Tuesday, November 1, 2016
Monday, October 31, 2016
Sunday, October 30, 2016
नेपाल संवत्: छाय् मधायेगु थुकियात झीसं नेवाः संवत् ?
दँयदसं न्हूदँ वइ, व हे उत्साह, उमंग व न्हूगु छुं यानाः क्यनेगु शक्ति ज्वनाः । थम्हस्यां नं शंखधरंथें देसय् च्वंक्व दक्वस्या त्यासा पुला हे बिइमफुसां थःम्हं जन्म कयागु देय्यात फयांफक्व बांलाकेगु सन्देश नं खः थ्व न्हूदँ ।
नेपालय् थी थी खँ मौलिक दु । संसारयाके छुं फ्वना कायेम्वाःबलय् झीगु धइगु सकतां मौलिक – ल्हायेगु, नयेगु, पुनेगु, तिइगु, थायेगु, हालेगु, हुलेगु सकतां सकतां झीगु । थथे जुइगुबलय् थःगु हे पहलं जाःगु नेपाल संवत् जक मदयेमाःधइगु मदु । मेमेगु गथे झीगु अथे हे थ्व नं झीगु । झीगु जक । उकिं थनया जनता थ्व संवत्प्रति मोहित, गर्वित । सलंसः जक मखु द्वःछि दँ तकं थ्व थःगु हे कथं झीगु जुयाच्वन, निर्विकल्प नेपाःयागु जुयाच्वन । लिपा जक थन पिनें वयाः सत्ता थःगु ल्हातिइ कयाः थनया अपार धनसम्पत्ति, आर्थिक श्रोत व साधनय् होली म्हितेथें म्हितीपिनि थ्व संवत् मययावन, अनं पिने स्थापित संवत्यात थःगु धाये मास्ति वल । अले तिनि थ्व थनया लःचाय् बूगु, मौलिकतां जाःगु थ दक्व जनताया धार्मिक, सांस्कृति अले आर्थिक जीवनशैलीलिसे भ्यलय् पुनेधंकूगु संवत्यात मछिनावल । सत्ता धइगु हे अज्याःगु, यःगु धइगु यइ, मयःगु धइगु मयइगु । सत्ताया मयसेंलि थन थ्व संवत्या छ्यलाबुला नं सालुयावन, फ्यासुयावन ।
अज्याःगु अवस्थाय् थौं स्वयाः ३७दँ न्ह्यः थःगु देय्या मौलिक संवत्यात हानं उकथं हे छ्यलेमाल धइगु आह्वान सहित थनसा आदिवासी नेवाःत आन्दोलन जुल । न्हूदँया लसताय् यःपिं मयःपिं, थः कतः दक्वसित छुं भेदभाव मयासे भिंतुना इनेगु ला जु हे जुल, उकियालिसें छगू आन्दोलन हे जुल – कि देय्या नामं स्थापित थ्व मौलिक संवत्यात थः नालाः नेपाःया राष्ट्रिय संवत् धकाः थुकियात राज्यं स्वीकार यानाबिउ धकाः । जनतायात न तकं वाके मबिइगु चरम कट्टरपन्थी छगू जात छगू भाय्या पकडय् लानाच्वंगु व पञ्चायती अवस्थाय् नं जनताया थ्व सः मदिउ । बरु मेमेबलय् जनतायाथाय् नं वने भाःमखंपिं थी थी प्रतिवन्धित पार्टीतय् राज्यया विरोध यायेगु छपु स्वाहाने जुयाबिल थ्व भिंतुना आन्दोलन । मेबलय् गबलें जनताया दथुइ खनेमदुपिं नं थ्व दिनय् व हे हुलमुलय् दंवइ, अले हाली – “नेपाल संवत् राष्ट्रिय संवत, सरकारी मान्यता दये हे माः” । थःगु, मुकं थःगु जक संवत्यात राष्ट्रयागु हे धयाबिउ धइगु मागयात अबलय् साम्प्रदायिक धयाहल, आः नं थ्व धायेगु मदिउनि । व्यवस्था जक हिल, राज्यय् हालिमुहालि याइपिं ला आः नं उपिं हे तिनि ।
आः ई पात, व्यवस्था हिल । आः पार्टीयात प्रतिवन्ध मदुगु जक मखु कि, आः ला न्हापा एकताया प्रतीक धयातःम्ह, विष्णुया अवतार धयातःम्ह जुजु हे मन्त, देय् गणतान्त्रिक जुल । विविधतायात हे एकताया रुपय् स्वीकार याइगु व्यवस्था वल । “सयौं थुंगा फूल”यात देय्या परिभाषा दयेकल । थ्व दथुइ निगू दर्जन स्वयाः नं यक्व प्रधान मन्त्री हिल, समाजवाद, साम्यवाद व माओवादया शिद्धान्तं निर्देशित मनूत दक्वं पालंपाः सत्ताय् थ्यन । तर उमिगु नेपाल संवत्प्रति स्वयेगु मिखा महिउ ।
थुकथं स्वंगुत्या दशक तक छगू हे नारा ज्वनाः सतकय् जनता वयाच्वंगु धइगु संसारय् हे दुर्लभ जुइ । उमिगु छुं थःगु स्वार्थमदु, फाइदा मदु । दुसा नेपालयागुयात नेपाली धयाबिउ धइगु राष्ट्रिय भावनां जाःगु आग्रहे जक दु, आह्वान हे जक दूगु खः । थ्व विषयय् सलं सः जक मखु द्वलंद्वः हे लेख च्वल, अध्ययन अनुसन्धान जुल, सफू च्वल, म्ये हाल, प्याखं क्यन, संस्था नीस्वन, छु जक मयाः ? तर सु सु सत्ताय् वनी वं वं थुकियात गबलें राष्ट्रिय मखंकू । तप्यंक विदेशं हःगुया वकालत यानाच्वनी तर नेपालयागुयात नेपालयागु धायेत उमि कथुं सः पिहाँ वइमखु । कारण छु?
कमसे कम आः सां नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय संवत् दयेकेमाल धयाच्वंपि अभियन्तातय्सं थुइकेमाल, कि जब तक थ्व छगू समुदाया हालिमुहाली जुइगु व्यवस्था थ्व देसय् दयाच्वनी अबलय् तक नेपालसंवत् नेपाःया राष्ट्रिय संवत् जुइमखु । अथे खःसा झीसं थथे छाय् मधाये, कि नेवाःतय्गु थ्व देसय् गुलिनं थःगु धर्म संस्कृति, परम्परा, मूर्त अमूर्त सम्पदा, जात्रा पर्व, जीवन दर्शन दु व दक्व नेवाःतय्गु खः धकाः । दँय् दसं नेपालय् वइपिं पर्यटकत अले विश्वय् नेपाःया नां बय्बय् जूगु नं नेपाःया नामं मखु, नेवाःतय्गु नामं धकाः । अथे धइगु पशुपति नं नेवाःतय्गु, स्वयम्भु नं नेवाःतय्गु, इन्द्रजात्रा नेवाःतय्गु, बंगद्यः नेवाःतय्गु, हनुमानढोका नेवाःतय्गु, नारायणहिति नेवाःतय्गु, अले शितल निवास नेवाःतय्गु, सिंहदरवार नं नेवाःतय्गु । स्वये उलि जुलकि उपिं गन च्वनी, गन थ्यनी, गनया फसय् सासः ल्हाइ ।
अथे जुसेंलि आः नेपाल संवत् राष्ट्रिय संवत धकाः दँय् छकः धयाबियाः लापा थाःगु न्यनेगु बानी दुपिन्त, गोरखापत्रय् नेपाल संवत् धकाः निगः आखः च्वकाः उलि यानाः नेवाःतय्त थःगु सर्बय् बिया धकाः धाइपिं सत्तासीन समुदाययात आः मेगु हे ढंगं झी प्रस्तुत जुइमाःगु खनाच्वना । आः तक, थ्व ३७दँ तक झी हालाः नं नेपाल संवत्यात नेपाल संवत् दयेक मफुसेंलि आः थुकियात नेवाः संवत् दयेकेगुली हे राणनीतिक सफलता दइ । कमेसे कम आः नेवाःतय्सं थ्व संवत्यात नेवाः संवत् धायेमाल । नेपाल संवतं च्वयातःगु इतिहास नेवाः इतिहास धायेमाल । नेपाल संवत् छ्यःपिं जुजुपिं नेवाः जुजु धायेमाल, उबलय्या दक्व इतिहास नेवाःतय्गु इतिहास धायेमाल ।
नेवाःत नेपाःया, अझ संसारया हे, छगू जक अज्याःगु जाति वा राष्ट्र खः गुपिन्सं थःगु देय्या नामं संवत् नीस्वन धकाः विश्वय चर्चा जुइमाल । गथे चाइनिजतय्गु थःगु न्हूदँ दु, अथे हे नेवाःतय्गु नं नेवाः न्हूदँ दइ, बसन्तपुरय् वइम्ह प्रधानमन्त्रीयात नेवाःतय्गु पाखें नेवाःतय्गु नेवाः संवत्या लसताय् भिंतुना बिइ । विश्वय् न्यंक पहिचानया लडाइ शुरु जुइधुंकूगु दु, थःगु मदुपिन्सं आः करिपिनिगु नं थःगु धकाः धायेमालावयाच्वंगु दु । अज्याःगु अवस्थाय् थः गु धकाः छुं छुं ज्वनामसें धुर्तता व कपटयात हे संस्कृति दयेकाः नेपाः थज्याःगु समुन्नत व सुसंस्कृत थी थी आदिवासी जनजातिया विविधतां जाःगु देय्या सिंहासनय् थपक्क फ्यतूवःपिन्त उमिके छु मदु धकाः छकः वाः चायेकाबिइमाःगु दु । थ्व न्हूगु पलाः ज्वनाः न्हूकथं न्ह्यज्यायेफत धाःसा नेवाःत सत्तालिसे छपलाः हे जूसां न्ह्यःने लाइ, पहिचानया आन्दोलनतय् नेपालसंवत् आः छगू हतियार जुइ ।
<http://tinyurl.com/razen20161030>
Saturday, October 29, 2016
स्वयम्भूया हिलावंगु ख्वाःपाः
रा मानन्धर
नेपाःगाःया उत्पत्तिलिसे स्वापू दूगु व नेपालय् सभ्यता ब्वलने न्ह्यः हे अस्तित्वय् वयेधुंकूगु धयातःगु स्वयम्भू महाचैत्य थौं द्वलंद्वः दँनिसें थःत माःबलय् माथाय् ल्ह्वनेगु भिंकृगु व ईकथं पुजा इत्यादि यानावयाच्वंपिं नेवाःत निरिह जयाच्वंगु छपाः भ्वं जुयाच्वंगु दु ।
विश्व सम्पदा धकाः नेपाःया नां विश्व धलखय् थ्यंकूगु व १५००दँ स्वयाः पुलांगु स्मारक थन द्वलंद्वः दँ निसें बसोबास यानाः वयाच्वंपिं नेवाःतय्गु सभ्यताया द्योतक नं खः । नेवाःतय्त थःत सभ्य, सुसंस्कृत जाति व स्वनिगःया आदिबासी धकाः विश्वय् म्हसीकेगु छगू ध्वाँय् नं खः स्वयम्भू ।
स्वयम्भूलिसे स्वनिगःया स्वंगू लाय्कू, पशुपति व चाँगुनारायणया द्यःगः अले बौद्ध वा खास्ति नै तयाः काठमाडौं उपत्यकायात हे सन् १९७९निसें पुलांगु साँस्कृतिक नगर कथं युनेस्कोया विश्व सम्पदा धलखय् लाकातःगुदु । विश्वय् हे जम्मा प्यसः व चाःचू जक थज्याःगु साँस्कृतिक सम्पदात दु । थ्व झ्वलय् नेपाःथें ज्याःगु कम विकसित देसं थःगु सांस्कृतिक सम्पदाया बलं विश्वया ध्यान सालेगु धइगु नेवाःतय् निंतिं जक मखु दक्व दयेया हे नं गर्वया विषय खः ।
तर माकःयात फ्वंसि धायेथें थज्याःगु अतुलनीय सम्पदाया धनी जूसां नेपालीतय्सं थुकिया संरक्षण व सम्बर्धन यायेत खास ेह ध्यान धाःसा मबिल । विश्व सम्पदा धलखय् लायेवं पुवंकेमाःगु न्यूनतम शर्त पुवंकेपाखे नं सरकारं खास ध्यान मबिउ ।
थथे जूगुलिं हे मखा जुइ निल गुश्चो व गोज हगमुलर धइपिं निम्ह विदेशी विद्वानतय्सं नेपाली सम्पदा ख्यलय् ज्या यानावयाच्वंपिनिगु ग्वाहालि कयाः सन् १९८९लय् चगू र्वहत गुरुयोजना दयेकाः अबलय्या सरकारयात बुझेयात अले सरकारपाखें पुरातत्व विभाग उकियात नाला नं काल ।
स्वयम्भू परबःया भौगोलिक, वातावरणीय, धार्मिक, साँस्कृतिक व मानवीय पक्षया विस्तृत अध्ययन यानाः व परबःया हरेक ब्वया महत्व कुलाः गन छु दयेकेगु, छु मदयेकेगु धइगु स्पष्ट याःगु खः । उकिया कथं स्वयम्भू म्वानाच्वंगु संस्कृति खःसा अन यक्व कथंया निर्माण जुइवं उकिया ऐतिहासिक महत्व म्हो जुयावनीगु जक मखु भूबनौटया आधारय् नं न्हून्हूगु छुं दयेकेगु भिं मजुइगु खँ नं न्ह्यथनातःगु खः । अथे जूगुलिं स्वयम्भूया जःखः च्वंगु न्हापानिसें अन च्वनावयाच्वंपिं स्थानीया बासिन्दातय्गु छेँ मल्वःगु कथं सिमेन्टं दयेकेगु यानाहःगुलिं उकिया पलेसा परम्परागत नेवाःपहलं दयेकेगु सुझाव बिउगु खः । अथेतुं अनया संग्रहालय आदि मल्वःगु छेँ थुनाछ्वयेगु लगायत मेगु छुं कथंया नं छेँ गुम्बा मानेगुम्बा मदनेत निर्देशन बिउगु खः । उलि जक मखु, व गुरुयोजना कथं बुद्ध धर्मलिसे हे सम्बन्धित खःसां नं स्वयम्भूया मौलिकता लिसें ज्वःमलाःगु जूगुलिं थेरवादी व लामावादी मततय्त तकं स्वयम्भू लागाय् प्रोत्साहित मयायेत क्यनातःगु दु ।
व गुरुयोजनां स्वयम्भू लागाया विस्तृत परिवर्तन हयेगु प्लान यानातःगु मदु । उकिं ला अनियमित निर्माण कार्य पनेृगु व मल्वाःगु संरचनायात हिइकाः नेवाः पह वयेकेगु सुझाव जक बियातःगु खः । व आजुइ थ्यंकेत झिदँ नीदँ पिइम्वाः । अथेसां उकिं ११दँया भाका तयाः सन् २००० तकया दुने उगु परिकल्पना पूवनीगु तातुनाः थ्व गुरुयोजनायात हे स्वयम्भू २००० धइगु नां बिउगु खः । तर दुर्भाग्य व बिडम्बनाया खँ धाये, सन् २००० थ्यंबलय् व गुरुयोजनाया म्हगस कथं थ्व ज्या जुल धकाः क्यने तकं मखन । अःखं उकिं छु छु मयायकेत कुतः याःगु खः, व हे जक ह्वासाह्वासा थाहाँ वनाच्वन ।
थौंकन्हय् स्वयम्भूइ पलाः तइम्हस्यां न्ह्याम्हेस्यां धाइ स्वयम्भूइ चैत्य स्वयाः हे ततःचाःगु सँय् चीबाः, पःखाः व मानेगुम्बां परबःयात घेरेयानातःगु दु, स्वःस्वःथाय् गुम्बायात म्हुकंचाथें बुयावयाच्वंगु दु । स्वनिगःया परम्परागत बास्तुकलालिसें ज्वःमलाःगु निर्माण कार्ययात पनेगु झीके प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन तकं दु । स्वनिगलय् च्वंपिं बासिन्दातय्त माःथाय् म्वाःथाय् दुख बिइगु व ऐृन नियमत स्वयम्भूया मामालय् जक छाय् कां जुयाच्वन धइगु न्ह्यसः हे थन दनावइ ।
नेपाः थज्याःगु भ्रष्टाचारया कंगालय् झ्वाम्प्लाङ्ग दुनाच्वंगु देय्या जनतायात कनाच्वनेम्वाः, थन नियम विपरत ज्या गय् व छाय् जुइ धकाः । नेवाःतय्सं ल्वहंया चीबाः जक तयेत वंसा उगुं थुगुं धयाः चाःहिइकीपिं पुरातत्व विभागया कर्मचारीतय्त छु आधारय्त सिमेन्टया झिलिमिलि रंग पाइगु छोर्तेन दयेकूगु लातां केरा स्वःथें स्वयाजक च्वन जुइ धइगु न्ह्यसःया लिसं पियाच्वने म्वाः, हल धासेंलि कुतिं न्यायेम्वाः ।
“जिमिसं दयेके बियागु मखु,” धकाः ल्हाः पुइकीम्ह पुरातत्व विभागया सम्पदा अधिकृत “ए व दयेकूगु ला बां हे लाःनि” धाइम्ह स्वयभ्मू व्यवस्थापन तथा संरक्षण महासमितिया पदाधिकारी अले “व धइगु सँय्तय्गु कला मखु, झीगु हे खः” धाइम्ह धर्मोदय सभाया नायःलिसे स्वयम्भूया व ख्वाः थ्व ख्वाः मदुगु परिवर्तित संरक्षणया ताःचा दु ।
थथे मजिउ मजिउकथं स्वयम्भूइ हे गुम्बा आदि दयेकेमाःगु बाध्यात्मक कारण छु जुइ? सँय्तय्गु धर्म कथंया गुम्बा ला मनाङ, गोरखा, रसुवा वा ताप्लेजुङपाखे दयेके माःगु खः, तर अन मजुसे छगू कथंया सांस्कृति बास्तुकला द्वलंद्वः दँनिसें ब्वलनाच्वंथाय् बिनाकारण मेताजि संस्कृतिं त्वपूवइमखु ।
थुखे जिमि अय् दु, थय् दु धकाः इतिहास जक प्वलाः च्वनाच्वंपिं नेवाःत थ्व खँय् चेतनाशुन्य जुयाच्वंगु दु । प्यखेरं पःखालं चाःहुइके धुंकाः दुनेया जग्गा व चीबाः सुयागु जुइ धइगुपाखे नं छकः बिचाः यानाच्वःसा नं गुगु गैरकानूनी पःखा व गुम्बाया रहस्या थुयावइ ।
ध्यबा म्हयेगु खँय् ला महानरपालिकां नं तसकं हे कुतः यात तर विश्व संपादाय् लाःगु छगू स्मारकया मौलिकता ल्यंकातय्त धाःसा सुं सरकारी गैरसरकारी संस्था वा व्यक्ति न्हयचिउगु खनेमदु ।
विश्व सम्पदा क्षेत्राय् वयाच्वंगु विसंगति पनेत युनेस्कों नेपाल सकारयात सन् १९९३य् मुकं १६गू सिफारिस प्रस्ताव बिल । उकिया कार्यान्वयन मजूगुलिं हानं सन् १९९८य् मेगु ५५गू सिफारिस वल । तर नं सम्पदा क्षेत्रय् माःगु संरक्षण व सम्बर्धनय् सम्बन्ति निकाय व मनूतय्गु व्यक्तिगत स्वार्थया कारण जिम्मेवारी काइपिन्सं हे मिखा तिसिनाबिउगुलिं पुरा मजुयाच्वन ।
विश्व सम्पदाया धलखं स्वनिगःया ना लिकाय्गु ज्या अन्तिम चरणय् थ्यंबलय् नं नेपाःया न्हाय् म्वाकेगु ई आपाः मदयेधुंकाः नं थज्याःगु गैरकानूनी निर्माणया मू हायात ज्वनेमखुत । थज्याःगु हे कारणं विश्व सम्पदा धलखय् स्वनिगः लाःगुया छगू क्षेत्र स्वयम्भू लगायत स्वनिगःया हे सम्पदा क्षेत्रयात खतराया धलखय् तं तल, हानं गय् गय् यानः लिहाँ ला वल तर नेपाः सरकार व नेपाःमिपिनिगु थःगु सम्पदाया बारे चिउता, व उकियात संरक्षण यानाः थःगु पहिचान ल्यंकातय्गु पाखे गंभीर जूगु खने मदुनि । थ्व खँ विश्वया हे सम्पदाप्रेमीपिनिगु लागि चासोया विषय जुयाच्वन तर झी नेपाःमि धाःसा झन् झन् अज्याःगु बांमलाःगु संरचना दयेकेपाखे, अले भचा भचा ध्यबाया लोभय् अज्याःगु खनाः नं मखंछु यानाच्वनेगुपाखे हे जक वनाच्वन । भुखाचं थुंगु लुखा हे हानं कंक्रिट या भरायधंगु लुखा तयेत्यन नं अन सम्बन्धित निकायं माःगु पहल यानाः दिकेगु कुतः याःगु खने मन्त । खयेत ला स्थानीय जनताया विरोधं अन आः ध्वाखा मतइगु जुल, तर कन्हय् मेथाय् मेगु संरचना मदयेकी धायेफइमखु ।
थ्व भिंगु भविष्यया संकेत मखु । लुमंकातये, थज्याःगु पहलं झीसं झीगु पुर्खां भविष्यया सन्ततिपिनिगु लागि धकाः त्वःताथिकूगु व सम्पदा झीगु ल्हातिं तनावनीतिनि ।
सन्ध्या टाइम्सय् पिदंगु लेखया आधारय् परिमार्जित यानागु
Friday, October 28, 2016
Thursday, October 20, 2016
20161020 नेवाः नेतृत्व र नेवाः राज्यको सपना
-
Secretary at the Ministry for Women, Children and Social Welfare Born in 1965, Kathmandu Bindra Hada Bhattarai underwent all sorts ...
-
नियात्रा राजेन मानन्धर सिक्किमलिसे जिगु पुलांगु मतिना प्यपुनाच्वंगु दु । यः मयः हे धाये मसःनिबलय् ययेकागु सिक्किमयात, दत जुइ...
-
सत्ताबाट खोसिएको सामाजिक सञ्जाल फिर्ता लिन, भ्रष्टाचारको अन्त्य र सुशासनको माग गर्दै हजारौँ युवा आज साेमबार सडकमा उत्रेका छन् । यस प्रदर्शन...




