Tuesday, June 11, 2013

20130601 मनया मय्जु मनमय्जु

नियात्रा

राजेन मानन्धर
नेवाःतय् नखः स्वयाः नख्त्या तःहाकः । नख्त्या मदइगु खःसा नखःतय्त नेवाः विद्वानतय्सं थथेभनं बय्बय् नं मयाइगु जुइ । पाजुन्पिथाय् पाहाँचःह्रेया न्हिपं आः नख्त्या जुयां जक मगानाः उकिइ पिकनिक नं ल्वाकज्यानाः न्यात, फुसिंख्यःया मनमय्जुइ विश्व श्रमिक दिवसकुन्हु । 

तिंख्यलय् पार्टीया कार्यकर्तातय्सं प्याचाःगु कथु चिरिचिरिबाक्क नाराजुलुस यायेसिधल । श्रमिकतय् नामय् भ्वरितग्वःपिं नेतातय्सं भाषण यायेवं लँ चाल । जिमित माइक्रोबसं दकलय् लिउनेच्वंगु थुसुथुसुं नवःसि सिटय् स्वथन । श्रमिक दिवस कुन्हु नं श्रम मयासे मगाःपिं, छुं पार्टीया नेतातय्गु किचलं गाकाच्वनेगु भाग्य मदुपिं औसत मनूत लँ चालेवं भभःन्हुयाः जुल । नकतिनि छेँ थुनाः तबाला यानाहःगु लँय् मोटर न्यासिचाचां न्ह्यात । 

मोटर विष्णुमतिया द्यःनं द्यःनं ब्वात — व हे खः विष्णुमति, नेवाःतय्गु भाग्य च्वइगु मति । दथुइ नेवाःतय्गु हाकुगु, नवःगु सभ्यता बाः वनाच्वन, जवं खवं व हे सभ्यता बाःवनेगु थाय्यात क्वत्यलाः दयेकातःगु लँय् मोटर बाः वनाच्वन । थःगु हिनुलिइ लः मदुसेंलि व हे संसारया खिच्वया बलं थःत बाः वंकाः जि नं म्वानाच्वनागु दु धकाः छुमां बिइत विष्णुमति बाध्य, झी व म्वानाच्वनागु दु धकाः धयाच्वंम्ह विष्णुमतिइ थःगु सभ्यताया ख्वाःपा स्वयाच्वना । झीगु भाय्या छगू खँत्वाःखँभाय्या पुनःनिर्माण — विष्णुमतिइ थःगु ख्वाः स्वयेदसेंलि न्हाय्कं छाय् स्वयेगु?

पाःलूगु बसस्टपय् जिमित क्वफानाथिकल । स्वन्हुतक वाःफय् जुयाः ताराक्क निभाः छानावःगु, ताःन्वः । गनं वनेगु जुइ धकाः स्वयाजुया । दक्वस्यां जिमित भ्वाँय्भ्वाँय् स्वयाच्वंगु थें च्वं, गज्याःपिं पाखेत खनी धकाः मखुला जुइ ।
“थन फुसिंख्यः, मनमय्जुया द्यइथाय् वनेगु गनं ?” नापसं तरकारी पसः तयाच्वंम्ह छम्ह मिसायात वयागु भासं न्यना । 
मखुम्हसित नवाय्लात खनी । निपाःल्हातिं पपूथें ब्वयेकाः लिसः बिल, “गुगु द्यःगः? थपाय्धंगु नेपालय् न्ह्याथाय् वंसां द्यःगः दु नि ।”
बल्ल छम्हस्यां खँ थुइकाः लिसः बिल, “थुखें हुँ । अन अजिमा माइयागु द्यःगः दु, वहे धाःगु जुइ धकाः ।”
जिगु न्ह्यपुइ गं थात । अजिमाया लिउने हानं माइ तलकि छु जुइ? अजिया मां लाकि अजि धाःम्ह मां ? उमिसं ला जिमि अजियात डिमोशन यानाः मां दयेकाःबिइ धुंकल खनी का ।
पिचुगु पिच जुयाः थाहां वना । थज्याःगु हिसि दूगु लँ पर्यटनमन्त्री जूम्ह हिसिलाया थःछेँय् वनथाय् नं मदु  । न्हू न्हूगु बस्ती, न्हून्हूगु छेँ । लँ तबाला, छेँ दयेका तःगु नं छाँट वं । स्वनिगःया इज्जत तइगु, विकासया लँय् येँ नं लिउने मलाः धइगुया चिं । तापाक्क मिखां न्ह्यायेदतले न्हून्हूगु छेँतय्गु साम्राज्य विस्तार — म्हासुगु, तुयुगु, वँचुगु, वाउँगु छेँत । उलिं मगानाः वयां लिउने नीनिगु तल्ला दूगु धाःगु त्वखाय् वनेगु लँय् च्वंगु टावरं क्वछुनाः क्वथीक स्वयाच्वन जितः । जिगु इतिहासं क्वचीकातःगु भ्वाभःगु वर्तमानयात ।
झिंन्यागू मिनेट ति वनेवं पिच फुत, लँ चिबाला ¬– खिउँसे च्वनावल, झिझांमिझां दनावल । कचिअपाया चां दनातःगु छेँत, लुखा, झ्याः चिचीपाः । पानमसला, चाउचाउ, चुरोट व कोकफ्यान्टा पिवाःच्वनाच्वंपिं पसःत । लँया निखेरं नितचा–स्वतजा जाःगु छेँ पःखाः जुयाबिउगुलिं उमि न्हापा वा, छ्व, वाउँचा पिनाः नयेगु बुँइ दनावःगु न्हून्हूगु छेँया जंगलं मिखाः झ्वाझ्वा सूमवः उमित । मिखां मखनकि गनया लोभ, छुकिया तृष्णा ?

लँय् फोहरफिहर, झ्यालय् उगुंथुगुं । न्हासय् साक्क भचा भचा बास नं वल, थ्वँ वा अय्लाःयागु । सुमसिउ धाःम्हसित छ स्वर्गय् वनेगु खः ला धाःबलय् अन फोहर नयेगु दइलाकि दइमखु धकाः न्यन हँ । जिगु मन अन थ्यनेवं मचायेक लयेताल । थःगु धइगु थःगु हे जुयाच्वनी । थःगुलिइ गर्व यायेन्ह्याःगु जिगु छाति उसिं तफा जुया वल । 

स्थानीय नेवाःत भुगुलुं लँय् सुयातं पियाच्वन, सखे स्यामुएल बेकेटया गोडोटयात पियाच्वंपिं जुइ । राम, जि गन वने — पाहाँचःह्रेया म्येया धुन वा उकुन्हु तिनि क्वचाःगु जात्राया ह्यांगओभर । तंगु छुं मालाच्वन उमिगु मिखां, थौं तक मवःम्ह सुं वइला धकाः पियाच्वन उमिगु नुगःद्यवं । लँय् छम्ह निम्ह मस्त दंगु चाइनिज न्ह्यबःसा ज्वनाः शान क्यनाच्वन । द्यःगलय् न्ह्यलंब्वानाच्वंम्ह गनेद्यः वाथाइथां दनाहल छुं याइन धकाः ला, वा छुं हल धकाः ला । जिमित खनाः हानं व हे मुद्राय् पुतुं फ्यतुत, छुं यायेफुपिं मखु थुपिं धकाः ला जुइ नि ।

छखे पुलांगु नितः जाःगु कलात्मक सतः अवशेष जुयाच्वन । मेमेगु छेँया अपा स्वयाः बांलाः, लुखा झ्या हे खने मदयेधुंकूसां हिं मदुसां हिंथल बासःथें साप बास वः । पाःताः हे थ्यंक मजूनि । आशा दनि वयात सुनांनं भ्याटिलेटरय् तयाबिइ धइगु । गुलिस्यां व सतः उलिपुलां थुलि पुलां धकाः अध्ययन अनुसन्धान नं यायेधुंकल जुइ । पुलां जुयाच्वनेगु वया कर्म, कर्मवादीतय्गु भासं धायेगु खःसा । अले बाम्ह दुनाः नं म्वानाच्वनेगु चाहिं भाग्यवादीतय्गु भासं वया न्हापाया जन्मय् यानावःगु पापया भोग ।

हानं छधाः ल्वहँ हिति । ल्वहँयागु जूगुलिं व ल्वहँ, अले हिति छाँटवंक दयेकातःगुलिं व हिति । छम्ह नेवाः, छम्ह कलापारखी, छम्ह आर्किटेक्टया लागि नेवाः स्थापत्यकलाःया बांलाःगु नमूना । तर छम्ह म्वाःम्ह मनूया निंतिं धाःसा व हिनुलिइ हि सुइधुंकूगु महासागरया मूल । लः मवः । स्वनिगःया मेमेगु हिति थें वं आर्यघाटय् थसःपानाः दक्वसियागु तारिफ न्यनाच्वंगु दु, प्राण मदयेधुंकूगु न्हाय्पनं । लः हाःनि बलय् व अनच्वंपिनिगु संस्कृतिया दुगःक्वँय् जुइ — अन ख्वाःमसिसे गुलिस्यां न्हिकं नं याइमखु जुइ , मस्तय् अह्रिंचाःसा अनया हे लखं ख्यचायेकेमाः जुइ । अनया लः म्हुतुइ मतसें गुसिस्यां प्राण त्वःतेमफयाच्वनी जुइ । आः व थःगु म्हुतुइ सुनां निफुति लःतयाबिउसा डेथ सर्टिफिकेट ज्वनाः वने धकाः पियाच्वन । 

न्हापा झिदँति न्ह्यः वयागु फुसिंख्यः व आःया फुसिंख्यलय् यक्व पानाच्वनेधुंकल । छकू निकू ल्यंदनिगु कःनि पिइगु बालिइ नं प्लटिङ जुयाच्वन । न्ह्याक्व डाइनासोर जुयाच्वने धकाः पाःफयातःपिं नं गनं गनं पानाहे वनेमालाच्वन । औसत कचिअपा व चां दनातःगु छेँया दथुइ नं छखानिखा प्यतँ न्यातँ जाःगु पिल्लर दूगु, शटर दूगु छेँत । आलिशान महल, अनया लागि । ग्वःआना, ग्वःपी बुँ तुत जुइ धकाः जिं मन्यना । जि जिगु मतापय् फुसिंख्यःया विकास वयागु मतापय् । अन नापसं च्वंपिं आँय्पा¬–पौतय्सं गुलि नुगः मुइकल जुइ, ग्वम्हस्या ब्वडप्रेशर थाहाँ वनजुइ धइगु जक जिगु चिउताः । दक्वस्या विकास छकलं जुइगु जूसा थौं श्रमिक दिवस धकाः तिंख्यः स्यंकाः दयेकातःगु शहिदमञ्चय् गय् भाषण यायेखनी ?

थ्यन । “फुसिंख्यः” ला “फुसा क्यँ” जुयाच्वन खनी । तज्याःनाः चातवानाच्वंगु शिलालेख लिक्क तापाकंनिसें खनेदयेक म्हासुगु रंग पानातःगु छतँजाःगु पीठद्यःगः — सुयातं शंका मवनेमा धकाः जुइ ततःग्वःगु आखलं च्वयातःगु — अजिमा माइ हँ व द्यःया नां ।

दुने छतँजाःगु चकंगु द्यःगः, लुँ रंग पानातःगु पौ । झ्वःलिक चिचिग्वःगु ल्वहँतय्सं द्यःया रुप कयाच्वन । म्हुतसिइ नकतिनि म्हुकातःगु हि । खाखि स्यानाः ल्हातिइ किइगु हि हुइत जुइ, अन बौद्ध झण्डा निगू नं धंका तल निखे । निगः घडी ब्वसा जुयाच्वन, निगलं मिलय् मजू — ईकथं न्ह्यायेम्वाःगु थाय् जुयाः जुइ ।

गांयात हे थःगु नां बिउम्ह मनमय्जु । झीगु संस्कृतिया प्याखनय् डबल रोल म्हिताच्वंम्ह मनया मय्जु — गबलें महालक्ष्मी, गबलें इन्द्रायणी । मनमय्जु धायेवं भुयुगु ख्वाःपाः दुम्ह, न्यासिचाः पहलं प्याखंपाः काइम्ह गथुप्याखंया मनमय्जु लुमन । थः बांमलाःसां इन्द्र भाःत दयेमा धकाः १२दँ तक तपस्या यानाः इन्द्रयात थःगु छेँय् पाहाँ यात, इन्द्र चछि रमझम यानाः नं कलाः स्वीकार मयासे याकःचा स्वर्गय् लिहाँ वन । वयागु भाग्य् थ्व झिजांमिजांगु फुसिंख्यलय् क्वारेन्टाइनय् लाःपिं दुगुचा व हँय्या हि फयाच्वनेगु जक जुल, स्वर्ग ला अप्सरापिनिगु लागि, इन्द्रया यःपिं अप्सरापिनिगु लागि । पाय्छि छम्ह नेवाः मिसाया भाग्य । वया झिंनिदँया तपस्या, इन्द्रया चछिया रमझम । नेवाःतय्सं हे च्वःगु जुइ थ्व मनमय्जुया बाखं । नेवाः मिजनं, अझ धायेगु खःसा । झीसं वयात न्याय बिइत द्यः धायेगु बाहेक मेगु छु यायेफइ ?

थ्यनेवं लसताया लकस ब्वलन, जिमित साःसाःगु नयेगु न्ह्यचाकल । ताःन्वयाः याग्याप्याग्ला वंपिं पित्याःख्वाःतयत् नयेगु सिवाय मेगु छु यइ? यक्व न्ह्यःनिसें ख्वाः मखंपिं, जिमित मतिना याइपिं जिमि पाजु खलः — दक्वसिया ख्वालय् आनन्द ह्वल, बैशाखया गुँइ तकुस्वांथें । नख्त्या व पिकनिकया समिश्रण — नयेगु चाहना, नकेगु कर्तव्यया लिसें फ्वसा वःगु न्ह्यइपु नं तनाः । 
२०१३.०५.०४

Friday, June 7, 2013

20130607 मदनमोहनया मन

राजेन मानन्धर
थौं कन्हय् न्ह्याम्हं फेसबुक, न्ह्यागुं फेसबुक । नेपालभाषाया ख्यलय् उलि यक्वस्यां म्हमसिउम्ह च्वमि प्रकाश साय्मिया फेसब् स्टाटसय् च्वमि मदनमोहन मिश्र म्हंमफुगु खँ ब्वनेखन । व सुकूचिंगु म्ह, गाःगाः वंगु न्यताः, न्ह्याबलें स्वां ह्वःगु म्हुतुसि अले पुन्हिया मिखाथें च्वंगु छज्वः मिखा – जितः न्ह्याबलें बुरां थिउसां गबलें बुरा मजुइगु व बाज्याया ख्वाःपा लुमना वल । ख्वालं ख्वालय् खँ ल्हायेमखंसां स्कूलय् बलय् हे वय्कलं च्वयादीगु गजिगुलुया म्हगसय् पशुपतिनाथ धाःगु सपूm ब्वनेलं, अथें अथें प्वाःतिउतिउँ न्हिलेलं । जि हानं छकः स्कुलय् वनाः न्हिउवने थें जुल ।

जित थ्व खँ न्यनाः नुगलय् तिक्क जक मिनाच्वंगु । शाक्यसुरेन दाइ नापलाःबलय् गथे खः धकाः न्यया । 

“खः धयां । ग्व, छु धायेगु, छु यायेगु । तकसं मछिं वय्कःया । मछिं सां मछिं धाये तकं मछिं । नापलात कि छकः निकः वा रे धाइगु त्वःतीगु मखु । मंमदु मंमदु बुरा जुल वय्कः,” लिसः बियादिल । खनं न्हापा ला छकः मनू हे जुइमखुत धकाः धायेमायेक तच्वः जुइधुंकूगु हँ । ल्हाः फइम्ह दयाः जक का ।

सुरेनदाइ व जि इलं लाकाः छकः वय्कःयात माःवना, यलया तिछुँ गल्लिइच्वंगु छेँय् । मोबाइलया जलय् तीजक थाहाँ वना, सुं ला दइनि धकाः । बालं च्वनाच्वंम्ह मैंचां वय्कःया काय् इलय् ब्वयलय् थन वइ, फोन नम्बर त्वःता हुँ, जिं फोन याके धाल । आशा वहे जक दु, गथे धाल अथे याना ।

फेसबुकय् जिं नं थःगु नुगः खँ तयाबिया मे ५ कुन्हु वय्कः मफु, ग्वहालि यायेमाल धकाः । लिसः लगभग शुन्य । कमलदाइ नं छगू खाम बियाहयादिल, मेपिन्त गनं मस्याः, गनं चामसु । बरु खाता चायेकि धकाः सल्लाह जक वल । व ला सुया गुलि नुगः झ्यातु धकाः थानास्वयेथें जक जुल ।

थ्व खँ सुरेन दाइयात कना । का, अथे च्वयाः हे ध्यबा म्हयेगु मयायेमाःगु ला, गुलिस्यां यइ, गुलिस्यां मयइ, धयादिल । जितः नं खःथें च्वन । जिगु ध्वां बुद्धि । मेखे व खाम छगू जितः झ्यातुयाच्वन । ल्वहमां त्यःथें त्यलातल जितः ।

मे ७ कुन्हु । न्ह्याबलें मलाःम्ह सुरेन दाइयात ब्वाकाहेबिया अस्पतालय् । सिउगु नं मखु ताःगु मखु, निम्ह शहरी पाखेतथें जिपिं उखें थुखें न्यनाः दुवाकोटया अस्पतालय् थ्यन ।

नकतिनि दयेकाःच्वंगु अस्पतालया चिकीचा कूगु क्वथाय् बाज्यां थःत कुनातल, अजि लिक्कसं फ्यतुनाच्वंगु । जिमित खनेवं वय्कःया ख्वालय् म्हय्खाप्याखं हुल । मिखा हे गिलिगिलि यानाः स्वयादिल – न्ह्यलय् ला ज्वलय् ला जुल हँ । ख्वालय् लसताया मनहरा हे बाः वल ।


“का का । छु जुल थ्व । खइला ? वयेमाःपिं मवः, वयेम्वाःपिं थ्यनाच्वन । जिं तकसं लय्ताल,” वय्कःया सः तसः जुल । 

पलख खँ ल्हानाः मन मच्वनजुइ, फ्यहेतुनादिल । फुंगय् लिधने म्वाः हँ । न्हिइ छम्हसित न्हिइकेगु वय्कःया सिद्धान्त हँ, आःतकं त्वःतूगु मखु । मदु मदुगु सासः नं त्याये कयाः बाखं÷कविता छपु नं न्यंकादिल खपय् भाय् पिकयाः – पालिं पालिं भउ वाल हँ । 

ख्वपया प्रत्येक त्वाःलिसे वय्कः परिचित जुयादीधुंकल, अले त्वाःया नांया महत्व नं सिउ वय्कलं । निगू स्वंगु त्वाःया बाखं तकं कनादिल । जिमि धाःसा यक्व हाले मजिउ, दम थाहाँ वइ धकाः म्हुतुप्वाः हे तिके माः । छकः खंम्ह निकः मखनीपिनिगु थ्व संसारय् ख्वपया पासापिं चाहिं निकःस्वकः नापलाना वः धकाः अनया साहित्यकारपिंप्रति कृतज्ञता प्वंकादिल । 

तसकं मफुसेंलि न्यादँ तक अष्ट्रेलियाय् च्वनाच्वंम्ह काय्यात सःतल, वल । तर व नं दिक्क चाः । मचाइगु नं गनं, छेँ छखा धकाः हे बांलाःगु दयेकातःगु मखु, मांबौपिन्सं । अथेसां छकः निकः ख्वाः क्यनावनी धकाः बौम्ह लयेताः ।

खँ ल्हाल्हां म्ह्याय्म्ह थ्यन । थन हे अस्पतालय् ज्या याइम्ह जुयाः बौम्हस्या अस्पताल सतित । उहुन्ह हःबलय् तक हे भेन्टिलेटरय् तयेमाःथें जुइधुंकूम्ह आः ला स्वये जिइधुंकल । म्ह्याय्या मतिना ।

बहनी फेसबुकय् थ्व खँ तयाबिया । जि वय्कःयात नापलायेत हस्पितलय् वना धकाः । शायद जिगु खँ न्यनाः सुं नेवाः साहित्यकारया नुगलय् धीचिंक ख्वयाच्वंगु हि भचा भचा ला सनी जुइ नि धकाः । झिम्हसित यल जिगु खँ, जि नं वने धाःपिं मलू । नाइ हे मखुगु छुं वस्तु दुसा व नुगः जुयाच्वन । 

नेवाःत अय् हँ, थय् हँ । धाःपिनि कथु मसू, च्वःपिनि मसि मपूm । झीगु साहित्य व साहित्यकारपिं ला झं गन खः गन । तर थज्याःबलय् जक सिइ दइ, झी ला साहित्यकार हे तिनि धकाः । साहित्यकारया हे जक भाग्य क्वबियाः म्वानाच्वनेमाःगु । सुं मदु वया थौं, वया छुं दुसा वया दक्व दइगु जुइ । 

छम्ह साहित्यकार परिवारया निंतिं बौ, मां वा दाजुकिजा वा तताकेहेँ जक मखु, राष्ट्रया वा समाजया हे सम्पत्ति जुयाच्वनेमाःगु खः । तर थौं नं छम्ह साहित्यकारया जीवनया थाकुगु ई समाजया चिउताःया विषय तकं जुइ फयाच्वनीमखु । उमिसं झीगु निम्ति जीवन बिइ,उमित मछिनीबलय् घौछि तकं बिइफइमखु । नेवाः झी नेवाः हे जुइ धाःगु थथे जुइगु यात हे धाइगु जुइ ।
Published in Sandhya Times on 20130607 "Heart of Madanmohan"