अर्जेन्टिनाया बुद्धधर्म

राजेन मानन्धर

पृष्ठभूमि ः

अर्जेन्टिना धइगु दक्षिण अमेरिकाया दक्षिणय् लाःगु छगू संघीय गणराज्य खः । थ्व पाराग्वे, बोलिभिया, उरुग्वे व ब्राजिलया दथुइ लाः अले थुकिया पूर्वय् दक्षिणी आन्ध्र महासागर दु । थुकिया भूभाग २,७८०,४०० वर्ग किलोमिटर दु । थन नीस्वंगु प्रान्तत दु अले थुकिया राजधानी ब्यूनस आयर्स खः । 

थन पालेओलिथिक युगंनिसें मनूत च्वनेगु यानावयाच्वंगु खः धाइ । १६औ शताब्दीनिसें थ्व स्पेनिश उपनिवेश जुल । दकलय् न्हापां थन १५०२य् अमेरिगो भेसपुच्ची वःगु खः । सन् १८१०निसें १८१८तक स्वतन्त्रतायानिंतिं ल्वानाः १८६१य् थ्व स्वतन्त्र जुल अले संघीयकथं पुनर्संरचना जुल । वयांलिपा थन थाःगाः मदयेक यूरोपं आप्रवासन अप्वल । १९३०य्या राजनीतिक अस्थिरता व आन्दोलनलिपा आः २०औ शताब्दीइ थ्यंबलय् थ्व विश्वया हे न्हय्गूगु धनी विकसित देय्कथं थःत ब्वयेत सफल जूगु दु । आः थ्व देय् जि–१५ व जि–२० देय्तय् दुजः देय् खः । आः थन मौरिसिओ मार्सी राष्ट्रपति कथं निर्वाचित जूगु दु । 

थ्व संसारया हे दकलय् तःधंगु स्पेनिश भाय् ल्हाइगु देय् खः । थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, इटालियन, अरबिक, जर्मन, यहुदी आदि भाय् ल्हाइपिं मनूत नं दु । 

थनया संविधानं धार्मिक स्वतन्त्रता बियातःगु दु । थन राज्यया धर्म धकाः छुं लादेयानातःगु मदु अथेसां रोमन क्याथोलिक धर्मयात धाःसा विशेष स्थान बियातःगु दु । खयेत ला थनथन ७६.६ प्रतिशत मनूतय्सं क्याथोलिक धर्म हनी, अथेसां १.२ प्रतिशत मनूतय्सं मेमेगु धर्म धकाः इस्लाम, यहुदी व बुद्धधर्म हनी धकाः धयातःगु दु । थन बौद्धत गुलि धकाः ल्याःखाये अःपुमजूसां लगभग ३०,००० मनूतय्सं बुद्धधर्म हनाच्वंगु दु धकाः अनुमान यानातःगु दु । ४ करोड जनसंख्या दूगु देसय् थुलि धइगु जम्मा ०.०८ प्रतिशत जक जुइ । तर मध्य १९८०पाखे वःगु प्रजातान्त्रिक लहरया कारणं थन थन बौद्ध धर्म नालाकायेगु चलन न्यनावनाच्वंगु दु । आः हे थन दूगु ८०गू स्वयाः मयाक्क बौद्धकेन्द्रतय्सं थनया एकाधिकार ज्वनातःगु क्याथोलिक जनतायात आकर्षण यानाच्वंगु दु । 

बुद्धधर्मया प्रवेश ः

अर्जेन्टिनाय् बुद्धधर्म दुहाँ वःगु यक्व मदुनि । सन् १९८०या दशकय् तिनि थन च्वंपिन्सं बुद्धधर्मया परिचय कायेखन । विशेष यानाः सन् १९८६य् थन वयाःच्वंपिं चीनियाँतय्सं व कोरियनतय्सं थःथःगु बौद्ध द्यःगःया पलिस्था यायेवं थन बुद्धधर्म खनेदयेकःवल । आः थन विशेष यानाः जापानया सोतो परम्पराकथं, तिब्बती महामुद्रा, जोङचेन, लामरिम परम्पाकथंया बुद्धधर्मया अभ्यास जुयाच्वंगु दु । दलाइ लामा स्वयमं हे थनया बुद्धधर्मप्रति चिउताः कयाबिज्याःगु खनेदु । वसपोल थन सन् १९९१ व १९९२ यानाः निकः बिज्यायेधुंकल ।

थन बुद्धधर्मया प्रचारप्रसारय् दकलय् यक्व ल्हाः थन आप्रवासन याःवःपिं एशियन अर्जेन्टाइनतय्गु हे दु । थन आः १ लाख ८० हजार एशियां वःपिं दु धाइ, उकिइ दकलय् यक्व चीनियाँत, जापानीत व कोरियनत दु । थनया बेलग्रानोय् च्वंगु चाइनाटाउनय् बौद्ध द्यःगः नं दु । अज्याःगु थासं हे थनया स्थनीय मनूतय्सं बुद्धधर्मया बारे जानकारी कायेखंगु खः । 

आः थन थी थी बौद्ध संस्थातय्सं विभिन्न अवसरय् बुद्धधर्मया प्रवचन इत्यादि बियाः थनच्वंपिन्त बुद्धधर्मपाखे आकर्षित यानाच्वंगु खनेदु । व हे कथं थन यक्व मनूत बुद्धया शिक्षाप्रति रुची तयाः सयकेकेगु व अभ्यास यायेगु यानाच्वंगु दु । थन छकः बुद्धया अस्थिधातु यंकेगु कुतः नं जूगु दु । उकिया निंतिं थनया थाइल्याण्डया शाही दुतावासं ग्वाहालि याःगु खः । 

आःया अवस्था ः

थन आः महायानी, बज्रयानी, थेरवादी व जेन यानाः प्यताकथंया बुद्धधर्म नं भचाभचा प्रचार जुयाच्वंगु दु । थी थी देय्या बौद्ध गुरुपिं व विद्वानपिन्सं थन वयाः प्रवचन बिइगु व बुद्धधर्मया अध्ययन याकेगु ज्या निरन्तर यानावनाच्वंगुलिं थन च्वंपिं मनूत बुद्धधर्मलिसे सतिनाच्वनेखंगु दु । विशेष यानाः धर्मय् विश्वास मदु धाइपिं युवा पुस्तां आः बुद्धधर्मया दुग्यंक अध्ययन यायेगु यानाहःगु दु । अथे थन वयाः स्यनीपिं गुरुपिं मध्ये जोन क्वान द्यःगःया स्थापक पु शिएन, २१औ शताब्दीइ विश्वय् बुद्धधर्म न्यंकेत योगदान बिउम्ह कोरिइन मोक सुनिम, अन्तर्राष्ट्रिय जोङचेन सम्प्रदायया स्थापक चोग्याल नामखाइ नोर्बु आदिपिनिगु नां न्ह्यथनेबहजू । उकिया लिसें आः ला थन हे नं बुद्धधर्म स्यनीपिं दु । उकिइ मध्ये अगुस्टो आल्काल्डे (डाइमन्ड संघ), जोर्गे बुस्तामान्ते (सोतो सम्प्रदाय), अबलेर्टो पुलिसी (उपासक), गोन्जालो बारिएर्स (धर्म शिक्षक) व निम्ह अर्जेन्टिनाया हे लामापिं – होरासिओ व कोन्सुएलोया नां न्हयथनेमाः ।

 

थन बुद्धधर्मया विकास बौद्ध परिवारय् जन्मेजूगुलिं वा श्रद्धां स्वयाः नं अध्ययन व अभ्यासं जुयाच्वंगु दु । अन्धविश्वासं स्वयाः सफुतिइ च्वयातःगु ब्वनाः विश्लेषण यानाः थन च्वंपिन्सं बुद्धधर्म नालाच्वंगु दु । थथे यायेत निम्ह प्यम्ह च्वमिपिनिगु विशेष योगदान जूगु खनेदु । उकिइ मध्ये साम्यूल ओल्पिनया नां वइ । वयागु बुद्धधर्मया सफूत अन गाक्क प्रचारय् वःगु दु । पूर्वीय दर्शनया बारे च्वइम्ह वयात दलाई लामां छात्रवृति बियाः भारतय् अध्ययन याकूगु खः ।

अथे हे कारमन ड्रागोनेट्टी व फेर्डिनान्डो तोलापिन्सं नं बुद्धधर्मया अध्ययन अनुसन्धान यानाः सफूत च्वयाच्वंगु दु, अले उमिगु सफू ला थी थी भासं अनुवाद तकं जुइधुंकूगु दु । 

थनच्वंपिं मनूतय्गु लागि बुद्धधर्म सर्वथा न्हूगु खँ खः । थनया लः, चा व फय्लिसे गुगुं कथं नं स्वापू मदुगु अले सुं नं जन्मजात बौद्ध मजूगु अले बौद्ध संस्कारय् ब्वमलंपिं मनूतय थथे छम्ह निम्ह यायां बुद्धधर्मय् दुहाँ वयाच्वंगु दु । थुकिया कारण धइगु थन च्वंपिं धर्मगुरुपिन्सं थनया मनूतय्त बुद्धधर्म धइगु छु, छाय् थ्व मेमेगु धर्म स्वयाः बिस्कं अले छाय् थःगु धर्म त्वःताः बुद्धधर्मय् वयेगु पाय्छि धकाः ध्वाथुइक तार्किक व वैज्ञानिक ढंगं ब्याख्या यायेफूगुलिं खः ।

बुद्धधर्मया केन्द्रत ः

अर्जेन्टिनाय् यक्व मखुसां छुं छुं संस्थां बुद्धधर्मया प्रचारप्रसारयायेत मदिक्क ज्यायानाच्वंगु दु । उमिगु संक्षिप्त जानकारी बिइगु बांलाइ । विशेषयानाः ब्युन्स आर्यसय् जापानी साँस्कृतिक केन्द्रय् बौद्ध सोतो जेन संघ दु । थन बुधबार व शनिबार नियमित ध्यान कक्षा संचालन जुइ । अर्बन लोटसय् नं शुक्रबार बहनी जेन कक्षा सञ्चालन जुइ । 

थन दूगु छुं छुं बौद्ध संस्थातय्गु नां थथे दु ः ब्युनस आयर्सय् बौद्ध संघ (ब्कबmदभिब द्यगमष्कतब मभ द्यगभलयक ब्ष्चभक), थेरवाद बुद्धिज्मया पासापिनिगु संघ (ब्कयअष्बअष्óल ब्mष्नयक मभ िद्यगमष्कmय त्जभचबखबमब), अर्जेन्टिना बौद्ध संघ (ब्कयअष्बअष्यल द्यगमष्कतबक मभ ब्चनभलतष्लब), गार्डेन महायाना बुद्धधर्म संस्था (ब्कयअष्बअष्óल व्बचमíल मभ िद्यगमष्कmय ःबजबथबलब), ल्याटिन अमेरिकाया जेन संगठन (ब्कयअष्बअष्óल श्भल मभ ब्méचष्अब ीबतष्लब), तिब्बती कर्मा काग्यु बुद्धधर्म केन्द्र ( द्यगममजष्कत ऋभलतभच त्ष्दभतबलय प्बचmब प्बनथग), मेन्दोजाया जेन केन्द्र ( ऋभलतचय श्भल मभ ःभलमयशब), अर्जेन्टिनाया अन्तर्राष्ट्रिय सोका गाक्काइ (क्यपब न्बपपबष् ष्लतभचलबअष्यलब िमभ बि ब्चनभलतष्लब) इत्यादि ।

सन् २००५य् थन दयेकूगु अर्जेन्टिनियल फिल्म उन बुदा (छम्ह बुद्ध) पाखें नं थन बुद्धधर्मया प्रचारप्रसारय् ग्वहालि जूवन । थःत बौद्ध धायेकीम्ह दिएगो राफेकासं निर्देशन याःगु थ्व फिल्मय् निम्ह दाजुकिजा दइ, दाजुम्ह दर्शनशास्त्रया प्राध्यापक अले किजाम्ह बुद्धधर्म सयेकावःम्ह जुयाच्वनी । अर्जेन्टिनाया हाकुगु सामाजिक व्यवस्थाया पृष्ठभूमिइ दाजुम्हस्यां किजाम्हसिके बुद्धधर्मया बारे न्यनेकनेयाःगु खँ हे थ्व फिल्म खः ।

नेपालं सयेकेमाःग खँ ः

अर्जेन्टिनाय् जुयावःगु बुद्धधर्मया विकास नेपाःया लागि छगू पाठ खः । यानावन धाःसा, याइपिं लगनशिल जुला धाःसा बुद्धधर्मया किचः तकं गनं मदुगु देसय् नं थथे मुकं स्वीदँया दुने नं बुद्धधर्मयात स्थापित यायेफु खनी । अझ थ्व विशेष यानाः क्याथोलिक थज्याःगु रुढीवादय् फूचाःगु देसय् जूगु बुद्धधर्मया विकासयात कयाः नेपाःया बौद्ध संघसंस्था व कार्यकर्तातय्सं सयेकेफु । झीथाय् निद्वःदँ पुलांगु बुद्धधर्मया इतिहास दु धयाच्वना तर दुपिं बौद्धतय्सं तकं थी थी हुनिं बुद्धधर्म त्वःताः उगुं थुगुं धर्म नालेगु फेसन वयाच्वंथाय् यानावन । दुपिन्त ला झीसं कःघाये मफुनि धाःसा अबौद्धतय्त स्यानाः कनाः बौद्ध दयेकेगु गबलय् धइगु न्ह्यसः स्वभाविक खः । अथे धाःसां झीथाय् नं बुद्धधर्मया विकास यायेफु धइगु ज्ञान थ्व तापाक्क च्वंगु देय्या बौद्ध संघसंस्थातय्सं झीत बियाच्वंगु तायेकेगु थाय् दु । 

(थ्व लेख थी थी वेभसाइटय् प्राप्त जूगु जानकारीया आधारय् तयार यानागु जुल )