दिलशोभा, बालकल्याण व नेपाली मिडिया

/fh]g dfgGw/

5Dx nf]s+ XjfMDx ;dfh;]jL lbnzf]ef >]i7of Hofylhly j d:to\t afo\ laOu' yfo\ cfdf3/o\ crfgs lhNnf k|zf;g sfof{no j s]Gb|Lo afnsNof0f ;ldltof ;lqmotfo\ 5fkf df/]ofgfM cg toftMlk+ d:to\t æp4f/Æ ofo]j+ j plsoft sofM 5u" lGxklt+ ;g;gLv]h ;dfrf/ lkyg]j+ 5u" afMl5 wofy]+ ;fdflhs ;+hfn j ;Dk"0f{ ldl8of VoM k|efljt h'n .

km]a|'j/L @^ s'Gx' ;'gf+ dltO dv+y]+ ;dfrf/ jn, gful/s b}lgsof 5\ogo\ — ælbnzf]efoft of}g b'/frf/of cf/f]kÆ wsfM . Gog]j+ Ajg]j+ g'uM dl5+y]+, lxOpy]+ h'n, kqsfl/tfo\ ljZjf; b';f+ ;dfGo kf7sof lhu' ldvf+ Yjoft :jLsf/ doft . :jefljs g+ vM, plndl5l;of+ BM efMlkoftMDx, ;dfh;]jfo\ yMu' hLjg ck{0f ofgftMDxl;of lnpg] cHofMu' 3Rofk'u' zAb 3fgfM ;dfrf/ Ajg]dfnL wsfM ;'gf+g+ dltO ts+ toftMu' vOdv' .

;dfrf/+ gjfgf Rjg – ;dfh;]jL lbnzf]ef >]i7 cf>oof cfj/0fo\ of}g b'/frf/of lqmofsnfko\ ;+nUg h"u' ætYoÆ n"u' b' . j ;dfrf/+ EofMerf x] g+ z+sf dofM ls j dv'u' g+ h'Okm' wsfM . k|df0f 5' < cg do\h' >]i7+ ;'+ln;] kmf]go\ yMyfo\ Rj+DxlkGt d]lkGyfo\ Hof ofo]t j æ/ft latfpgÆ 5\jOu' wsfM woftn, plsof cfwf/ wfM;f gful/soft k|fKt h"u' cl8cf] /]s8{+ v'n]h"u' woftn . 5v] hs gjfMu' tfo] bOu' d]v] 5' wfn wsfM Gog] dbOu' j æk|df0fÆ ;'oft+ of}g b'/frf/Lof laNnf 3fs]t ufMu' h'n .

Yj nf Gxfkf SofDk;o\ æa}s'7af; xf];\Æ wfMu' Gogfu' e/o\ Hofgd'2fo\ kmo]dfDxl;ofu' afv+ y]+ h'n . ug+ g+ lgDx vFNxfaNxf h"u' yf;o\ 5v]of hs vF GogfM plsof cy{ Yj h'O wsfM cg'dfg ofgfM of}g b'/frf/of cf/f]k laOu' lxDdt ofOdv', g]kfnof k|zf;g+ afx]s . g]kfn k|x/L+ ug uano\ ;'of lj?4 sf/jfxL ofO, ;'oft 5fo\ TjMltO wOu' g]kfnL hgtfof dgo\ 5u" 5fk b' , af+nfMu' Hof ofgf wsfM kqsf/ ;MtfM sg]GXoM j 5fk x'Ou' Hof ofo]dfM . Gxfkf k~rfotL sfno\ doMDxl;t BMv'F kfMofo]u' j åGåsfno\ dfcf]afbL kfM ofo]u' yHofMu' HofM yf}+ g+ h'ofRj+u' blg wOu'of k|df0f h'n Yj .

emL bSj j ;dfrf/ RjDx kqsf/ j klqsfoft ;/fM laofRjgfano\ emL;+ ygyfo\ Yj 36gfof d'Vo lhDd]jf/ — ;dfrf/of >f]t, lhNnf k|zf;g sfof{noo\ ph'/L tMDx, s]Gb|Lo afnsNof0f ;ldlt, k|x/L k|zf;g, k|d'v lhNnf clwsf/L — lkGt wfM;f NjM x] d+sfRjgfu' vg]bt .

Gxfkf+ lbnzf]efof vF . vM lbnzf]ef emL g'uMof BM, 5Dx ;k't DXofo\drf, g]kfMof hs dv' cGt/fli6«o If]qo\ ts+ dltgf j ;Ddfg sfo]w'+s"Dx ;dfh ;]jL vM . yHofMu' vF emL;+ Gogftofu' b', cvaf/o\ Ajgfu' b', 6]lnlehgo\ :jofu' b' . jofkfv]+ ulNt x] dh" Yo+s wfo]kmOdv' . Yj n]vs yM x] g+ bTof lt s]lGb|o afnsNof0f ;ldltO ;]jf ofgfRjgfano\ cfdf3/of vF tMsM Gog] dfM ­– j dlhp, Yj dlhp, j dofM Yj dofM . Yj :jlguno\ uHofM uHofMlkG;+ uy] uy] ofgfM afnu[x ;~rfng ofgfRj+u' b' wOu' dl;pu' dv', co\;f+ d]d]lkG;+ dv'y] oft wfo]j+ lbnzf]ef+ g+ cy] ofo]dfM wOu' dv' t/ emLu' ;dfho\ afnnsNof0fof sfg"g l;pDx:of+ jo\sMoft erf :og]sg] ofgfM jo\sMof ;]jf sfg"g;Ddt ofgflap;f lhp wofy]+ RjgLu' . pln h'O x] dnft .

afnu[x ;~rfngof gfdo\ yDx+ b'u{d ufdo\ Ph]G6 5\jofM cgof d:to\t cgfy wsfM k|dfl0ft ofgfM yg :jlguno\ xofM nlxgfy]+ ofgfSog]u' j c+u|]hL ef;+ k|f]kf]hn tofM ljb]zLto\s] Woaf Dxo]u' j ;/sf/ofs] ts+ rGbf ;xof]u sfo]u' ofgfRj+lklg lbnzf]ef ldvfoof w" h'Ou' :jefljs vM . k|kGr j kl/jGbof lzsf/ h'n h'O lbnzf]ef .

;dfrf/of xf wOu' j cl8cf] l/s8{ vM u'u' k'ln;of NxfltO nft, kqsf/of Gxfo\kgo\ Yjt . t/ cfM y'lndl5 vF h'Ow'+sfM g+ ;'gf+ g+ j l/s8{ ;'gf+ ofMu', ;'gf+ k'ln;÷k|zf;goft lapu' wOu' lkxfF jof dRj+, hals j x] /]s8{ 5Dx nf]s+ g'uno\ toftMDx ;dfh;]jLof hLjgsfl5 d'gftMu' ;a{o\ wfo]dfMu' k|lti7foft w'no\ Njfs5\ofo]u' sf/0f h'n . 5v] kmf]g /]s8{of e/o\ sf/afxL h'Ou' cn] kqsf/+ GogLano\, ækmf]g /]s8{of ljifoo\ b'xfF jg] d+db'Æ h'Ou' 5fo\ <

lhNnf k|zf;g sfof{noo\ ph'/L jgLu' cn] ;'gf+ sf/jfxL ofOu' dl;p, y'v] sf7df8f}+ k|x/L k|d'v+ Yj ljifoo\ k|x/Loft cfu|x ofMu' db' wsfM gjfo]dfnLu' cj:yf ;fdfGo h'Odv' . cfM tsof b'g] ;'gf+ ph'/L ts cn] j k|df0f woftMu' cl8cf] uy]ofgfM ag]h'n wsfM dl;Os+ Yj ph'/Lof j}wflgstfo\ z+sf ofo]dfMu' cj:yf tgLdv'lg . k6s k6s of}g b'/frf/ wOu' vFUjM GXoygfM lkbgfRj+u' ;dfrf/o\ j x] sf/0f+ d:to\t ;'/lIft to]dfMu'ln+ p4f/ oft k|fyldstf laofu' vF afnsNof0f ;ldltof sfo{sf/L lgb]{zs tf/s lwtfn+ sgftn .

plnl5:of g'uno\ Rj+u' cf>do\ d:to\t of}g b'/frf/ wsfM x] gfM laofM xyf;+ p4f/ ofo]df;]+ln cfM p4f/ ofMlkG;+ yg yHofMyHofMu' b'/frf/ h'ofRj+u' wsfM ;k|df0f hgtfof GXoMg] b+jo]dfM . Yj cf/f]k lbnzf]efoft hs dv', joft ljZjf; ofgfRj+lk+ j cf:yf toftMlk+ cHofv gful/sto\t g+ cf/f]k vM . s73/fo\ afbL k|ltafbL lgDxl;t+ yg]xo]dfM . Yj p4f/ ofo]u' Hofo\ ;lqmo vg]b'lk+ wOlk+ lhNnf k|zf;g sfof{no j s]lGb|o afnsNof0f ;ldlt vM . pldu' x] ;lqmotfo\ Yj p4f/ Hof h'n . pld;+ x] Gxfkf+ ph'/L tMu' vg, /ftf/ft p4f/ ofo]dfMu' cfjZostf g+ pld;+ x] vg . t/ Hof h'Ow'+sfM j ;dfrf/ jo]w'+sfM wfM;f pld;+ hgtfoft ln;M laofRj+u' cj:yf db' . Yj uy] <

g]kfn ;/sf/+ cfjf;Lo afnu[xx?sf] ;~rfng tyf Joj:yfkg ;DaGwL dfkb08 @)^( bo]sftMu' b' . Yj sy+ cg'udg ofo]ano\ uHofMu' lnRjM jO wsfM wfo]km"u' cj:yf nf db'lg t/ Yj jo]GxoM Gxfkf @)^^ ;fno\ oofgtMu' 5u" cWoog sy+ yg 5u" afx]s d]u' bSj afnu[xt g]kfMof kfkb08 b'g] dnfM . s]lGb|o afnsNof0f ;ldltof bsno\lnkf+u' l/kf]6{ sy+ o]Fo\ hs $@@, ono\ !@& j Vjko\ @! u" afnu[x ;+rfng h'ofRj+u' b' . cg'dfg ofo]km', cfMof afnu[xof cj:yf @)^^ :jofM t;s+ af+nft vOdv' . cy] vM;f d]u' bSj TjMtf 5u" x] afnu[xo\ 5fo\ Yj p4f/ ofo]dfn wOu' Gxo;M g+ c;fGble{s h'Odv', oBlk sfg"g sfg"g vM;f ;'+ g+ plsof bfo/f+ lkg] nfOdv' . olb nfOu' vM;f s]Gb|Lo afnsNof0f ;ldlt+ x] Gxfkf lgDx c;fo d:to\t toflaOdfn wsfM cg'/f]w ofgfM d:t 5\joftMu' cfdf3/o\ Yj 5fkf, p4f/ 5fo\<

cgof sfo{sf/L lgb]{zs+ wfO – d:t ;'/lIft ofgfto]dfMu'ln+ p4f/oft k|fyldstf laof . cn] cg'udgo\ 5\joftMDx 5Dx clws[t+ wfO – 5]Fo\ b'xfF jg];fy+ gjMu' lkg]Yo+s jofRjg, b'g] nf Rjg] x] dkm'u' cj:yf b', t;s+ ljhf]u vgL . wfo]ano\ j nf :jlguMof $@@u" afnu[x dWo] bsno\ af+dnfu' h'ofRjg . cn] jof+ lnkf d]yfo\ ug+ cHofMu' af+dnfMu', p4f/ ofo]dfMu' d]u' afnu[x n'Osf, cg+ d:t p4f/ ofgf wsfM wfMu' ;dfrf/ g+ djMlg . cfM lhNnf k|zfzg sfof{no+ kqsf/ ;Dd]ng ofgfM woflaOdfn, g]kfMof d]d]u' bSj afnu[xt dfkb08 b'g]RjgfM af+nfs Hof ofgfRj+u' b', vfln cfdf3/ 5u'lnO hs ;d:of b"u' vM wsfM .

yM :jod\ af]8]o\ k/l;O a'§ftOlk+ d:to\t p4f/ ofo]u' Hofo\ ;+nUg h'OdfMu'ln+ l;p p4f/ 5fo\ ofO, d:t ug YogL wsfM . cfdf3/+ p4f/ ofgftMlk+ d:t g+ xfg+ d]u' afnu[xo\ to]o+sn . yDx+ Ko+u" afnu[x ;~rfng ofgfgo]efMdv+u' ;/sf/+ yDx+ ug lhDdf sfO #*Dx d:to\u' . Yj p4f/ j k'g{hLjgof gfdo\ ug+ u'ln Woaf jn, d:to\t cfM ;fgf] kfOnfo\ u'ln ts toftO, cn] xfg+ j d:t ug ugoflk+ vM cg cg yM kl/jf/ofyfo\ ts 5\jo]t u'ln vr{ ;'gf+ Joxf]/]ofO wOu' vF lkxfF jMu' vg]db'lg . s]Gb|Lo afnsNof0f ;ldltof e"ldsf cfM l;wMu' dv', z'? h'n, yM YjHofo\ u'ln lhDd]jf/ cn] ;Ifd wsfM ;flat ofo]Ton .

j+u' lgu"Tof bzs b'g] g]kfMof Gxfo\ to]y]+ ljsf; h"u' kqsfl/tf tMyfo\ lxl;dbo]s å+u' emL;+ :jofRjg]dfn . 8f= eQmdfg, cg'hf aflgof, /;]Gb| e§/fO, Clts /f]zg cflb yHofMu' b;'t vM u'lsof sf/0f+ yf}+ ldl8of+ hgtfof cljZjf; kmo]dfnfRjg . x/]s 36gf h'O, Yj nf dlhn wfO, g]kfnL ldl8of kl/kSj h'OdufMlg, cfM ;+j]bglzn h'Odfn wOu' vF jO, lnkf d]u' v+ NxfgfjgL, kmf;f+km';'+ h'O .

lbnzf]efof vFo\ g+ g]kfMof ldl8of ckl/kSj j k"jf{u|xL vg]db'u' ;~rf/ljb\to\ :jo\d wfo]w'+s"u' b' . 5u" hgtfM oo]sftMu' klqsf+ lg;MkfM 5fk]ofgfM k|];sfpGl;no\ 5\jo]u' ;fKtflxs+y]+ 5\jf;'u' cfwf/of ;dfrf/ cn] 5Dx ;dfh;]jLoft of}g b'/frf/Lof cf/f]k laOu' ;dembf/Lof vF dh'n . cfM y'lsO ;'ofu' u'ln :jfy{ b' wOu' On+ x] wfO . plsof ln;]+ ;dfrf/+ u'ln dg"to\t ;z+lst oft pln x] pQ]lht ofo]u' Hof yMTofMu' vF NxfOu' ;DkfbsLo+ j kqsf/of km];a's cleJolQm+ j j x] k|sfzgo\ Hof ofODxl;of Anuo\ lkbgfrj+u' ;fdfu|L+ g+ oft .

cf/f]k nf cf/f]k hs x] vM t/ kvfM uofM Aolerf/ ofMh'ODx an axfb'/ j c;fxolklg df+ lbnzf]efoft j cf/f]k lapu' ;dfrf/ Ajg]an] emLu' g'un+ jy]+ x] k|ltlqmof SogLdv' . g}ltstf x] db'Dx:of+ GXofu' ofM;f+ jf:tf bOdv', t/ yMu' cf:yfo\ 3fM nfsLu' cf/f]k Gog]t emL tof/ h'ofRjgL dv' . yg g+ cHofMu' x] xnrn xo]u' tft'gf+ Yj ;dfrf/ RjMu' j klqsfof Gxfkf+u' k]hof bsno\ Rjo\ yfo\ lapu' cg'dfg ofo] yfs' dh" . y'lndl5 h'Ow'+sfM g+ lbnzf]efof skfno\ Rjoflapu' of}g b'/frf/Lof cf/f]k k|dfl0ft h'Odkm'u' ;fdfGo vF h'Odv' . pls+ yg emL;+ vM jf dv' wfo]u' :jofM j x] kqsf/+, j x] klqsf+ Yj y'sy+ k|dfl0ft h'n wsfM woflaOdfn, dv';f kl/0ffd c;fdfGo h'O . y'lsoft sofM b]zljb]zof g]kfMldlkG;+ So+u' Ro"tfn+ wofRj+u' b', cfM kf7s d"v{ dv't, x/]s kf7s ljZn]ifs vM .

nf]s+ XjfMDx kqsf/ ljhos'df/ kf08] j kqsfl/tfof k|fWofks /fds[i0f /]UdLh' afx]s d]d]lkG;+ x] g+ Yj ;dfrf/ lkyg]ano\ ;+j]bglzntf TjMt"u' wf/0ff laoflbpu'ln+ ln;f sfo]DjfMn . kqsf/ j klqsf lgDx+ cfnf]rgf of]Uo vM . t/ emL;+ yg 5' NjMd+s] dlhp wfM;f kqsf/+ nf cf/f]koft uy] vM cy] l/kf]6{ hs ofMu' vM . t/ Yj ;Dk"0f{ 36gf qmdo\ bsno\ cfnf]rgf kmo]dfMlk+ nf WofSjo\ RjgfM æUjfo\ lKj+Æ ofgfRj+u' b' . emL;+ uy] dvg < kqsf/oft ;/fMlaOu' zlQm emL;+ y'lsof cf/f]kL lhNnf k|zfzg sfof{no j s]Gb|Lo afnsNof0f ;ldltoft Yj vFo\ :ki6 ofo]t vr{ofMu' vM;f lnRjM pknlAwd"ns h'Ou' vMnf <

                                                               

खँक्व सक्व, दक्व सक्व

/fh]g dfgGw/

;Sj dfg] u'F ljxf/ . cy] wOu' o]F :jofM Yo+dYo+ !& lsld tfkfMu' j ;Sj cn] j :jofM lgu" lsnf]ld6/ tfkfMu' GXoOk';]RjgfM g+ lememf+ldemf+ b+u' u'F cyf{t\ kxf8 jf h+uno\ afvg\ hs NogfRj+u' ljxf/, ug g]kfno\ a'4wd{of k|fb'ef{j h'n, afv+ :jofM lkg] a'4wd{+ wfy]+ yMu' xf sfn — sd;] sd a'4wd{o\ eltrf ;f+ 1f+ softMlklgu' nflu nf Yj x] vM . gf+ hs sfo]j+ ldvf Tjn+ sgfM Dxg]oM cg uy]ofgfM a'4wd{of hu :jg h'O ;d|f6 czf]sof b"t h'ofM laHofMDx dlHemd :yjL/+ < 5fo\ j x] yfo\ NooflaHofMu' h'O < cn] uo\ h'ofM j afv+ yf} afv+ x] hs h'ofRjg]dfn h'O< lgDx KoDx ljåfglklgu' snd ldofM go]u' GXoaM;f afx]s lh Yj vM wsfM uo\ Sog]dk'mt h'O j ljxf/+<

y]/jfb a'l4:6 Ps]8dLO y]/jfb a'4wd{o\ :gftsf]Q/ ofgfRjgflk+ lhld hfFrof O{ jMln;] g'uM lklkRofM . ;o]s]dflgu' :jo]dflgu' plndl5, O{ wfM;f k'mOg . cy];f+ g]kfMof y]/jfb ljxf/to\u' cWoog ofo]u' ‰jno\ ;Sjof u'F ljxf/ j plsof ln;]+ cgof yL yL ljxf/to\u' cWoog e|d0f jg]u' h'n wfMano\ dg no\tfn .  nfMdnfMof vF 5v] 5\jofM jg]u' Goft @)!#of clk|n k'mn ofo]u' lb+ :jofM lgGx' GXoM .

;Sjof jh|of]lugL . jln;] lgu" :j+u' NjMd+s]dkmOu' 36gf . UjMsM Yog]w'+sn lh — uan]+ ;'ln;], uan]+ ;'ln;] . k'nf+u' ;Sj b]o\ xfrf+ufofM u'FO jg]u' ;'g;fg nFo\ Yogls GXofan]+ yL yL GoFsFF afv+, Oltxf;, ;+:s[lt, snfof vF sfns'n xfnfxO lhu' Gxfo\kgo\ jofM . bfo]sftMu' lrsgo\ SjAjfgfM k"hf ofODx h'h', a'4of 5\ogo\ 5'gftMu' laqmdflbToofu' gf+, jh|of]lugL, v8\uof]lugL, Dxf;'VjfMdfh', XofpFVjfMdfh', Wofg ofo]u' u'kmf, czf]s r}To, uh'n+ Sj:jMu' rLafM, cn] 5' 5' . 5u" /x:o, 5k' bGTosyfof ba", cn] plsO Kofv+ x'nfRj+lk+ cb[io snfsf/lk+, pldt ;'sf+lrgfM Kofv+ x'OsfRj+lk+ emL ljåfg Oltxf;sf/lk+ .

l/he{ a;of x'FOrf x'FOrf gg+ lhlk+ ;Sjo\ hs dv', jj+ jj+ nf 8fF8f :jofM g+ Rjo\ x] Yog, tF uo] Djfo]s . nF bo]s"u' u'ln bt j nf dl;p t/ plsof x] lnRj, lnpg] oMDxln;] oMy] GXoOk'sMjo]u' l/;6{ rfn]w'+sn . dfg] ljsf; jo]w'+sn cg .

b'xfF jgf+ j rfsdfs nfMu' lxlt b"u' r'so\ Yog . ef}lts of]hgf dGqfnoof jh|of]lugL dlGb/ k|aGw ;ldlt wsfM ;fOgaf]8{ toftMu' cfO;lqmd k;M j d]u' Rofk;n+ lhldt ldvf Ejo\sgfM :jn . lhlk+ yMt go]t dfMu' yDx+ Hjgfjoflk+, plk+ ;' jnls doMdoM wfo]s pu'+ y'u'+ Nj;'sfM Woaf Dxo]dfMlk+ . vF x] ldn] dh'n . ;Ktfx l;Ktfx ofo]y]+ ;'kf} b"u' 6x/f Ujoftn, cfM ofsg+ cgof hfqf ofODx b]jLof nk'+5fo]u' k"hf GXofO xF .

5u" Rof k;no\ vfoftMu' ˆn]S; kf]:6/+ ldvf ;fn . cg nf emL dxfofgof clts+ xgfagftoftofDx b]jL jh|hf]lugLoft RofDx zfQm lxGb" b]jLlklg d" b]jL bo]sfM pld;+ rfsMxLsfM u'DxDx gjb'uf{ wsfM bo]sf tn . 5Dx snfsf/of sNkgfo\ BMof x] kf6L{ kl/jt{g — uan]+ Gog]dg+lg, uan]+ :jo]dg+lg . ldvf hs bo]sf to]dfM 5' 5' :jo]bO wfMu' vM vgLsf . g]kfMof af}4 ljåfgt ljåfg wsfM nf Gogftofu' y'dg+ Gx" Gx"u' ˆo"hgof cfljisf/ ofo];M wOu' yf}+ ltlg l;n lh+ . lh wGo h'n . cgof ;Sj jh|frfo{ ;+3of lguM Ko+uM oSj bOu' nf]e hs dv', ( k|ltzt+ () k|ltzto\ jg]u' dgf]sfdgf g+ h'Ok'm .

l;r'u' u'FO go]lgo] cn] xg]axlk+ u'?j/lklgkfv]+ jh|hf]lugL j r}To cn] u'Fljxf/of P]ltxfl;s dxTjof vF Gog]w'+sfM lhlk+ j lxlt GxoMg] Rj+u' s'+ uMu' ;tno\ Rj+u' BM, 5\o+ j s/fO :jMjgf . tno\ jg] dlhp, BMof nk'+5fo]u' Hof h'ofRjg xF . tno\ toftMlk+ l;DafM j w'DafM cg toftn . (*bF GXoM ltlg O{ !(!%o\ cgof bSj BM rLef ld+ gofM xfg+ bo]s"u' h'ofRjg . clu+ dyM Rofgf x] Rjg — bSj bSj a'n'Ss vg]bOu' s'+ uMyfo\ . a'4ofu' 5\o+oft ljqmdflbTo x] wofRjg . cHofMDx ljqmdflbToof 5\o+ uy]h'ofM a'4of ;+;f/k|lz4 k|ltdfof 5\o+ln;] ldn]h'n wOu'of ln;M cg bOdv' . l;gf;of Woaf+ g]kfnsf] kf}/fl0fs Oltxf; RjOlk+ /fdlgjf; kf08] j lbg]zrGb| /]UdLof ;k'mltO g+ cHofMu' afv+ hs bO, u'F ljxf/of uGw bOdv' .

cgof 5Dx k"hf/L+ lhldt 5kF a|f]z/ Hj+sn . ;fFv' wsfM gf+ toftMu' vo\ efo\of j /lËg a|f]z/o\ a'4wd{, dxfofg, XofpFVjfMdfh' wOu' gf+ dGXo+ . dl0fz}n dxfjbfgof gfd+ 5k' kf}/fl0fs afv+ b' — eb|sNk, s'ltndltn, z+vb]j /fhf, ljqmdflbTo, hf]ub]j jh|frfo{ . kTofM ofOlkGt j :jofM cKj 5' dfnL< lkg] cfM hfqf ofOlk+ d"lt{t hL0ff]{4f/ ofo]t !,^@,^!,&*# tsf dfn xF t/ pu' BMuMof cfo:tf u'ln b' wsfM Rjof dtM . u'7L ;+:yfgof ljj/0fo\ ;fFv' jh|of]lugLof :jfk" b"u' #$u" u'ly b' . j u'ly bSj u'F ljxf/ dh"lgu' h";f yHofMano\ x] dfMu' dv'nf u'lyof cfo:tf <

e'jgnfn k|wfg+ nf pu|tf/f, tfl/0fL jf jh|of]lugLb]jL GXofu' gfd+ k'sf/]ofM;f+ d"ntof dxfofgL af}4 b]jL vM j y'lsof sNkgf jf :yfkgf :jlguno\ dxfofgL dt k|efjsf/L h"u' lj=;+=of Ko+u"u'–Gofu"u' ztfAbLofu' h'OdfM wsfM Rjoflys"u' vM @)#! ;fno\ . t/ yHofMu' vF cgof jh|frfo{ k'hf/LlkGt don h'Ok'm . pls+ af}4 wsfM dwfMu' h'O, jf cy] wfo]ano\ d5fMu' cg'ej hs+ h'Ou' h'ofM nf< cgof jh|frfo{ k"hf/Llklgu' jh|of]lugLoft lxGb" BM wsfM wfo]s]u' cleofgoft ;'jfMlaOdk'mt lh+ .

s'xfFjof BMuM b'yfo\ . ljb]zLt jnls æjg ?lk KnLhÆ wsfM cf;s'lt Vjfn+ :jofRjgLlk+ cgfy d:to\;+y]+ P]ltxfl;s lznfkq ‰jMlns bgfM lhldt 5sM Ajgflap, lhldu' vF j a|f]z/o\ GXo+sf lap wsfM ofrgf ofgfRjg . lhlk+ g+ plk+ y]+ x] c;fxfo . l;dlGt+ uh" ksf{tMu' lguM czf]sr}Tot nFo\ by'O x] RjgfM lhldu' p4f/ ofgflap wsfM Vjvgf ;n+ wofRjg .

lrafMBMof BMuMof Tjn+ ;fk snfTds . Tjn+ Sjo\ Rj+Dx rf/OGR lt tMlwsMDx lem+lgsf NxfMb'Dx Bj+ dk'mdk'm 5;'sf j+u' cfNdlgodof Wofu 5uM 3o\k'gfRjg . Rof 5u" sk Tjg]t cfM cHofMu' ^)uM Wofu dfM . uano\ vfOu' h'O j BMof Rof Tjg]u' Baf g+ . cgofDx k'hf/Loft wofM rfo]s]laof . d]d]u' :jofM kfMu' sy+of rLafM . lgu|f]w eGt]g+ cgof lrMafM g]kfno\ b"u' d]d]u' rLefM :jofM kfM wsfM sgflaHoft . lvpF;]Rj+u' yfo\, kmf]x/ g+ . lkg] lnSs;+ skfM WogftMDx, NxfM5kfM TjfMNxfgftMDx l;+x WofSjo\ bgfRjg . j g+ emL bSjl;u' ;Dkbf .

cn] dfa{nof TjfyM uofM jgf d" b]jL, jh|hf]lugL, pu|tf/f Psh6f jf dl0fof]lugLof ljzfn j snfTds Bouno\ . hu]{g lzs+ /x:odoL wsfM woftMu' jh|of]lugLof d"lt{ b"u Tjngo\ yL yL BMlk+ln;]+ k~ra'4 g+ vgf . t;s+ snfTds Yj BMuM bsno\ Gxfkf+ uano\ bo]s"u' wOu' ;'gf+ dl;p;f+ O{ !^%%o\ k|tfk dNn+ j BMuM bo]sfM u'ly hUuf toflys"u' cg clen]v b' xF . Ajlaof+ SjlaO dkmo]s lt;f j;t+ emMemMwfMDx emL b]jL . emL bSjl;t /Iff ofgflaHofODx b]jL . bSjl;u' /Iff ofgflaHofO . bz{g hs ofo]l;wMano\ n'vf GXoMg] jofM 5Dx dg" lxGb" b]jL of GXoMg] kf7 ofo]u' >Lb'uf{;KtzTofd\ kf7 ofMjn .

df]xgk|;fb vgfn+ yMu' ;k'mltO j0f{g ofgftMu' ;fFv'l:yt jh|of]lugL dlGb/ b'g]of wft'of a'4d"lt{ wsfM yy] j0f{g ofgftMu' b' — O{;fof kfFrf}+ ztfAbLtfsfof Yj d"lt{ ;deË d'b|fo\ bgfRj+u' b' . tLg lkm6 ;f6 OGr tMlwsMu' Yjk a'4d"lt{of s'lnlr+u' ;Fof BMg] pif0fLif of cÍ0f ;'Gb/ Pjd\ :jfefljs b' . d"BMoft NjMd+sfM ckfo\lh j0f{g ofgftMu' Yj d"lt{ wfM;f lhu' ldvf+ ltˆofo]dk'mt . lhu' b[li6bf]if .

Gx"u' k'nf+u' BM, BMuM, rLafM, lznfn]v, u+ OToflb O;Mly;M h'ofRjg . pldu' ;+/If0f h'ODjfM, 5fo\ wfM;f pld;+ Woaf xfo]sL dv', ;'ofu'+ :jfy{ g+ db' . g]d'lg wfMDx:of b'n{e d'lt{ 5u" cg+ kk" 5'gfM Ajofjg] w'+sn vgL . jof nf sNof0f x] h"u' h'n . d]lklg g+ yMyMu' sNof0f h'Ou' lb+ lkofRjg .

lnxfF jg]t sd;]sd Gofl; jg]u' vF h'n . bsn]+ s'xfF jof . t:jfMu' :jxfg] TjfyM k'mOj+ hjo\ e/fo\UjMu' NjxFof cfs[lt . j Gxfkf tMUjMu' r}To vM cn] lxGb" wd{u'? z+s/frfo+{ zf:qfy{ ofgfM a'sfln Yj rLefM Ejk'Osflan wOu'' hg>'lt b' . /TgsfhL jh|frfo{+ j tGqdGq d;MDx h'ofM j+ cy] yfMu' vOdv' wsfM woftMu' b';f+ emL;+ joft bf]if laOu' dTjMtflg . xfg+ jln;] zf:qfy{ ofo]t jh|hf]lugL+ v8\u HjgflaHoft wfo]u' cn] z+s/frfo{+ j;kf]noft a'sn wfo]u'< g dg'to\t pldu' dgo\ b'g]Rj+u' z+s/frfo{+ hs+ a'sfjg nf<

pls+ h'O cg dg"to\ nf go]dfl:t jnls Rjo\ BOyfo\ d" xfo]sfM yg dxf+sfM BM wfMDx w+sftMDx :js+nfMu' NjxFto\ kz'aln laO xO . ;Tjnf]sof /Iff ofo]t laHofMDx j;f]kf]nof gfdo\ aln< Yj nf g]jfMto\;+ x] hs sNkgf ofo]kmOu' vF h'n . g]jfM ;+:s[ltof gfdo\ l8u|L sfOlkGt xfg+ 5u" d;nf .

s'xfF jof+ O{ lg AoM, yHofMu' ;'Vvf df};do\ g+ km'ltkmflt jf jn, lhldt knv l;r's]t hs . u'F ljxf/of vF GXok'O u'OFu'OF hs lggfRjg . RjOlklg u'ln cMk' — afa'/fd cfrfo{+ wfMu', s'iff0fto\;+ Ozfof Gxfkf+u' ztfAbLO u'dljxf/ -u'+axfn_ bo]s]w+'sfM ltlg g]kfn pkTosf b'g] ;Eotfof ;'qkft h'n xF . cfMtsof b'g] Yj x] 5u" 8fOnu UjMDx ljåfglkG;+ ug ug slk–k]:6 ofo]w'+sn h'O, t/ ;'gf+g+ u'Fof 5'F 5Dx ts+ Yj vM wsfM Sogfdlap .

d]u' vF dl;p . cfM xfg+ lhld ;Sjof d]d]u' axfMalx :jMjg] dflg . g yf}+ axfk'hf vM g u'+k'GxL x] . cy];f+ lhld yf}+ axfof ;+lIfKt cWoog ofo]bo]dfM wOu' lhldu' dfu .

;Sjo\ x] Rj+Dx lhld ljBfyL]{t dWo] ljBf lbbLof Ujxfln+ cgof 5Dx Nofo\Dxoft GXoMg] tofM lhld ;Sjof eJo af}4 ;Dkbfof bz{g ofo]t jgf .

bsno\ Gxfkf+ lhlk b'g] jgf 5vfM x] 5]F h'ofM g+ afkfMRofM /+u h'ofRj+u' 5]FtMn+ cf]daxfno\ . :jv] 5]F b"u', 5v] kfMtfM h'ofRj+u' Yj r'so\ by'O 5uM rLefM b', gfs+ k'nf+ vg]db'lgu' . BMg]Rj+u' :t"kof kn];f cgof lgDx dxfofgL BMlk+ toftn vgL sf . r'so\ 5v] k'nf+u' :jkfM ‰ofM b"u' 5]F blg, dv] v/fgL /Ëofu' cfw'lgs 5]F bgfRjg]w'+sn . cfM cg Rj+lkG;+ j dxfofgL k/Dk/fsy+of a'4wd{of cEof; j cWoog ofo]u' k|fy{gfuf/ ;lxtu' ljxf/ vM wsfM l;Odv't . lhu' ldvf k'mlt x] dh" . 5' dfMjofDx 5' v+y]+ . ldvf+ v+u' bSj vF ljZjf; ofo]dlhpu' y]+ cg'ej . a? clkmd TjgfM ;Sjo\ xl/k|;fb zdf{ofu' y]+HofMu' g]jfM ;+:s[lt+ lalnlaln hfMu' 5u" af}4 dxfljxf/of sNkgf ofo]dfl:tjn .

cg+lnkf ulNnrf+ b'xfF jgfM 5vf JolQmut 5]Fo\ b'xfF jgf, lvrf b'nf wsfM UofUof+ . j 5]Fofu' 5\oln k'nfM d]u' 5u" r's jO . lgv] 5]F b"u' lgv] v'Nnf hUuf b"u' j r's yy' axfn vM . by'O Rofl;ln+ b"u' RofDx nf]s]Zj/ Sjo\ bgfRj+u' cn] Rjo] :t'kof rfsMln+ KoDx a'4 b'u' lrefM 5uM lhldu' cfsif{0f of s]Gb| . uh'lnO vfbfof a]tfln+ lrsftMu b' cn] BMg] XofpFu' sfkMof 5q 5u" . plsoft tMw+u' pTvgg\lnkf n"u' dxTjk"0f{ :df/sy]+ lhld;+ SjyLs :jofjof .

nFo\ BM v'ofo+sfto]w'+s"u' 5uM NjxF BMun+ lhtM ;Mtn, lh+ dtfM5' ofgf jgf5\jof . cg+ lhlk+ Yo+u' r'so\ Kov]/+ 5]F blg . 5v] ;Sj jh|frfo{ ;+3, ;fFv', w'Nnf6f]n wOu' ;fOgaf]8{ g+ ovfgftn . by'O GxrMofu' :jofM tUjMu' rLef b', emNn/ b"u' Onf+ ;lxtu' . pu' axfMof gf+ ;'gf+ g+ dl;n . u'OFbF lt b'Dx ;F bSj+ skfo\ h'Ow'+s"Dx clh 5Dx:of+ g+ gf+ dl;p wfn . l;l4k'/ dxfljxf/ wfOu' vMnf wfM 5Dx:of+ lvpFyfo\ uf]nL+ so]sn . cg+ £j+:ofo]dfMu' VjfpF yfxfF jMu' d]u' axfno\ jgf . ug+ lwdo\ yfgfxMu' ;M jofRj+u' b' . plsoft wfM;f d'no\ jf d"r's axfn wfOu' vgL . :jv] snfTds ‰ofM b"u' EjfyMrf kx jMu' k/fDk/fut 5]F cn] 5v] cfw'lgs 5]F hfgfM j r'so\ lgefM kgfRj+u' b' . cg g+ axfMof gfdo\ Onf+ KogftMu' rLefM 5uM hs b' . Sjo\ 5v] u?8o\ ˆot'gfRj+Dx gf/fo0fof d'lt{ lhldt :jofM tDjofRjg h'O .

cg+ lhlk+ tMw+u' v'Nnfu' r'so\ Yog . yHofMu' yfo\oft glg wfO . cg g+ by'O 5uM rLaxfM hs blg, k'nf+u' ;Eotf jf wfld{s s]Gb|of cjz]if h'ofM . lhlk+ nfvf Tjfno\ Rj+u' jlk axfno\ jgf, g]jfMlnlk+ RjoftMu' gf+ AjAj+ . ulNn+ ulNn+ rfMlxnfM 5yfo\ Yog . bSj+ lbt, 5fo\ lbpu' dl;p . 5s" v'Nnfu' yfo\ 5vf ‰ofM NXjofxOy]+ EjfyMu' t" gsfMu' 5]F, lnSs;+ a8]dfgu' gsltlg bo]s]l;wMu' lalN8Ë, 5v]s'g] NjxFof kMvfn+ lrgfM by'O :jf+ Soa bo]sftMu' b' . lgdf0f{ ;fdfu|L O;Mly;M jf+5\joftMu' b' . 5fo\ lbpu' lhlk+ cg< nFo\ by'O 5Dx 8]9lkm6lt b'Dx u0f]BM b', lnSs nFofu' x] n]eno\ aFo\ Ujf/fu' NjxF 5uM b', k'm6an kfo\UjMu' . j x] xF pu' P]ltxfl;s af}4 snf ;Eotf j cWoog k4ltof w/f]x/of NogfRj+u' lr+ . jx] v] vgL sf jlk axfM Û

ulNn+ lkxfF jo]j+ lhlk+ ;Sj b]o\of d" ahf/o\ Yog . ehgd08nLO ehg h'ofRjg . k'nf+u' NjxF lxlt nMjO wsfM lkofRjg . nFo\;+ nfMu' 5u" hMw'+of lnpg] lhldu' ldvf jg . cg lgv] lguM czf]ssfnLg r}Tot :jrfsftMu' h'ofRjg . j;M lxofRjDx do\h' ch" rfn, jofu' kmf]6f] dsf;]+ j VjfMTjfM db'u' NjxFof kmf]6f] 5fo\ sofh'n y'ld;+ wsfM .

bSj+ 5u" ulNnrf+ b'xfF jg . lhu' Sofd/f+ lhtM cg kmf]x/ jf+5\joftMu' yf;o\ Sog . g]jfMt yMu' snf ;+:s[ltO y'ln wgL ls pld kmf]x/ jf+5\jo]u' yf;o\ g+ bflr cKkfof ba" j NjxFof hu tofM hs kmMrf bo]sL . lh+ lhu'' Sofd/foft ;'gf+g+ dtfo]s wofM, Gxfkf cg ;tM jf 5'+ b"u' h'O, cfM kmf]x/ jf+5\jo]u' yfo\ h'n .

cem :jo] dufMlg lhld . cg+ lhlk+ ;'o axfM -by' glg_O Yog . v'Nnfu' yfo\ 5s" b' . al5yf;o\ wfM;f NjxF nfoftn . 5v] cKkfof c+uM by'O n'vf n't cn] cg b'g] KoDx dg"t hs bg]lhpu' yf;o\ c+uno\ ltsftn 5u" k'm6 lt b'Dx :joDe"of l/lnkm cn] 8]9 lkmt lt b'Dx eujfg a'4of d'lt{ . wnfg ofo]u' 808LO lrsLrf UjMu' u+ 5uM g+ oufgfRj+u' b' .

ulNn+ d" ;ts Yog] GXoM 5s"rf a'FO yL yL t/sf/L lkgftMu' . u'ln af+nfM ldvf x] ofpF;] Rjg jfpFu' vgfM . bSj cg jg . cy] d]lklg lkgftMyofo\ nfMy]kfy] Gx"h'nls AjlaofxO wsfM wfo]dfl:t jn . sf, j nf ;Sjof clåtLo af}4 ;Dkbf xF, xfg+ 5u" af}4 ljxf/ . yg x]Rj+Dx u'?h' jofM o]Fof sfi7d08k bo]s"u' xF . lhu' ldvf+ rgfRjg, j a'Fof by'O ufM 5ufM b', cn] cg 3fFo\l3+ lrOs]j+ vg]bt, 5kmf;M lt b"u' jy+uMu' 5uM NjxF . cgof Sj axfM xF j Û

lhso\ k|ltlqmof Sog]u' zAb x] dGt . z"Go h'n . lGxn]y]+, Vjo]y]+, Dx't'NxfgfM AjMlaOy]+ . d]lkGt dv', yMt 5sM Djfo\r'Os] dfl:t jn . oSj vF g'uno\ Nox]FNox]F a'of jn . Gxfkf+lg;]+ lhtM ;Sj wfnls 5' 5' y]+, ;f+lu|nfy]+ h'Ou', emLyfo\ dbofjg]w'+s"u' bSj+ yg ;fa't blg nf wOy]+ RjgLu' . ygofDx k'nf+Dx 5Dx dbo]w'+s"Dx snfsf/ kf;f n'dg . ygoflk+ lgDx KoDx ;+:s[ltk|]dL j lj1to\u' gf+ n'dg . k+rfotsfno\ b]o\ x] yMu' n'l;sflkO to]k'mDx g]tf n'dg . cn] a'4 hGd]h"u' ef/to\ dv' g]kfno\ wsfM km];a'so\ cfGbf]ng ofOlk+ kf;flk+ n'dg . ;Sjof ;fF:s[lts ;Dkbfof avfg ofof+ ttMkFu' ;k"m Rjofh'Olk+ ljåfgt n'dg . g]jfM cfGbf]ng ofOlk+ u'ln g]jfMto\t Wj+ nfOlk+, g]jfM ;+:s[ltof gf+ ljb]zo\ ldofgOlk+ u'ln yMu' ;+:s[lt No+s] jf ;+/If0f ofo]kfv] ;r]t cn] TjfMTjfno\ b"u' emLu' g]jfM vnMk'rMn+ u'ln yMu' klxrfgof /Iff ofgfRj+u' b' wsfM oyfy{of w/ftno\ RjgfM :jo]t g+ x/]s ;r]t g]jfM yf}+ ;Sjo\ 5sM ofqf ofo]dfMu' vg]bt .

g]jfMto\u' ;Eotf xlndo\ gf+hfM wfOlk+ g+ Dxl;p lh+, g]jfMto\;+ yMu' efo\ j ;+:s[lt wfnls t;s+ dltgf ofM wfOlk+ln;] g+ lhu' ;+ut b' . g]jfM/fHo dfM wfOlkGyfo\ g+ Yo+ lh . emL;+ efo\ j yMu' hftLo klxrfg wsfM xfnf jofRjgfu' ;l5 bF bt . y'lsof lnRjM Yj x] nf < j bSj afvgo\ jofM emLt VofMjODx z+s/frfo{+ y'gflapu' nf< ls zfx jf /f0ff jf vo\ad"{ zf;sto\;+ < ;'oft bf]if lap;f emL rf]v]h'O< axfM wOu' gf+ 5uM rLefM, 5uM NjxFoft hs nf laOdv' h'O . sd;] sd 5vf 5]F, 5Dx SjfkfMBM, lgDxKoDx leIf';+3 jf sjM, lGxoflGxy+ k"hf cf/fwgf, Wofg :tf]q, cn] k'm;f ;fdfGo g]jfMto\u' axfno\ y]+ snftds 5]F, Tjfgfl;F, ‰ofM, n'vf, Tjn+, Tjfgfl; nf dfn lg . u[x:yL h'ofM g+ leIf' h'Olklgu' ;+3, ljxf/of gfdo\ RofkL lemkL a'F, u'ly, Ejo\, r'8fsd{, d]d]u' k"hf, jflif{s k"hf cflb OToflb 5'+ 5'+ nf bO lg . bSj 5' j x] gfl/ v'l;+ r'Osn nf< cf:yf, wd{of nf 5' vF Nxfo] . j ljxf/o\ bo]dfMu' cfFo\kf, cKkf, ‰ofM, n'vf, Tjn+, rLefM, wd{wft', ;k"m ug jg < ls bSj ldofM gn h'O, ls Djf/fDjf/f+ GXoof 3'tsn h'O . larfM jn, lh yf}+ yg dYo+u' h";f lhpu', sd;]sd ug g]jfMt bO cg ;Eotf bO, ug g]jfM af}4t bO cg af}4 :df/st bO wOu' e|do\ nf DjfgfRjg] bOu' . u'ln ;fl:t h'O cfM lhtM Yj oyfo{of b':jKg . Dxu;o\ g+ uan]+ lh+ y'ln af+dnfSs Dx+s] dg+, u'ln lh+ yf}+ yMu' ldvf+ vg .

;g ;fo\ld+ af}4dfuL{ g]jfMto\u' afx'Notf b"u' wsfM ljz]if0f 3fsftMu' y'u' ;Sj b]o\of af}4;Dkbfof lahf]u . cfM xfg+ emL afDofgof a'4k|ltdfo\ ad+ so]sn wsfM 8]lnu]zg jg]u' nfls yMu' 5]Fo\ kml; 3f/f+3f/f+ :jMjg]u'<

 -;GWof 6fOD;o\ lkb+u' lhu' n]vof c;Dkflbt k|lt_

फाकुगु नोस्टाल्जिया

राजेन मानन्धर

छपु पुलांगु लँ, छखा पुलांगु छेँ, पुलांगु लुखा, पुलांगु स्वहाने, पुलांगु हे बइगः । न्हूगु यानातःगु ला खः तर नकतिनि लानातःगु स्वांबुट्टागु कार्पेटं नं बँथिलाःतःगु न तपुनाछ्वयेमफुनि । फइगु नं गनं ? व न हे अज्याःगु, अन थ्यने मात्रं हे निम्हप्यम्ह अज्याःपिं व्यक्तित्वतय्गु ख्वाःपाः लुयावइ, व लुजकमनेवं हे दक्वसिया छ्यं क्वछुइ । व थाय् हे अज्याःगु, अन पुलांगु खँ ल्हायेगु हे ल्वः । रोमियो व जुलियाटया प्रेमालाप यायेगु व छतजाजःगु छेँया छम्ह मनूजक क्वस्वयेजिउगु छुं अज्याःगु बरण्डाथें । लिउनें मलवादेवी वा बच्चुकैलाशं म्ये हालाहःथें ।

अज्याःगु थासय् छम्ह अज्याःम्ह हे व्यक्तित्व । पुलांम्ह धयां पुलांम्ह नं मखु, न्हू नं जुयाच्वने मछुइधुंकूम्ह । चिन्तामणि म्हिचाथज्याःम्ह । धाःम्हसित धाःगु बिइफुम्ह । व युगयागु हे दोष जुइ, अज्याम्ह मनू दयेकूगु । लाःसा व वयागु जकं दोष खःला कि, वं व युग हे अज्याःगु यानाबिल । न्ह्याम्हस्यां न्ह्यागुसां यायेमास्ति वइगु । अज्याःगु इलय् माःमाःपिन्त माःमाःगु म्हिचां लिकानाः बिइथें ख्यालः धाःसा ख्यालः, प्याखं धाःसा प्याखं, निबन्ध धाःसा निबन्ध बिइफुम्ह छम्ह व हे जक ।

थःम्हं मिखां मखनासां अनुमान तक यायेफूगु व ई, व ब्यः । ख्यालः कासा याइगु संस्था, प्याखं कासा याइगु संस्था । कुँइ कुँइ हालाः सां थःगु ब्वहलय् प्याखंम्वःतय्त तिंतिं न्हुइकातयेफुगु दबुत । चांन्हिं मधासे म्हितीपिं व स्यनीपिं उत्साही युवात, लिउनें च्वनाः बः बियाच्वनीपिं अबलय्या बुरात । दक्वस्या थःगु मांभाय् प्रति क्वातुगु समर्पण । पञ्चायती सिआइडी त भुनाच्वनी धकाः नं सिउ, क्यनेबिइमखु धकाः नं सिउ, छेँक्वं बिसिउँ वनेमालेफु धकाः नं सिउ । तर च्वज्या मदिउ, क्यनेज्या मदिउ । 

गन गन गुलि च्वया, छु च्वया तकं लुममनेधुंकल । लुमनाच्वंगु दनिसा छम्हू भाव, छफासः अनुभूति, छकु आनन्द । माल धाइपिं, काः वइपिं ताकिता यानाच्वनीपिं अले ख्यालः क्यन धइगु समाचार, सिरपाः काल धइगु समाचार । छम्ह व्यक्ति खयाः नं थःगु कथंया छगू संस्था जुइधुंकम्ह व । कनीम्हसिके दूगु व हे जक ला खः । व हे कन । न्ह्यइपूगु नं कन, म्हाइपूगु नं कन । त्याःगु नं कन, बूगु नं कन । व पद्मरत्नं ।

वातावरण हे छझाः पुलां जुयाबिल । पुलांगु अंगः, पुलांगु बइगः, अन पुलांगु हे खँ । उलि पुलांगु खँ छु वल, पुलांखँया खुसिबाः हे वल । जिं अथे याना, जिमिसं थथे याना । च्वमिं दयेकूपिं कलाकारपिं, कलाकारं दयेकाबिउम्ह च्वमि । कनेमास्ति मवइगु नं गनं, खँ हे अज्याःगु, दुरुख्वःथें, गुलि न्ह्यल उलि माकुइगु । वा मदयेधुंकूगु म्हुतिइ तकं उलि हे ज्वनीगु । क्या गजबगु नोस्टाल्जिया ।

छम्ह धुंकाः मेम्ह वल, शेर पर सवा शेर धायेथें । थःगु महिमा, योगदान गौरवसाथ न्ह्यबल । दक्व दक्व छकलं नोस्टाल्जिक । छम्हस्यां धाःगु मेम्हस्यां थू, छम्हस्यां कनीबलय् मेम्ह लय्ताः । छम्हस्या मनया खँ मेम्हस्यां नवानाबिउथें । छगू मेगु कथंया सञ्चार जुयाच्वन अन । हरेक सहभागिपिनि दथुइ । नेपालभाषा परिषदं न्ह्याकूगु उलिमछि अन्तरक्रियात्मक ज्याझ्वलय् थज्याःगु लहर शायद हे जक न्हापा गबलें वल जुइ । धाये गाःगु मखुनि, न्यनेगाःगु मखुनि । चाकुगु थ्वं त्वनाः गुजुंच्वंपिं – प्रमखु वक्ता व उगु इलय् सक्रिय जूपिं प्याखंम्वः, प्याखंस्यनापि, स्वकुमि, आयोजक, अले छु छु । पुलांपिनि ला पुलांगु खँ जक ल्हायेगु ला खःनि । गुथि भ्वजय् गुथ्याःत ल्वाःथें । उमिसं जक थूगु भासं हाली, न्हिली, ख्याः याइ, घोराघोर ल्वाइ । मथूपिं मफुपिं फगत स्वकुमि जक ।

तर दुर्भाग्य धाये, अन उपिं जक मखयाबिइ । एन्टिक्लाइमेक्स । अन जि नं दयाबिइ । जिथें छम्हन्हिम्ह सां अन न्हूपिं धायेमाःपिं पुलांपिन्सं थः धायेके मफुपिं, पुलांपिनिगु खँ जक न्यनाः म्हछम्हं कुचुगु अनुभव यानाः थूसां मथूसां दुनें दुनें लय्तानाच्वंपिं । उमिसं अन उल्लेख जूगु अधिकांश ख्यालःया नां  हे न्यंगु मदु, स्वयेगु भाग्य गन ज्वना वः धकाः । 

जितः मतिइ लुयाच्वन । बरु जितः नं नीदँ स्वीदँ न्ह्यः बुइकाबिउगु जूसा जि नं व ख्यालः स्वस्वं प्वाः स्याके दइगु जुइ नि । च्वये मजिउगु धइगु गज्याःगु जुइ, क्यनेमजिउगु धइगु छु जुइ, छाय् ज्वनायंकल धाःगु जुइ धकाः तकं थुइके मफयाच्वनाम्ह जि । सुका छग्वारा ल्हातिइ दु, च्वका नं मलुयाच्वन, प्वका नं मलुयाच्वन । निर्देशकं वनेमेते धायेक धायेक दबुलिइ थाहाँ वंपिं स्वकुमिपिं जिपिं । 

जि अज्याःगु पुस्ता जुया अन ध्यच्याक्क फ्यतुनाच्वन, गुगु पुस्तां अज्याःगु ख्यालः स्वये मखं, दबू प्याखं स्वये मखं, छधाः वा पूधाः प्याखं स्वये मखं । अय्सां प्याखंयात लुमंकाः दयेकातःगु व प्याखं स्वयाच्वना । नोस्टाल्जिकतय् लिउलिउ वनाच्वना । जिपिं अन ला निम्ह प्यम्ह हे जक जुइ, व दक्व ज्याझ्वःयात दबूप्याखं स्वयेथें, ख्यालः स्वयेथें स्वजक स्वयाच्वंपिं । जिपिं ला दबूप्याखनय् दंवइपिं मूक पात्रत जक थें खः । लेखक वा निर्देशकया प्रयोग यायेमालाः थनेहःपिं । जि दबुलिइ दु, तर रोल बियामतः । जिगु अन रोल धइगु हे रोल मदयेगु । दबुलिइ थाहां वनाः नं पात्र जुइमखंपिं, पाठ वयेके म्वाःपिं, इकधिक्क मसँसे च्वनाजक च्वनेगु रोल जिगु । अज्याःगु नं ख्यालः । जिं प्रतिनिधित्व यानाच्वंगु दु छगू युगया, पुस्ताया, समयया – गन ख्यालः, प्याखं धइगु थथार्थय् छुं छुं हे मदु । थ्व फाकुगु नोस्टाल्जिक दबूप्याखंया छम्ह मूक स्वकुमि जि । 

जिमिसं छु सिइ, दबू प्याखं धइगु छु, छधाः प्याखं धइगु छु, ख्यालः धइगु छु धकाः । क्यना हे मतः, क्यनेगु हे दयेका मतः । अन उमिमछिस्यां जिमिसं थथे थथे याना धकाः गपः तःतःहाकःयानाः, छाति तफा यानाः कन, माइकं लानाकाये मफयेक कनाच्वन, तर उलि धयाच्वँतले जिपिं न्हूपिनि न्हाय्पनय् मेगु हे खँ दुहाँ वना च्वन – जिमिसं अथे यायेमफुत, थथे यायेमफुत, त्वःता बिया, याकःचा ब्वाँय् वनेगु कासाय् नं जिमिं जिमियस्से बुनाबिया । उमि न्हिले वयाच्वन, जिमिसं उपिं ख्वयाच्वंगु खनाच्वना । थः मयः मयः मेपिन्त न्हिइकेमाःपिं जोकरत । ख्वालय् न्हिला पानाः ख्वबिलु ख्वाः सुचुकाच्वंपिं जोकरत ।

उलिमछि दु अन सक्रिय पात्र त । थःगु खँ कनेगुलिं सुं लिउने मलाः । यानानं तःगु दु, थःगु इलय् । तर सुनां छकः तक नं स्वीकारोक्तिया झसुकाः तकं मतः जिमिसं व गौरवमय परम्परा, चलनयात दथुइ म्वय्हिलाछ्वया, आः हानं म्वाकेमफयाच्वन धकाः, खः जिमिसं धिकलं जायावयाच्वंम्ह मयायात गःपतय् न्हुयाः स्यानाछ्वया धकाः । अज्याःगु छगू धरोहर धराशायी जूगु मचाः उमिसं, दबू जक मदुं, स्वकिमिपिनिगु नुगः तकं चुं चुं जुल । घ्यः धकाः तये गुलि अःपु, थौं व दिन युग छाय् मवल धइगु धाये थाकुयाच्वन उमि । म्हिगःतक प्याखं छु धइगु मसिउपिनि थौं येँय् त्वाःत्वालय् थियटर धस्वाइ, लांलांतक प्याखं क्यनेज्या न्याइ, झी जलप्याखं व एकादशी ब्रतया बाखं कनाच्वने, थेसिस च्वयाच्वने, नोस्टाजिक जुयाः सहलह न्ह्याकाच्वने ।

दबूछेँया खँ मवसेच्वने मफुत । का रे यायेमाल धयाहल । मेय् ख्वयाहल , चुपि ज्वनाच्वंपिनि न्हाय्पनय् चिकं । आः दबूछेँ दयेके उलि थाकु जुइमखु जुइ । धाल कि लाखौं जक मखु करोडौं हे ध्यबा ल्हाइपिं वइ – जग्गा वइ, सिमन्ति वइ, अप्पा वइ, डण्डी वइ, मेच टेबुल सकतां सकतां वइ । तर छु व झी भेटरानतय्सं दयेकाथिकूगु युग वइला ? जितः शंका दु । भगवान्, थ्व शंका शंका जक जुइमा । थज्याःगु ई मवयेमा, कि देसय् मदुगु दबूछेँ धस्वाइ, तर कि अन धकिं मचालाबिइ, कि अन सत्यमोहनया बाघभैरव खय् भासं हिलाः क्यनेमाली, कि अन न्हाय्च्वमुपिं व न्हासय् प्वाः खनातःपिं प्याखंम्वःपिन्सं नेवाः लं फिनाः प्याखंपाः काःवयेमाली । अले व प्याखंया ट्राजेडी – व प्याखं स्वयेत न्ह्यनेया झ्वलय् पद्ममरत्न, गण्ोश साय्मि वा भृगुरामयात फ्तुकातइ । यमाःसा, थ्व गज्याःगु ग्यानापूगु म्हगस । 

[-;GWof6fOD;o\ lkb+u' lhu' n]vof c;Dkflbt ?k hs_

2014 06 26 फाकुगु नोस्टाल्जिया

राजेन मानन्धर

छपु पुलांगु लँ, छखा पुलांगु छेँ, पुलांगु लुखा, पुलांगु स्वहाने, पुलांगु हे बइगः । न्हूगु यानातःगु ला खः तर नकतिनि लानातःगु स्वांबुट्टागु कार्पेटं नं बँथिलाःतःगु न तपुनाछ्वयेमफुनि । फइगु नं गनं ? व न हे अज्याःगु, अन थ्यने मात्रं हे निम्हप्यम्ह अज्याःपिं व्यक्तित्वतय्गु ख्वाःपाः लुयावइ, व लुजकमनेवं हे दक्वसिया छ्यं क्वछुइ । व थाय् हे अज्याःगु, अन पुलांगु खँ ल्हायेगु हे ल्वः । रोमियो व जुलियाटया प्रेमालाप यायेगु व छतजाजःगु छेँया छम्ह मनूजक क्वस्वयेजिउगु छुं अज्याःगु बरण्डाथें । लिउनें मलवादेवी वा बच्चुकैलाशं म्ये हालाहःथें ।

अज्याःगु थासय् छम्ह अज्याःम्ह हे व्यक्तित्व । पुलांम्ह धयां पुलांम्ह नं मखु, न्हू नं जुयाच्वने मछुइधुंकूम्ह । चिन्तामणि म्हिचाथज्याःम्ह । धाःम्हसित धाःगु बिइफुम्ह । व युगयागु हे दोष जुइ, अज्याम्ह मनू दयेकूगु । लाःसा व वयागु जकं दोष खःला कि, वं व युग हे अज्याःगु यानाबिल । न्ह्याम्हस्यां न्ह्यागुसां यायेमास्ति वइगु । अज्याःगु इलय् माःमाःपिन्त माःमाःगु म्हिचां लिकानाः बिइथें ख्यालः धाःसा ख्यालः, प्याखं धाःसा प्याखं, निबन्ध धाःसा निबन्ध बिइफुम्ह छम्ह व हे जक ।

थःम्हं मिखां मखनासां अनुमान तक यायेफूगु व ई, व ब्यः । ख्यालः कासा याइगु संस्था, प्याखं कासा याइगु संस्था । कुँइ कुँइ हालाः सां थःगु ब्वहलय् प्याखंम्वःतय्त तिंतिं न्हुइकातयेफुगु दबुत । चांन्हिं मधासे म्हितीपिं व स्यनीपिं उत्साही युवात, लिउनें च्वनाः बः बियाच्वनीपिं अबलय्या बुरात । दक्वस्या थःगु मांभाय् प्रति क्वातुगु समर्पण । पञ्चायती सिआइडी त भुनाच्वनी धकाः नं सिउ, क्यनेबिइमखु धकाः नं सिउ, छेँक्वं बिसिउँ वनेमालेफु धकाः नं सिउ । तर च्वज्या मदिउ, क्यनेज्या मदिउ ।

गन गन गुलि च्वया, छु च्वया तकं लुममनेधुंकल । लुमनाच्वंगु दनिसा छम्हू भाव, छफासः अनुभूति, छकु आनन्द । माल धाइपिं, काः वइपिं ताकिता यानाच्वनीपिं अले ख्यालः क्यन धइगु समाचार, सिरपाः काल धइगु समाचार । छम्ह व्यक्ति खयाः नं थःगु कथंया छगू संस्था जुइधुंकम्ह व । कनीम्हसिके दूगु व हे जक ला खः । व हे कन । न्ह्यइपूगु नं कन, म्हाइपूगु नं कन । त्याःगु नं कन, बूगु नं कन । व पद्मरत्नं ।

वातावरण हे छझाः पुलां जुयाबिल । पुलांगु अंगः, पुलांगु बइगः, अन पुलांगु हे खँ । उलि पुलांगु खँ छु वल, पुलांखँया खुसिबाः हे वल । जिं अथे याना, जिमिसं थथे याना । च्वमिं दयेकूपिं कलाकारपिं, कलाकारं दयेकाबिउम्ह च्वमि । कनेमास्ति मवइगु नं गनं, खँ हे अज्याःगु, दुरुख्वःथें, गुलि न्ह्यल उलि माकुइगु । वा मदयेधुंकूगु म्हुतिइ तकं उलि हे ज्वनीगु । क्या गजबगु नोस्टाल्जिया ।

छम्ह धुंकाः मेम्ह वल, शेर पर सवा शेर धायेथें । थःगु महिमा, योगदान गौरवसाथ न्ह्यबल । दक्व दक्व छकलं नोस्टाल्जिक । छम्हस्यां धाःगु मेम्हस्यां थू, छम्हस्यां कनीबलय् मेम्ह लय्ताः । छम्हस्या मनया खँ मेम्हस्यां नवानाबिउथें । छगू मेगु कथंया सञ्चार जुयाच्वन अन । हरेक सहभागिपिनि दथुइ । नेपालभाषा परिषदं न्ह्याकूगु उलिमछि अन्तरक्रियात्मक ज्याझ्वलय् थज्याःगु लहर शायद हे जक न्हापा गबलें वल जुइ । धाये गाःगु मखुनि, न्यनेगाःगु मखुनि । चाकुगु थ्वं त्वनाः गुजुंच्वंपिं – प्रमखु वक्ता व उगु इलय् सक्रिय जूपिं प्याखंम्वः, प्याखंस्यनापि, स्वकुमि, आयोजक, अले छु छु । पुलांपिनि ला पुलांगु खँ जक ल्हायेगु ला खःनि । गुथि भ्वजय् गुथ्याःत ल्वाःथें । उमिसं जक थूगु भासं हाली, न्हिली, ख्याः याइ, घोराघोर ल्वाइ । मथूपिं मफुपिं फगत स्वकुमि जक ।

तर दुर्भाग्य धाये, अन उपिं जक मखयाबिइ । एन्टिक्लाइमेक्स । अन जि नं दयाबिइ । जिथें छम्हन्हिम्ह सां अन न्हूपिं धायेमाःपिं पुलांपिन्सं थः धायेके मफुपिं, पुलांपिनिगु खँ जक न्यनाः म्हछम्हं कुचुगु अनुभव यानाः थूसां मथूसां दुनें दुनें लय्तानाच्वंपिं । उमिसं अन उल्लेख जूगु अधिकांश ख्यालःया नां  हे न्यंगु मदु, स्वयेगु भाग्य गन ज्वना वः धकाः ।

जितः मतिइ लुयाच्वन । बरु जितः नं नीदँ स्वीदँ न्ह्यः बुइकाबिउगु जूसा जि नं व ख्यालः स्वस्वं प्वाः स्याके दइगु जुइ नि । च्वये मजिउगु धइगु गज्याःगु जुइ, क्यनेमजिउगु धइगु छु जुइ, छाय् ज्वनायंकल धाःगु जुइ धकाः तकं थुइके मफयाच्वनाम्ह जि । सुका छग्वारा ल्हातिइ दु, च्वका नं मलुयाच्वन, प्वका नं मलुयाच्वन । निर्देशकं वनेमेते धायेक धायेक दबुलिइ थाहाँ वंपिं स्वकुमिपिं जिपिं ।

जि अज्याःगु पुस्ता जुया अन ध्यच्याक्क फ्यतुनाच्वन, गुगु पुस्तां अज्याःगु ख्यालः स्वये मखं, दबू प्याखं स्वये मखं, छधाः वा पूधाः प्याखं स्वये मखं । अय्सां प्याखंयात लुमंकाः दयेकातःगु व प्याखं स्वयाच्वना । नोस्टाल्जिकतय् लिउलिउ वनाच्वना । जिपिं अन ला निम्ह प्यम्ह हे जक जुइ, व दक्व ज्याझ्वःयात दबूप्याखं स्वयेथें, ख्यालः स्वयेथें स्वजक स्वयाच्वंपिं । जिपिं ला दबूप्याखनय् दंवइपिं मूक पात्रत जक थें खः । लेखक वा निर्देशकया प्रयोग यायेमालाः थनेहःपिं । जि दबुलिइ दु, तर रोल बियामतः । जिगु अन रोल धइगु हे रोल मदयेगु । दबुलिइ थाहां वनाः नं पात्र जुइमखंपिं, पाठ वयेके म्वाःपिं, इकधिक्क मसँसे च्वनाजक च्वनेगु रोल जिगु । अज्याःगु नं ख्यालः । जिं प्रतिनिधित्व यानाच्वंगु दु छगू युगया, पुस्ताया, समयया – गन ख्यालः, प्याखं धइगु थथार्थय् छुं छुं हे मदु । थ्व फाकुगु नोस्टाल्जिक दबूप्याखंया छम्ह मूक स्वकुमि जि ।

जिमिसं छु सिइ, दबू प्याखं धइगु छु, छधाः प्याखं धइगु छु, ख्यालः धइगु छु धकाः । क्यना हे मतः, क्यनेगु हे दयेका मतः । अन उमिमछिस्यां जिमिसं थथे थथे याना धकाः गपः तःतःहाकःयानाः, छाति तफा यानाः कन, माइकं लानाकाये मफयेक कनाच्वन, तर उलि धयाच्वँतले जिपिं न्हूपिनि न्हाय्पनय् मेगु हे खँ दुहाँ वना च्वन – जिमिसं अथे यायेमफुत, थथे यायेमफुत, त्वःता बिया, याकःचा ब्वाँय् वनेगु कासाय् नं जिमिं जिमियस्से बुनाबिया । उमि न्हिले वयाच्वन, जिमिसं उपिं ख्वयाच्वंगु खनाच्वना । थः मयः मयः मेपिन्त न्हिइकेमाःपिं जोकरत । ख्वालय् न्हिला पानाः ख्वबिलु ख्वाः सुचुकाच्वंपिं जोकरत ।

उलिमछि दु अन सक्रिय पात्र त । थःगु खँ कनेगुलिं सुं लिउने मलाः । यानानं तःगु दु, थःगु इलय् । तर सुनां छकः तक नं स्वीकारोक्तिया झसुकाः तकं मतः जिमिसं व गौरवमय परम्परा, चलनयात दथुइ म्वय्हिलाछ्वया, आः हानं म्वाकेमफयाच्वन धकाः, खः जिमिसं धिकलं जायावयाच्वंम्ह मयायात गःपतय् न्हुयाः स्यानाछ्वया धकाः । अज्याःगु छगू धरोहर धराशायी जूगु मचाः उमिसं, दबू जक मदुं, स्वकिमिपिनिगु नुगः तकं चुं चुं जुल । घ्यः धकाः तये गुलि अःपु, थौं व दिन युग छाय् मवल धइगु धाये थाकुयाच्वन उमि । म्हिगःतक प्याखं छु धइगु मसिउपिनि थौं येँय् त्वाःत्वालय् थियटर धस्वाइ, लांलांतक प्याखं क्यनेज्या न्याइ, झी जलप्याखं व एकादशी ब्रतया बाखं कनाच्वने, थेसिस च्वयाच्वने, नोस्टाजिक जुयाः सहलह न्ह्याकाच्वने ।

दबूछेँया खँ मवसेच्वने मफुत । का रे यायेमाल धयाहल । मेय् ख्वयाहल , चुपि ज्वनाच्वंपिनि न्हाय्पनय् चिकं । आः दबूछेँ दयेके उलि थाकु जुइमखु जुइ । धाल कि लाखौं जक मखु करोडौं हे ध्यबा ल्हाइपिं वइ – जग्गा वइ, सिमन्ति वइ, अप्पा वइ, डण्डी वइ, मेच टेबुल सकतां सकतां वइ । तर छु व झी भेटरानतय्सं दयेकाथिकूगु युग वइला ? जितः शंका दु । भगवान्, थ्व शंका शंका जक जुइमा । थज्याःगु ई मवयेमा, कि देसय् मदुगु दबूछेँ धस्वाइ, तर कि अन धकिं मचालाबिइ, कि अन सत्यमोहनया बाघभैरव खय् भासं हिलाः क्यनेमाली, कि अन न्हाय्च्वमुपिं व न्हासय् प्वाः खनातःपिं प्याखंम्वःपिन्सं नेवाः लं फिनाः प्याखंपाः काःवयेमाली । अले व प्याखंया ट्राजेडी – व प्याखं स्वयेत न्ह्यनेया झ्वलय् पद्ममरत्न, गण्ोश साय्मि वा भृगुरामयात फ्तुकातइ । यमाःसा, थ्व गज्याःगु ग्यानापूगु म्हगस ।

Published in Sandhya Times on 2014 06 26 "Bitter Nostalgia"

भिक्षाटन – छगू लुमन्ति

राजेन मानन्धर

भावना केन्द्रय् दुहाँ वनागु च्याक्वःगु सुथ । न्ह्यलं याकनं चाःगु ला सुद्र्यःया न्ह्यः वयाच्वंगु ला । दनागु ला जि व हे इलय् अले ध्यान च्वनेत धम्महलय् फ्यतुनागु नं व हे इलय् । तर थौं गथेखेसे, हसंमसं धाःथें, मन थातय् मलाःथें । ध्यान च्वनाच्वनाम्हस्या ध्यान छखेछखे – मिखा तिसितकि मनूत झ्वःझ्वः छुनाः दान बिउवयाच्वंपिं, जिगु गुलुपातय् न्ह्यंगु मखु, न्ह्याक्व लिकाःसां प्वंगु मखु, गज्याःगु थ्व । मन धयागु धाथें विचित्रका ।

 

जलपान यानाच्वँतले नं मनय् थ्व हे खँ जक । म्हय् चिवर थाःगु मखु, सुलुसुलु कुतुंवःथें, गबलें छ्वासुथें, गबलें क्वातुथें । नयागु नं कथुं मकाःथें , ननं फूगु मखु । यःसां मयःसां बल्ल देय्मा सुचुल । सिलासालाः थासय् तयाबिया । मन थासय् तयेफूगु मखु । फूगु मखुया खँ मखु, लूगु हे मखु । छु जुइमाःगु व ला जूगु हे मखु ।

थाहाँ वना । धम्महल थौं न्ह्याबलेंथें शान्त मजू । दक्व व्यस्त, छु छु यानाच्वन । अले तिनि होस दत । अँ, थौं जि भिक्षाटन वनेमानि । भिक्षाटन – थ्व शब्द हे जिगु लागि न्हूगु – जीवनय् थ्व शब्द जिगु जीवनया लिसे दकलय् न्हापां थुलि सतिल । धाथें धायेगु खःसा थ्व शब्द थौं तिनि जिगु लागि शब्द जुल – सार्थक शब्द । २५०० दँनिसें जिगु जुइत पियाच्वंगु शब्द । थ्व शब्द जिगु जूगुया कारण – पद्मावती महाविहार नःबहाल यल व अन्तर्राष्ट्रिय बौद्ध भावना केन्द्र बुद्धनगर येँया मंकाः ग्वसालय् २५५८कःगु बुद्धजयन्तिया लसताय् जूगु अल्पकालीन दुर्लभ प्रवज्या सहितगु झिन्हुया सतिपठ्ठान विपस्सना ध्यानय् ब्वति कायेगु सौभाग्य चूलात जितः । धाथें, जिकय् संस्कार हे दूगु मखा जुइ ।

च्यान्हु तिनि दत म्हय् म्हासुुगु वसः च्वंवःगु । चीवर घय्सुयातये हे मसःनि । आः हानं पारुपन धकाः म्हय् स्वताक्क न्ययाः जव याक्वय् कताकातयेमाःगु । अथे यानाः हे भिक्षाटन वनेगु हँ । बांलाक कताके मसलकि चीवर छपुं जनी ब्यनेथें ब्यनावनी हँ । थः चीवर ज्वनेला, पात्र ज्वनेला, लँय् दान बिउवःपिं स्वयेला, लँय् लुफिं हाइ धकाः स्वयेला । छम्ह धुंकाः मेम्ह योगीयात अनया श्रामणेरपिन्सं पारुपन याकाच्वन । छम्हसित याकेत हे १५ मिनेट धइथें माः । जिगु तुति थरथर खानावल । नुगलय् धौबजि वालाच्वन । बल्ल बल्ल च्यान्हुतक थःगु माकः नुगःलिसे ल्वाल्वां भतिचा थातय् तयेसल, तयेफत । आः हानं पिहाँ वनेगु धाल । मयः धाःसां संसार स्वये माल । ग्व, मन जक चाःहिइके थें जुइगु खः ला ? पिनेया संसार खनकि व हे संसारय् भुले जु हे जुइ नि । अले हानं ध्यान च्वनेगु पाखे मनयात चिनातये फइला ? कमसेकम झिन्हु ला थातं च्वनेदुसा जिउगु खः ।

जिगु पारुपन यायेगु नं पाः वल । जुल । थःगु मनयात चिइथें म्हयात नं इक्कधिक्क तकं संके थाकुइक चिनाः कुहाँँ वना । लुखाय् न्ह्यःने झ्वः छुना । जिगु ल्हातिइ नं पात्र छगः तयाबिल – न्हूगु, हाकुगु । प्वंगु जूसां झ्यातु ताल । जीवनय् दकलय् न्हापां जिगु ल्हातिइ पात्र च्वं वल । जि धन्य जुल । थःगु ल्हातिइ छुं अज्याःगु जिम्मेवारी च्वंवल, गुकिया निंतिं जि योग्य हे जकं खःला मखुला धयाथें । 

नीन्याम्ह जिपिं । लुखां पिहाँ वनेत्ययेकाः झ्वःलिक्क च्वनाच्वंपिं दक्वस्यां जिगु ल्हातिइ च्वंगु पात्रय् दान तयाबियादिल । जिं खनाच्वन, व दान जिगु पात्रय् मखु मुकं नेपालय् न्ह्यानाच्वंगु बुद्ध शासनयात । थज्याःगु ज्ञान जिं दत्या तक थेरबाद बुद्धधर्मया स्नातकोत्ततर धकाः ब्वनाच्वनां नं गबलें मवः । जिं ज्ञानी जूथें च्वन, बुद्ध जूथें च्वन । प्रत्येक दाताया छगः छगः ध्यबां धयाच्वन, न्हनावनीमखु थन आः बुद्धशासन । पलाः न्ह्यानाच्वन – जवगु न्ह्याका, खवगु न्ह्याका यानाः । जिगु मिखा बँय् , लँय् वक्वसिया मिखा जिकय् , जिगु वसतय् जिगु पात्रय् ।

च्यान्हु लिपा जिं थ्व मनूतय्गु संसार खनाच्वना । शंखमूलया ताँ वल, पुल । न्ह्याबलें कलेज वनेगु थ्व लँ थौं न्हूगुथें, थ्व लँया निंतिं जि हे न्हूम्हथें । लँय् मनूत म्वःम्वः , सुयां मलाः । लाःसा दक्वस्या अफिस वनेगु ई जुइ । थ्यंकेमानि, मथ्यंकूसें मजिउ । अन मथ्यन कि गनं थ्यनीमखु । मनूतय् थ्यंकां जक मगाः, मेपिं स्वयाः न्हापा हे थ्यंकेमालाच्वंगु दु – मेपिन्त घ्वानाः, त्यलाः जक मखु, मेपिन्त न्हुयाः अले उमिगु द्यःने गयाः हे छाय् मजुइ । न्ह्याम्ह न्ह्याथासं वंसां आखिर वनेगु ला अने हे ला खःनि । हथाय् जुल धायेवं याकनं वने मछिंगु, काःवा धाःसां काः मवइगु । व हे थाय् , व हे लँपु । अय्नं मनूतय् हथाय् । जिगु जवय् पाखे लाःगु दिपं जितः स्वयाच्वन । धयाच्वन, “हथाय् चायेमते, अले फुसा मेपिन्त नं हथाय् चाये म्वाः धा” । जिं धाःगु छाय् न्यनी थन, याकनं थ्यनीमखुसां हथाय् चाःपिन्सं । जि थःगु मतापय् , लँ थःगु मतापय् ।

पलाः थःगु मतापं वनाच्वन, किपालु लिउ लिउ वयाच्वन । न्हाचः तक मतिइ वयाच्वंगु खः, जि आः नेपाःया हे दकलय् यक्व बौद्धत दूगु यल देसय् वनाच्वना । जि, जिगु वसः अले जिगु पात्र खनकि दक्वस्या मिखा श्रद्धां झूचाइ जुइ, काचाकाचां थःके छु दु बिइ हइ जुइ — सुजाताया खिर, सोत्थियया घाँय् वा अनाथपिण्डिकया जेतवन विहार । न्ह्याम्हस्यां न्ह्यागु बिउसां जिगु संघयात, संघ ल्यंसा धर्म ल्यनीगु, धर्म ल्यंसा बुद्ध ल्यनीगु । जिगु ल्हातिइ च्वंगु पात्रय् छु छु कुतुंवल, जिं स्वयाच्वना ।

न जि लय्तायेत खः, न नुगः मछिंकेत । तर छखे मनय् खँ म्हिताच्वन – त्वःता छ्वया जिं नुगःयात फैजवालं वांगु बनय् फैचा त्वःतेथें । थपाय्धंगु बुद्ध बूगु देय् । मनूत “बुद्ध वाज बर्न इन नेपाल” धकाः हालेत गबलें सः मसू , च्वयेत मसि मफू । छेँखा छेँखा पतिं बुद्धधर्मया न्यातारंगी ध्वाँय् । कन्हय् स्वांया पुन्ही खः धइगु लहना । लँय् ध्वदुक्व मनूत बुद्ध थें, शुद्ध थें ।

तर न्ह्यलय् व ज्वलय् पानाच्वनीगु जुयाच्वन । जिगु मिखा चाल । अन मनूत इसःथिसः जुयाच्वंपिं ला दु, लिमलाःपिं भ्वाँय् भ्वाँय् स्वयावनी, लिलाःपिं पुतुं फ्यतुनाः मिखाया मनोरञ्जन यानाच्वनी । जिपिं भिक्षाटनय् वनाच्वनापिं व अन लँ सिथय् च्वनाः स्वयाच्वंपिनि दथुइ छगू खुसि, छगू समुद्र । काचाक्क सुं वयाः छम्हू जाकि क्वफानाथिकी ला धकाः जिगु मिखा आसाकुति जुयाच्वनी, जिगु पात्र लःलःधयाच्वनी । तर जुइमखु । उलिमछि दुपिं दु अन, तर दुपिं लुयामच्वन जिगु ल्हातिइच्वंगु पात्रं, फुपिं मखनाच्वन जिगु मिखां । 

छम्हनिम्ह लँय् दान बिइत च्वनामच्वंगु ला मखु । तर स्वांया पुन्हीया न्ह्यथुकुन्हु, दछिया लाक्क प्यकः हे भिक्षाटन वयेमफयाच्वंगु इलय्, देसय् बुद्धधर्मया विकास जुयाच्वन धकाः प्यखेरं बय्बय् जुयाच्वंबलय् । जिं मनतयेथाय् लुइके मफयाच्वन । जिगु नुगाः यक्व आसाकुति जूगु ला, थ्व देसय् म्हागूगु वसः पुनावःपिं भिक्षुपिन्त दान बिइमाः धइगु नुगलय् स्वमचाःगु खः ला ? गुलि थाकु खनी प्रवजित जुइगु, बुद्धधर्मया नामय् थःत पायेगु । थ्व पलाः कुसुन्ती वा कुपण्डोलय् न्ह्याःगु जूसा जकं झन् छु गति जुइगु जुइ ?

न्हापा अथेका थथेका धकाः धयाजुयाच्वनापिं भन्ते गुरुमांपिनिगु ख्वाः झ्वःलाक दंवल । थःगु सुखसयलं जाःगु, यःयःगु यायेगु, यःयःगु नयेगु जीवन थ्व हे धर्म धकाः त्वःता वल, थन थथे बौद्धतय्गु त्वालय् प्वंगु गुलुपाः ज्वनाः चाःहिलाच्वन । उपिं दक्वसिगु ख्वालय् जिं थःगु ख्वाःपा खन । छन्हुसां झिन्हुसां जि छेँ त्वःताः संघया दुजः जूवयागु ला अवश्य हे खत । दाता मदुसा संघ गनं म्वाइ ? संघ मम्वाःसा धर्म गनं न्ह्याइ ? माःगु ला भिक्षुपिनि न्हियान्हिथं हे भिक्षाटन वनेमाःगु खः, तर अज्याःगु अवस्था मवयाच्वन, वनेम्वाःलाच्वन । धाथें भिक्षुपिं मेमेगु बौद्ध देसय् थें भिक्षाटन याना हे जक न्हियान्हिथं भोजन यायेमाःसा? गज्याःगु अवस्था जुइ जुइ ? बुद्धया देसय् थेरबाद लिहाँ वःगु सछिदँ दइन धकाः ब्वनाच्वना । थौं राजधानीया दुपिं, फुपिं बौद्धत जुयाच्वनीगु लँय् जिगु पात्र भुग्लुं च्वनाच्वन । बौद्धतय्गु नुगलय् बुद्ध मलुयाच्वन । भिक्षुपिन्सं भिक्षा काः धइगु हे मवयाच्वंगु इलय् छकः छन्हु वःगु खनाः नं थनया बौद्धतय् नुगःया मिखा चायेथाकुयाच्वन । जिगु मिखां खंगु दृष्यं जितः पत्याः याकेमफयाच्वन । 

छु याना ले झीसं वंगु गुइदँ दुने? सरकारया अज्याःअज्याःगु कसा नयाः नं म्वानाच्वंगु थ्व थेरवाद थौंया धर्म निरपेक्ष समाजय् थथे याकःचा । झीगु समाजय् दान बिइपिं मदुगु मखु । छम्हस्यां हे करोडौं वंगु विहार दान बिइफु हँ । तर झीगु समाज? समाज छखे, बुद्धधर्म छखे, भिक्षुपिनिगु संघ छखे । छगू करोड दान बिइ अःपु , छम्ह भन्ते पात्र ज्वनाः वयाच्वंगु खनकि छसुका ध्यबा दान बिइम्ह उपासक दयेके थाकु । त्वाःपतिकं विहार दयेका, सलं सः सफू दान बिया, धाथेंगु बौद्ध समाज दयेकेगु ज्या दिनाच्वन । झीगु बौद्ध समाजय् अःपूगु ज्या याइपिं ला दु, थाकुगु ज्या मजुयाच्वन । सुनां याइगु जुइ ? कन्हय्या बौद्धसभाय् वइम्ह मन्त्रीया फुर्सद दइमखु थज्याःगु ज्या यायेत । 

बुलुहुँ नागबहाल थ्यंबलय् तिनि छुं जूगु आभास जुल – झ्वः झ्व मनूत दनाच्वन, उत्सुकतां जाःपिं, श्रद्धां साःपिं । गुलिस्यां गुलि, गुलिस्यां छु – छतका, नितका, न्यातका, झितका । चकलेट, बिस्कुत, अले छु छु । बियाच्वन, जिगु ल्हातिइ च्वंगु पात्रं कयाच्वन । यः–मयः मदु, गाः–मगाः मदु । जिं दक्व स्वयाच्वना, फगत स्वयाजक च्वना । स्कूलय् वनेत्यंपिं मस्त, सँ कपाय्थें तुइसेच्वंपिं बुराबुरित । दक्वस्यां जिमित पियाच्वन, जिमिगु पलाः उखेपाखे वनाच्वन, जिमित पलाखं हे घ्वानाच्वन, पलाखं हे सालाच्वन । छुं मजुयाच्वंथाय् छुं जुइगु धइगु नं छुं खः । नुगलय् स्वां ह्वःथें जुल, स्वांवा गाःथें जुल, स्वांया पुन्ही जूथें जुल । 

लँय् सिथय् जिमि मां दनाच्वन, व हे पुलांगु ह्यताःगु आलमनिया बत्ताचा ज्वनाः । न्हिलाख्वाः वः वया थौं । झिदँ दत मखनागु नं, अथे हे यच्चुसे, दन्न । म्हिगः तिनि त्वःता वंगुथें । हिस्यायेथें धाल जिगु लिक्क वयाः, “खन ला दान धइगु ? छतका नितका दान बिइगु सा विहारय् वने म्वाः धइगु मखुला ? आः सिल ला दान धइगु ?”

Published in Ananda Bhoomi, May 2014 "Alms beggin : A memory"