Showing posts with label Newaa. Show all posts
Showing posts with label Newaa. Show all posts

Sunday, December 6, 2015

20151206 - अन्नपुर्ण पोस्ट, पद्मरत्न व नेवाः मनस्थिति

अन्नपुर्ण पोस्ट, पद्मरत्नया व नेवाः मनस्थिति

नेवा: अनलाइन न्युज – राजेन मानन्धर | २०७२ मङ्सिर २०, आइतबार ११:३१:५२
राजेन मानन्धर
थःत तसकं सभ्य, सुसंस्कृत अले मिलनसार धकाः खँ कंजुइपिं झी नेवाःत थःगु एकता, थःमनूप्रति गुलि ऐक्यवद्ध अले उत्तरदायी दु धइगु छगू निगू मौकाय् छर्लङ्ग खनेदइ । अज्याःबलय् सिइदइ, झीसं ततःधंगु खँ ल्हायेगु, एकताया बाखं कनेगु अले अधिकार माल धकाः पिनेच्वंपिन्त प्याखं क्यनेगु बेकार हे खः धइगु । 
खँ भचा पुलांगु हे खः, तर चुपिया तं क्वलाःगु त्वाकःया घाः मलंनिगु । वंगु झिन्हु न्ह्यः, मचिकं, पेट्रोल, डिजेल व ग्यास जक मखु मेमेगु मजिमगाःगु सामान तकं स्वनिगलय् मथ्यनाच्वंबलय् अचानक नभेम्बर २० कुन्हुया अन्नपूर्णपोस्ट धइगु पत्रिकाया न्हापां पृष्ठय् झी दक्वस्यां हनातयातयाम्ह पद्मरत्न तुलाधरया फोटो न्हापं तयाः वय्कलं येँया छगू भेलाय् भारतीय राजदूतयात “पूर्ण नाकाबन्दी तयादिसँ, छुं हे छ्वया हयेमते” धयादिल धकाः सनसनीखेजपूर्ण समाचार पिदन । 
अथें हे थःत मामाःगु सामान मदयाः हिमीचायाच्वंपिं, व थम्हं करपुलाः सुविधा भोगेयाकातयापिं मन्त्रीतय्त छुं धाये मछालाः भारतयात लाक्वपाक्व धयाः आत्मरति यानाच्वनेमाःपिं जनतायात मेगु छु माल? 
उकिसं नेवाःतय्गु न्हाय् जुयाच्वंम्ह अले पञ्चायत कालं निसें अभिजात वर्गया मिखाया धू जुयाच्वंम्हस्या म्हुतुं थज्याःगु खँ पिहाँ वल धाययेवं उमि मि च्याइगु स्वभाविक हे जुल । थ्व ‘ला सा स्यानाः भ्वय् न धाल’ धाःगु खँ स्वयाः दनदन जुल । विशेष यानाः थ्व खँ पिहाँ वयेवं फेसबुक इत्यादि सामाजिक सञ्जालय् पद्मरत्नजुयात तथानाम ब्वह बिइगु शुरु जुल । उमिसं ब्वह छु बिइ, व ला दशकौंनिसें नेवाःतप्रतिया तं प्वंकल, थःगु हाकुगु नुगःया तूस क्यन । थ्व व उमिगु थःथःगु हैसियत, राजनीतिक चेतना अले बौद्धिक स्तरया छ्यातांच्वंगु प्रदर्शन जुयाबिल । न थःगु नैतिकता, न देशया राजनीतिक भौगोलिक स्थितिया जोखिमपूर्ण अवस्थिति न अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलं तकं मान्यता तयातःम्ह छम्ह नागरिक समाजया थम्हं दयेकातःगु हैसियत दुम्ह मनूया ख्वाःया मुलायजा तल । धाये जिक्व धाल, धाये मजिउगु नं धायेत लिफः मस्वल । धायेगु स्वतन्त्रता ला बिया हे तःगु दु । राज्य नं राज्ययात ब्वह बिल कि जक आङकाजी शेर्पायात थें जासुस लगेयानाः ज्वनायंकी, छगू आधारहिन समाचारया आधारय् छम्ह प्रतिष्ठित व्यक्तियात लाःथे पाथे धालं नं सरकार मखंछु यानाः च्वनाच्वन । 
थज्याःबलय् नेवाःतय्सं छु यानाच्वन ले? थ्व नं न्ह्यथनेबहजू । अन्नपूर्ण पोस्टया व बदनियतपूर्ण समाचार गुलि लज्जास्पद जू व स्वयाः नेवाः समाज व समाचारप्रति प्रतिक्रियाबिहिन जूगु नं म्हो लज्जाजनक मखु । आः न्हापाथें सम्पादकयात पौ च्वयाच्वनेम्वाः , ल्हातिइ ल्हातिइ मोबाइल दु, उकिइ फेसबुक दु, ट्वीटर दु । निम्हप्यम्हस्यां थ्व खँ वयेवं अथे च्वयाहःपिन्त लिसः बिउगु नं मखनागु मखु, लिसें गुलिगुलिस्यां उकिया प्रतिकार यासें नं थःगु खँ स्टाटसय् तल । तर यक्व नेवाःतय्सं थःगु हैसियत हे क्यन । फेसबुकय् सक्रिय जुयाच्वनीपिं अज्याःपिं यक्व सजग व सचेत नागरिक धायेकातःपिं नेवाःतय्सं तकं न्हापां ‘ग्वाय्पुँइ, भचामगाः’ या मनस्थिति क्यन । अझ गुलिस्यां गुलिस्यां ला खय्तय्सं स्वयाः निपलाः न्ह्यःने हे वनाः पद्मरत्नयात ब्वह बिल, म्हुतु हे वानाः । अन्नपूर्ण पोस्टय् वःगु व समाचार ला छगू त्वह जक जुयाबिल अज्याःपिं नेवाः भद्रभलादमि धाःपिनिगु लागि, पद्मरत्नप्रति थःगु व्यक्तिगत तं प्वंकेगु । नेवाः नेतृत्व असफल जूगुया दक्व दोष क्वबिइमालाच्वंम्ह पद्मरत्नया निंतिं नं थ्व छगू अवसर जुयाबिल नेवाः सम्भ्रान्त धाःपिं अज्याःगु संगीन घडिइ गुलि जिम्मेवार जुयाः संसारं ब्वनीगु सामाजिक संजालया सदुपयोग वा दुरुपयोग यायेत चंचं धायाच्वंगु जुयाच्वन धकाः प्रत्यक्ष स्वयेत । 
थनथाय् पद्मरत्नयात नां कयाः हे ब्वहबियाः आत्मसन्तुष्टीकाःपिं नेवाःत मुख्ययानाः स्वंगु कथंयापिं खनेदत । क. थम्हं छुं मयासे नेवाःतय् नेता धायेके यःपिं अले पद्मरत्नयात नेवाःत व गैरनेवाःतय्सं हनाबनातयातःगु खनाः नुगः जक मुइकाच्वनीपिं, ख. नेवाः नेतृत्वय् सुं छम्ह हे नेवाःतय्त कतानाः न्ह्यज्याकेफुपिं पिहाँ वसेंलि थ्व दक्वया दोष पद्मरत्नयागु खः धकाः खँ बछि थुइकाः असन्तुष्टी क्यनीपिं अले ग. नेवाः धायेकेगु स्वयाः पहाडी खय्बरमूतय्सं बियातःगु परिभाषाकथंया “नेपाली” धायेकेयःपिं नेवाःविरोधी उपबुज्रुकत । उकिं अन्नपुर्ण पोस्ट व पद्मरत्नया समाचार छगू त्वह जक जुयाबिल सामाजिक सञ्जालय् च्वनेसःपिं नेवाः इलाइटतय्गु बास्तविकता म्हसिकेत । व हे नं छगू ज्वःमदुगु दृष्टान्त जुयाबिल धाःसा उकिं नेवाः सामाजशास्त्रय् रुचि दुपिन्त नेवाःत गुलि छवाः अले उमिगु मानसिकताय् गज्याःगु छेँ दयेकातःगु दु धकाः अध्ययन याइपिन्त न्हूगु छगू अध्याय जुयाबिल व बान्हिया ई । 
लिपा पद्मरत्नया हस्ताक्षर सहितया “व ज्याझ्वलय् जिं छुं नं टिप्पणी व विचार हे पितमबियागु जानकारी बियाच्वना” धइगु ध्यानाकर्षण सामाजिक सञ्जालय् हे वसेंलि यक्व अज्याःपिं नेवाः इलाइटतय्सं कपाः ज्वनाच्वनेमाल । पद्मरत्नप्रतिया विषवमन म्हो जुजुंवन । बहनी च्याताःई धुकाःया अवस्थाय् थ्व च्वमिं अथे ब्वहबियातःपिनिगु स्टाटस व कमेन्टया स्क्रिनशट कायेगु बिचाः वयाः ज्या न्ह्याकबलय्तकया दुने यक्व म्हसिउपिं व नां लुमंपिन्सं थःगु स्टाटस हुयातयेधुंकूगु लुत । थ्व हे जुल नेवाःतय्गु यथार्थ – न थः गतिलाक्क नेतृत्व बियाः नेवाःतय्त संगठित याइ, न सुं मेपिं नेतृत्व कयाच्वंपिन्त साथ बिइ, बरु थम्हं ज्या मयासें मेपिनिगु ख्वाःपाः मियाः न्ह्याबलें ज्या मयासे हिरो जुइगु अःपुगु सुत्र प्रयोग यासें नेवाःतय्थाय् राज यायेगु म्हगस खनाच्वनीपिं असफल नेतातय्गु, उमिगु समर्थनय् थःगु विद्वता मियाजुइपिं हे जक आः न्ह्यने लानाच्वन धइगु तकंया छुमां जक बिल । 
खः, छपुचःस्यां सशक्त हे कथं थुकिया विरोधय् सः थ्वयेकल । अज्याःगु खँया माक्व लाइक व शेयर नं जूगु खनेदत, व सकारात्म ला जु हे जुल । पद्मरत्नया विज्ञप्ति अन्नपुर्ण पोस्टं थाय् मबिउसां फेसबुकं नुगः चकंकाः इन । तर थन नं गुलि थःगु ल्हातिइ दूगु सामाजिक सञ्जालयात छ्यलाः पीत पत्रकारिताया विरोध प्वंकेमाःगु खः व खनेमन्त । 
बरु थ्व इलय् लुमंके बह जूगु ला छु धाःसा नेवाः बाहेकया जनजातित, गथेकि राइ, लिम्बु, गुरुङ, तामाङ इत्यादिपिन्सं थ्व खँय् पद्मरत्न प्रति अन्याय जूगु जुइफु धकाः न्हापा हे शंका क्यन उमिसं । अन्नपूर्ण पोस्टया नियत ला पद्मरत्नया विज्ञप्ति तकं प्रकाशित मयासे सम्पादकं “भूलबस” धकाः जक धयाः थःगु खँ च्वय् तयेगु जक मखु, अझ अन अज्याःगु अभिव्यक्ति वःगु हे खः अले अथे वलं नं पद्मरत्न सुम्कच्वनाच्वन धैगु शैलीया स्पष्टीकरण जक वल । व स्वयाः दुखद परिस्थिति ला थन थथे खनेदत कि छम्ह थःगु न्हाय् जुयाच्वंम्ह व्यक्तिं “भ्रामक समाचारं जिगु व्यक्तित्वय् निर्मम प्रहार यात धकाः” ध्यानाकर्षण च्वलं नं नेवाः समुदाययात तिक्क तकं ममिं । छुं हे जूगु मदुथें यानाः थःथःगु लँलिनाः जुयाच्वन । उकिया बारे गनं छुं विरोध व अन्तरक्रिया ला छु, झीथाय् च्वनाः झीगु विरुद्ध थथे नियोजित रुपं नेवाः नेताया चरित्र हत्या यात धकाः नुगलय् स्याकेगु तकं ज्या मजू । 
मेथाय् जूसा मि च्यायेधुंकल जुइ, चक्का जाम जुइधुंकल जुइ, अज्याःगु गैरजिम्मेवार पत्रिकाया ज्याकुथिइ, अनया सम्पादक व रिपोर्टरयाके छु आधारय् च्वया धकाः हुरमत कायेधुंकल जुइ । हानं लुमंके, न्हापा अन्नपूर्ण पोस्टं हे छकः बुद्ध भारतय् बूगु धकाः च्वयाबिइवं मनूत गुलि तिंतिंन्हूगु, मि तकं च्याकल, छु जक मयाः । अबलय् अन्नपूर्ण पोस्टयात नैतिक रुपं क्वछुकेत विशेष यानाः मेगु छगू पत्रिका तसकं सक्रिया जूगु खः, आः ला अथे नं मखुत । अथे धइगु पद्मरत्नया चरित्र हत्या यायेगु ज्या छगू पत्रिकाया सम्पादकयापाखें जूगु खःसां मेमेगु पत्रिकाया सम्पादकतय्गु नं अप्रत्यक्ष ल्हाः दूगु धइगु प्रमाणित जुल । सुं पत्रिकां नं अन्नपूर्ण पोस्टं अथे याये मजिउ धकाः न्ह्यःने वाः धाः मवः । आः ला थुइके नु, नेवाःतय् शत्रु ग्वःम्ह दु, मित्र ग्वम्ह थन ।
थज्याःगु अवस्थाय् तकं पद्मरत्नप्रति दूगु थःगु वैमुष्यता, असन्तुष्टी व ईवीया कारणं वा छगू जायज माग ज्वनाः सतकय् तकं वनेमफुत । कमसे कम छगू डेलिगेशन हे सां अन्नपूर्ण पत्रिकाया ज्याकुथिइ तक ला वनेमाःगु खः, उलि नं वनेमफुपिं जुल नेवाः राज्य दयेकेगु म्हगस मियाच्वंपिं नेवाः नेतात । थज्याःबलय् सलंसःया ल्याखय् दूगु नेवाः खलः पुचःत नं नेवाः देय् दबूया अमुक चुनावय् अमुक नेतायात त्याकेत वा बुकेत जक दयेकातःगु खः धइगु साबित जुल । अले सम्पूर्ण नेवाःतय्गु हे ठेक्का कयातया धकाः ततःधंगु नां तयाः राष्ट्रिय जुइगु अभिनय याइगु संस्था थज्याःगु मदयेकमगाःगु इलय् गधाया छ्यनय् न्यकू तंथें तनाबिइ, हलूधासेंलि कुतिं न्यायेम्वालाबिइ । छगू वा निगू संस्थां क्वथाय् च्वनाः विज्ञप्ति तक ला पिकाल, तर सतकय् सःतयेत माक्व नेवाःत न्ह्यलं मचाःगु हे साबित जुयाबिल ।
थ्व छगू परीक्षा खः नेवाःतय्गु क्षमता, सामथ्र्य अले शक्तिया । उमिसं स्वयाच्वंगु दु, नेवाःत धइपिं छु तक यायेफुपिं धकाः । थ्व खँ झीसं थुइके फयाच्वंगु मदुनि । नेवाः नेतृत्वयात कयाः निझ्वः आलोचना यातकि पालिंनिसेंया तं पिकयाः प्रतिक्रिया बिइपिं नेतातय्सं थःत जिम्मेवार जुया धकाः क्यनेफयाच्वंगु मदुनि । मञ्चय् च्वनेमखं, भाषण यायेथाय् नमवाकू धकाः ख्वापाः तपाः यानाच्वनीपिं गन वन खः मसिउ । यायेगु खःसा आः नं लिबाःगु हे मखुनि । तर बुधबार बर्तच्वना धकाः ज्या जति मेपिन्त चिइकाः जस जक कायेगु पुलांगु कतिलाःपह क्यना हे च्वनेगु खःसा झीगु भविष्य थ्व स्वनिगलय् ल्यनाच्वनीमखु । आःयात थुलि हे धाःसा गाइ थें ताया ।
- See more at: http://www.newaonlinenews.com/%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3-%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B5-%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%83-%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF#sthash.bOACs5oB.n0mD8vvN.dpuf
Published in Nwaonlinenews.com
Also seen at : http://tinyurl.com/razen20151206

Friday, November 13, 2015

भिंतुनाया राजनीति



राजेन मानन्धर


यःसां मयःसां, खःसां मखुसां थौंया थ्व बालंच्वंपिन्सं त्ययेकाच्वनेमाःगु दयेकाकायेमफूगु नेवाःराज्यय् भिंतुना हे जक अज्याःगु छगू खँग्वः खः गुकिं नेवाःतय्त दछितकया निंतिं क्वाकेगु शक्ति बिइ ।

धाथें उकुन्हु उलि मनूत पिनेवयाबिइकि उपिं लँ दानाः सिंह दरवारपाखे स्वयावन धाःसा म्हपुजाकुन्हु हे जनताया पहिचानयात स्वीकार याइगु सरकार वयेफु । अथेजुयाःला पंचायतकालंनिसें भिंतुना धालकि अबलय् अञ्चालिशनिसें जनसेवाया इन्सपेक्टर तकं थर्कमान । अले न्हूदँ वल कि उमि जागिर बचेयायेगु राजनीति शुरु जुइ ।

व सः, म्हूचिउगु ल्हाः, धिमय्, धाः व मोटरसाइकलया हर्न । अन प्रत्येक मनूतय्के थः नेवाः जुयाया गर्व दइ, नेवाः छम्हस्यां याःगु राष्ट्रसेवाया लुमन्ति दइ, भाषिक दमन विरुद्धया चिल्लाय् दइ, अले थःगु भूमिइ थःगु हे शासन जुइमाःगु माग नं । अथेजुयाः चायेकं मचायेकं थ्व नेवाः शक्तिप्रदर्शनया परेड हे जुयाबिइ । दुने छु दु धइगु मसिउपिं नकतिनि नेवाःतय्गु स्वनिगलय् वःपिं आप्रवासी नेतात ला थ्व जक खनाः ज्ञानेन्द्रं सत्ता त्वःतूथें त्वता नं वनीगु जुइ यदि उमिगु लिउने थ्व नेवाःतय्गु “माकःफुइँ”जक खः धकाः कनाबिइपिं नेवाः चम्चात मदूगु खःसा । अज्याःपिन्त राजनीति यायेगु नं थ्व उर्वरा भूमि जुयाच्वंगु दु ।

बिइपिन्सं सत्ता हे बिइगु नं जुइ । बरु विडम्बना ला छु धाःसा कायेगु हैसियत दयाःनं उमिसं फ्वनेबलय् मेगु छुं फ्वनीमखु, बस् नेपाःया नामं स्वनातःगु संवत्यात नेपाःया धयाबिउ धकाः जक फ्वनी, अले उकिया पलेसा बिइजिउपिं मजिउपिं, बिइमाःपिं, म्वाःपिं दक्वसित मन चकंकाः भिंतुना बिइ ।

अथे जुयाः ला अन सुयातं वयेत निषेध मदु । दछियंक नेवाःतय्गु विरुद्ध थःगु वुद्धि व शक्ति फुकीपिं नेतात नं अन इस्तरी तयातःगु लंसुरुवाःफिनाः सिँन्हाय् ब्वःवइ । अथेसां गबलें नेवाःतय्सं उमित लाकमं मकयेकू, हाखलं मइकू बरु भिंतुना बियाच्वनी, पृथ्वीनारायण शाहयात कुमारी माजुं सिन्हः तिकूथें । अथे याइमखु धकाः हे सियाः नं नेवाःतय्त स्वनिगलय् अल्पमतय् लाकेत ब्वनाहःपिं थःथःगु जिल्लाया कार्यकर्तातय्त ब्वयाः थन एकजातिया सर्वसत्तावाद् लादेयाइपिं नेतात पार्टीया ध्वाँय् ज्वनाः नेवाःतय्गु दथुइ मार्चपास याःवइ ।

मेखे दँय् दसं छथ्व ज्योतिषतय्सं चन्द्रमासया क्यालेण्डर हे अनुपयुक्त धायेकेत म्हपुजाकुन्हु तिथि स्यंकाबिइ अले म्हपुजा गबलय् याकेगु धइगु खँय् येँ, यल व ख्वपया धर्माधिकारीतय्गु राजनीति शुरु जुइ । समस्या ज्यंकेमाःपिन्सं स्वंगु दलया नेतातय्सं थें थःत्याःगु जक खँ ल्हाइ अले न्हिकां झंगःतय् हानं छन्हु बिदा थपेयाकेगु राजनीति शुरुजुइ ।

देश हिल, व्यवस्था हिल तर सत्ताय् धाःसा इपिं हे । उमिसं सिउ, नेवाःतय्सं मेगु छुं फ्वनीमखु, उकिं राष्ट्रया सम्पदायात राष्ट्रिय धकाः धया धइगु बचं बिइत नं स्वंगू दशक बिकी । अथेसां नेवाःतय्त वहे खय् बर्मू प्रधानमन्त्री वा मन्त्री माः । हरेक दँय् न्यय्द्वः नेवाःतय्गु अभिवादन नयेगु लोभं दछि तक नेवाःतय्गु सातु काइपिं व उमिगु नैसर्गिक अधिकारय् विष ल्वाकछ्याइपिं नं अन सम्मानित जुयाः बाघौतक नेवाःतय्सं मथूगु भासं बकवास बियावनी । थ्व उमिगु राजनीति जुल । अले बफरा नेवाःत नं दछितक गुगु भाय्या विरोध याइ, व हे भासं उकुन्हु व मन्त्री नं निगू नायुगु शब्द नवानावनीला धकाः न्हाय्पं बियाः न्यनाच्वनी । ल्हाः ह्याउँक ल्हापाथाइ । खँ क्वचाइ ।

अनथाय् उपिं नेतातय्त अन दनेगु हैसियत बिइपिं नेवाः नेतातय्गु राजनीति नं कम रोमांचक मजू । दछितक अलःमा नं सिमा जुयाः थन नेवाःतय्त क्वाकी अले दँय् छकः थःगु सक्कली रुप क्यनी बसन्तपूया दबुलिइ — वृन्दायात छल यायेधुंकाः जालन्धरं क्यंथें । नेवाःत व थः नं सामन्ती सरकारया दास जक खः धकाः क्यनेत नेवाःभूमिइ नेवाःतय्त बुकाः चुनाव त्याकावःपिंनिसें छम्ह नेवाःयात म्वाःम्वाकं स्यानाः वयागु लासय् गयाः सत्ताय् वनीम्हसित दबुलिइ थनेहयाः शत्रुया लाकां फ्ययेगु चाकडीबाजया विश्व रेकर्ड तइम्ह जि हे खः धकाः क्यनेगु नं चानचुन राजनीति मखु ।

भिंतुनाया खँ वल कि नेपालभाषा मंकाः खलःया खँ वइ । यःसां मंकाः खलः मयःसां मंकाः खलः — थ्व नं राजनीति खः । दर्ताया खँ हइ, गुलिस्यां अधिवेशनया खँ हइ, अडिटिङ व पारदर्शिताया खँ वइ, पदीय उत्तरदायीत्वया खँ वइ, दबू छेँया दँ नं वइ । गुलिं गुलिं भाषाख्यलय् सक्रिय जुयाःनं न्हूदँ कुन्हु छेँय् थःत कुनातइ, ज्या याःपिनिगु ख्वाः स्वये मफयाः । यःम्हस्या यःम्ह भिं, मयःम्हस्या सासः नवइ । स्वंगू दशकतक थ्व आलोचनाया वमवर्षा फयाच्वनेगु इम्यूनिटी नं राजनीतिक खः ।

नीस्वनाः स्वला मदुनीबलय् दतंफतं न्हय्म्हस्या ज्यासनापुचः च्याथाय् बायावनीगु नेवाः संगठनया संस्कारय् थुकितक म्वानाच्वनेगु नं छगू राजनीति खः । थुलि मछि व्यंग्य, चर्चा, तिरस्कार, वहिष्कार, वितृष्णा व घृणाया पात्र जुइगु जक मखु थुकिया कारणं भाषा ख्यःप्रति विषवमन जक यानाः जीवन फुकीपिनिगु पुस्ता हे तयार जुइगुया कारण जुइदइगु नं कम राजनीतिक मखु मंकाः खलःया निंतिं ।

मंकाःखलकं यायेमाःगु मयाः, यायेमजिउगु यात, उकिं थ्व सजायया भागिदार खः । तर उकियात सराःबिइपिन्त नं थःथःगु संस्था गुलि प्रजातान्त्रिक, उत्तरदायी, पारदर्शी व उमिसं नेवातय्त गनतक यंकल धकाः न्यंसा म्हुतुइ पाकां सुयाच्वनी । थम्हं चुरस स्वाइँस्वाइँ सासां ल्वगियात ”चुरस भपियादी मजिल” धकाः प्रेस्क्राइब याइपिं डाक्टरतय्त म्हसीके थाकु मजू थ्व चिकीचाधंगु शहरय् ।

अथेजुयाः दँय् दसं न्हूदँ सिधयेवं लुँवह पसः निसें भतिपसलय् तक थाय् थासय् न्हूदँ समारोहया व मंकाः खलःया चर्चा जुइ । ख्वालय् धायेभाःमखंपिन्सं आकसय् थुकलं बिइ, मूमसःगु अय्लाः त्वनाः लगेजूगु अभिनय याइ । काय् मबूनिबलय्या खँ भउयात कनी । “आः ला मजिल, न्ह्यागु सां यायेमाल” धाइ, धाधां दछि फुइ । आः हाकनं भौचिया गःपतय् सुनां गं घाकेगु धइगु खँ जुयाच्वंगु दु ।

स्वीदँया दुने बागमति ताँक्वय् यक्व लः बाः वनेधुंकल । थौंतकया दुने यक्वस्यां मंकाःखलःया श्रीपेच पुइमखनीगु जुइसातकि मेगु तःगु खलःत नीस्वनेधुंकल । नेवाः महागुथि, नेवाः देय् दबू, नेवाः राष्ट्रिय आन्दोलन व देय्गुथि नेपालमण्डल अज्याःगु निगू प्यंगू नां जक खः । भौतिक रुपं कोमाय् लाःथें जुइधुंकूगु मंकाः खलःयात म्वाकेमाल धायेगु आदर्शया खँ जुल । तर आः व धाथें म्वानावल धाःसा हानं यक्वस्या निंद हराम जुइगु निश्चित दु । मंकाः खलकं याये धाःगु ज्या मयासेंलि ग्वंवः महायेक नं सुथ जूगु दु, गुलिं वंगलय् वने धकाः जंगलय् वंगु दु । आः उहिलेको कुरा खुइले धाइपिं दइ, अबलय् हे व यमि छुँ जक खः धाइपिं दइ, म्वाके हे माःसा जिपिं धुँ जुइ, उकियात छुँ जक यानातये धाइपिं नं दइ ।

मंकाः खलःयात हानं म्वाकेमाःगुया कारण स्वयम् हे नं राजनीतिक जुइफु । बांलाःगु ज्या यानाः जनताया नुगलय् च्वनेमफुपिं सत्ताया ल्वापुखिचात अःपुक हिसिचादूगु नां दूगु व नेवाःतय्गु नुगलय् च्वनाच्वंगु मंकाः खलः थःगु यानाकयाः नेवाःतय्त थःथःगु पार्टीया ब्यालटबक्सय् भोग बिइत यंकेदइगु लोभं थन पार्टीतय् ई चुकुचुक वनाच्वंगु दइ । म्हसीके थाकुपिं त्वःताः छगू पार्टी बसन्तपूया तामझाम थःगु यायेमखनेव आः मंकाःखलःप्रति आक्रमक जूगु खः । 

हरेक मनूतयगु ल्हातिइ छगू छगू पार्टीया ध्वाँय् दुबलय् अले खय् बर्मू नेतातय्त नेवाःतय्गु लगाम ज्वंकेत नेवाःकार्यकर्तात हे इपांथिपां मसिइक सनाच्वंबलय् थःत थज्याःपिनिगुपाखें थःत गथेयानाः बचेयायेगु धइगु मंकाःखलःया न्हूगु चुनौति जुइफु । मेखे आः सक्रिय खनेदयाच्वंगु नेवाः खलःपुचलं थःगु बर्चस्व कायम यानातयेत गथेयानाः थुकियात स्याबोटाज यायेफु धैगु खँय् आः म्वानावइगु मंकाः खलःया नेतृत्वं बिचाः यायेमालेफु । अथेजुयाः मंकाः खलः म्वाकेमाःगु नेवाःतय्गु स्वाभिमानया खँ खयाःनं थ्व धइगु बाघ भैरव म्वाकेगु थज्याःगु आत्मघाती मजुमा धकाः मंकाःखलःया मतिनामिपिन्सं बिचाः नं यायेमाः ।
मेपिं राजनीति यानाः गनं गन थ्यनेधुंकी, झी नेवाःत गनगन थ्यनाः नं व हे छसुकया राजनीति हे जक यानाः पुस्तौंपुस्तातक अने हे बरमू नवःगु लाकां क्वय् घ्वंस्यानाच्वनी । व स्वयाः अप्वः यायेगु मनु मदुगु ला थ्व यायेगु धइगु हे राजनीति खः धकाः सयेकातःगुलिं आः उमिगु पाखें भिंतुनाया राजनीति बाहेक राजा जुइगु राजनीति जुइगु खनेगु थाय् ल्यं मदयेधुंकल ।
Published in 
http://newadaboo.com/%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BF/

Or:
http://tinyurl.com/razen20151113

Friday, September 18, 2015

20150918 सफू ब्वज्यानिसें सफू ब्वज्यातक

सफू ब्वज्यानिसें सफू ब्वज्यातक

राजेन मानन्धर

बेइमान सफू जुइगुलिइ हे समस्या । सफुतिइ आखः जक दइ, आखः ब्वनेत मिखा माः । अज्याःगु मिखा शिक्षितयाके जक दइगु । नेवाःत शिक्षित मखु धाये धाःसा दक्व शिक्षित – नेपाःया मानचित्रय् नेवाःतथें शिक्षित सु दइ? अले शिक्षित खः धाये धाःसा डाक्टर प्रोफेसर धयाजुइपिन्त जिगु सफू ब्वनादिसँ धकाः न्ह्यच्याकल कि मछा मजुसे लिसः बिइ –“जितः नेवाःभाय् पढेयायेमवः” । थुलि धायेबलय् उमि इज्जत जुइगु । झीगु सामाजिक संरचना थज्याःगु । मेपिन्सं दयेकाबिउगु मखु, झीसं हे जानाः तितिपापा यानाः दयेकातयागु, मतिनायानाः ब्वलंकातयागु झी पुर्खातय्सं सगौरव त्वःतावंगु झीगु समाज । अले धायेमाली, नेवाःत शिक्षित ला खः, तर उपिं दक्व “नेवाःशिक्षित” धाःसा मखु । अले नेवाःभाय् ब्वनीपिं धइपिं वहे इनाप, विश्वभूमि वा सन्ध्याटाइम्स वा अज्याःगु छगू निगू पत्रपत्रिका वा सफू मालाः मालाः ब्वनाच्वनीपिं छपुचःचा । अथे जुसेंलि सफू च्वयाया, पिथनाया वा सफू ब्वज्या यानाया छु औचित्य? 

थज्याःगु थज्याःगु हे मतिइ तयाच्वनागु उकुन्हु नेपालभाषा एकेदमिया ग्वसालय् स्वन्हुयंक च्याम्बर भवनय् जूगु सफू ब्वज्या स्वस्वं । झिगू झिंन्यागू ति टेबल, हरेक टेबलय् सछि–निसःगूति सफू, स्वःवःपिं फाट्टफुट्ट । नां न्यनातयापिं च्वमिपिं, अन मदसेमगाःपिं सफू प्रकाशकत, सफूबन्जाःत तकं उपस्थित मजू, दुपिन्सं नं थःके दूगु दक्व सफू हयामतः । सफू मिइत वयाच्वंपिनि भुजिं ख्यायेगु मदयाः सेल्फि काकां फेसबुकय् अपलोड यानाच्वन । सफू मियाच्वंथाय् स्वयाः छ्वय्ला मियाच्वंथाय् मनूत यक्व । अन दूगु व मदूगु संस्थातय्गु नां कायेगु उचित जुइमखु तर थ्व दृष्य खनेवं नेपालभाषायाया साहित्य ब्वनाच्वंपिनि नुगः खुल्ल मिनीगु स्वभाविक खः । 

उलि जक खःला झीगु सफू? मेगु दक्व “सोल्ड आउट” हे खत ला? अले उलि जक ला प्रकाशकत व सफू पसल्यात नं ? पत्याः जुइमखु । हरेक च्वमि, प्रकाशकया छेँय् पँ पँ सफूत लुयावइ, गुलिं किलं नःगु, वथं गःगु, त्यातः जूगु, प्याथः जूगु । अनतक दंवये नं व सफूत लायक मजुल ला? न्ह्यःने तक तये हःसा न्याये मन मदुपिन्सं नं खनी, थज्याःगु सफूत नं पिदनाच्वंगु खनी का हला, धकाः थवं थवय् खँ ला जुइ । अबलय्या सफूया मू धइगु हे छता नितका, वा झितका नीतका । उलि ध्यबां छुं ला वइमखु, आः अथेसां दंगु हे खनाः नं सुयां न्यानाः भाषाप्रेमी जुयाया दसिपौ छेँय् ब्वयेयंके मास्ति वःसा उलि ला याके दइगु नि । व नं मजुल । मन्याइपिनि हे नं स्वये ला दइनि पेन्टिङ ब्वज्या स्वयेथें । स्वजक स्वयाः नं लुधनीपिं दु । उमि मिखा क्वाक्क पनेगु अधिकार तकं मबिल व सफू ब्वज्यां । 

मतिइ धौबजि वायेकु वायेकुं लिहाँ वया । जितः जक थथे जूगुला धयाथें, थः जक अप्वः जुयाः कपाः क्वाकाच्वना ला धयाथें । निवाः लिपा हानं स्वनिगलय् हे खय् भाय्या सफू ब्वज्या जुल । सफू ला सफू हे खः, तर अनया संसार मेगु हे । लाखौं सफू, द्वलंद्वः ब्वमिपिं, सलंसः च्वमिपिं, छगू हे भाय् । न्याइपिनि न्यायेमलाः मिइपिनि मिइ मलाः । म्हिचां जायेक जायेक मनूतय् सफू न्यानाः वनाच्वन । अन हे च्वमिपिनिगु सफूया चर्चा जुयाच्वन, च्वमिपिनिगु ल्हाचिं कायेत मनूत पियाच्वन, छ्यापंमाथि छ्यापं, म्वहनीबलय् असनय् थें गुलजार । जिगु मिखाय् च्याम्बर भवनया व खिउँगु क्वथाय् ब्वमि पियाच्वंपिं व सःबसः सफूत दंवयाच्वन । 

उपिं नं मनूत, झीपिं नं मनूत । उमि नं ध्यबा सिमाय् खानाहयेमदु, झी नं बागमतिइ तुयाहयेमदु (अझ उमिगु मिखां स्वयेसा झी ला दक्वं बाः कयाः नयाच्वनापिं) । झी नं सफू ब्वज्या, उमि नं सफू ब्वज्या जक हे । उमि नं सितिं बियाच्वंगु मदु, झी जक द्वलंद्वः वंगु सफू मखु । छाय् थ्व फरक? उमिजक छाय् सफू ब्वनेमाःगु? झी जक छाय् मब्वँसे नानाभाँति विद्वान जुइदइगु? न थ्व हे जकं खःला, खय्बरमू जुइगु व नेवाः जुइगुया तात्विक भिन्नता?

खः, सरकारी भाय् जूगुलिं उमि भचा अःपु । न्ह्याम्हस्यां सयेकेमाःगु भाय् जूगुलिं ब्वनीपिं यक्व दु । च्वइपिनि नं च्वयाः हे नयेमाःगु जुसेंलि छु भासं सफू चुइ व भासं च्वइ । थ्व सामान्य प्रक्रिया नं जुल । झीसं मांभाय् आन्दोलनया नामय् खय् भाय्यात ब्वह जक बियाः हे राजनीति यायेगु क्यारियर दयेका जुया, तर थन थ्व खँ झी नेतातय्सं लुमंका मबिउ कि खय्भासं च्वयेगु, न्यायेगु व मिइगु मामलाय् सरकारी भाय् हे जक नं सहयोगी जूगु मदु । स्कुल, कलेजया पाठ्यपुस्तकत जक खः चिठ्ठां लाःगु धइगु । सरकारी अनुदान व ग्वहालिं नं छुं छुं सफूत पिदन, तर व बाहेक मेमेगु साहित्यिक व विधागत सफूत ला उमि नं थःगु हे ध्यबां च्वइ, प्रकाशकं पिथनी, च्वमिया ल्हातिइ ध्यबा जुयाः लिहाँ वइ । उमिगु व न्यासः खुसः वंगु साहित्यिक व गैरसाहित्यिक सफूत दक्व सरकारं न्यानाबियाच्वंगु मखु, न्यानाच्वंपिं मनूतय्सं अन दक्व हे रोजगारी यानाः केँतरकारी न्यायेत फ्यानातःगु ध्यबा कत्ताना सफुतिइ खर्च यानाच्वंगु दु । 

फरक थ्व हे खः, जिं खनागु, कि उमिसं च्वयेगु व च्वयातःगु न्यानाः ब्वनेगुयात कर्तव्य धाइ, झीसं भाषासेवा धयाच्वना । झीसं भाषासेवा धकाः च्वयेगु शुरु यानागु सछिदँ दत, थौं नं भाषासेवा हे यानाच्वना, उमि नं न्हापां न्हापां सफू घ्वाःबलय् ला भाषासेवा हे धकाः यात खइ, तर आः उमि सफू मिइगु, च्वमिया, प्रकाशकया, वितरकया लजगाया विषय जुइधुंकल, झी धाःसा आः नं भाषासेवा हे जक जुयाच्वन । व नं याइपिनि बाहेक मेपिनि मिखा बागलं नं स्वये मयइगु । गबलय् तक यायेगु झीसं भाषासेवा? गबलय् तक झी सफू सितिकं इनाः पुण्य कमेयाइपिं जुइगु? हानं मेगु खँ – सितिकं छेँय् थ्यंक करपिनि ध्यबा तूगु सफू उपहार जुयाः थ्यंकःवःसा सुनां नं छाय् सफू ब्वज्याय् ध्यबा खर्च याःजुयाच्वनी?

थुलि धयाः नं थन प्रसंगय् वःगु नेवाः सफू ब्वज्या व मेगु खय् भाय्या सफू ब्वज्याया आयोजनाय् वःगु अन्तरयात मखंछु यायेगु धाःसा बेइमानी हे जुइ । 

नेपालभाषा एकेदमिया नकतिनि नीस्वंगु ज्यासना पुचःया न्हापांगु न्हापांगु ज्या । अपाय्सकं नांदंपिं घघरानपिनिगु ल्हातिं आःतक नेवाःसफू मियेज्याया रेकर्ड तछ्याइगु सफूब्वज्या जुइ धइगु विश्वास ज्वनाः वनां अन उद्घाटन जुइवं हे झिझांमिझां दंगु वातावरणं तःगु न्ह्यसः थन – नेवाः भाषाप्रेमीत, नेवाःतय्गु सफूप्रेम, नेवाः च्वमिपिं, सफू पिथनात अले सफूब्वज्याया आयोजकतय्गु क्षमताय् तकं न्ह्यसःचिं दन । तारिफ दक्वस्या यः, कुंखिनीगु मयः । जिं थन आयोजकया कमजोरीया फेहरिस्त बिइत्यनागु मखु तर आः नं न्ह्याथेज्याःगु संस्थां नं न्ह्याथे बांलाःगु ज्या यायेबलय् नं सरकोरलिसे स्वापू क्वमतुकुसे, जनसम्पर्क मतसे, जिमिसं धालकि न्हासंचुयाः वइ धइगु मानसिकतां ज्या यातकि दूगु चिकीचाधंगु नेवाःशिक्षिततय्गु वृत्तयात नं झंगः लायेगु ज्या याःगु जुइ । कमसे कम थःगु प्राज्ञिक हैसियत दु धकाः दाबीयानातःपिन्सं अज्याःगु ज्या यायेमल्वः । बांलाःगु दिनया प्रतीक्षा न्ह्याम्हसितं जुइ । आः हाकनं एकेदमिं वा मेपिं हे सुनां नं सफू ब्वज्या याइबलय् थन जूगु कमजोरीयात लुमंकाः गथेयानाः जिल यक्वस्वयाः यक्व ब्वमिपिं, च्वमिपिं, समालोचकपिं, प्रकाशकत इत्यादियात सहभागियानाः याइ, अले झी नं गैरनेवाःत निम्ह प्यम्हसित जिमिगु सफू ब्वज्या स्वःनु धकाः ब्वनाहये लायक जुइ धकाः भलसा कया । 

(थ्व जिगु लेख सन्ध्या टाइम्सय् २०१५।०९।१८ कुन्हु पिदंगु खः)

Friday, September 11, 2015

20150910 नेवाः नेतृत्व व नेवाः राज्यया म्हगस

राजेन मानन्धर


मि च्यानाच्वंगु दु, हि बाः वयाच्वंगु दु, न्हियान्हिथं वःम्ह आन्दोलनकारी थ्वःम्ह आन्दोलनकारी सित धइगु बुखँ थ्वयाच्वंगु दु । देय् न्यंक द्वलंद्वः मनूत प्रहरीया घेरा, निषेधित क्षेत्र व कफ्र्यू तछ्यानाः पिहाँ वयाच्वंगु दु । तर थुखे सछिम्ह नेवाःत थःगु छेँ त्वःताः सतकय् वये फयाच्वंगु मदु, वयाच्वंगु मदु । सतकय् वःपिं आन्दोलनकारी जनजाति, दलित व धर्मावलम्बीतय्गु छगू हे जक न्ह्यसः – ग्व, नेवाःत गन दु?

थौं तक नं मनूतय् ४६सालय् आन्दोलन जूबलय् नेवाःत कुहाँ वःगु बाखं कने मगाःनि । मेपिन्सं धाःसां मधाःसां स्येंस्यें वयेक मस्तय्त बाखं कनाजुइ – नेवाःत कुहाँ मवःगु जूसा पञ्चायत क्वःमदलीमखु । बाखनय् न्ह्यागु कंसां थौंया यथार्थ थ्व हे खः कि नेवाःत छुं कथंया आन्दोलनय् नं सतकय् मदु – न भाषिक अधिकारया आन्दोलनय्, न धर्म निरपेक्षताया आन्दोलनय्, न जातीय पहिचान सहितया संघीय राज्यया आन्दोलनय् । लिमलाः धाःसा जात्रा पर्वय् व भ्वजय् मनूत उतिकं खनेदइ, तर अधिकार फ्वनेथाय् मदु । अनुसन्धानया विषय जुयाबिउगु दु नेवाःत आः, थःगु न्हाय्च्वकाया क्वसं न्हियान्हिथं अज्याःअज्याःपिं आन्दोलन याःवयाच्वंगु दु गुम्हस्यां नीन्यादँ न्हयःतक अधिकार धइगु हे मसिउ । कर्णालीया खय्त निसें मेचीया किरातत तकं थःथःगु माग ज्वनाः संविधानसभायायात घेरेयाःवयाच्वन, पुलिसया कथि, लःया फोहरा जक मखु टियर ग्याँस व गोली तकंया परवाह मयासे संविधानय् थःगु माग पुवंकेमाः धकाः ज्यानया बाजी तःवयाच्वंगु दु, तर नेवाःत धाःसा गनं मदु । नेवाःतय्त छुं हे म्वाःला?

छगू दृष्य । वंगु जुलाई २६ सनिलया ५ः०३ बजे न्हू बानेश्वरया तबालागु लँ । जनजातिया आन्दोलन क्वचाल । नेवाः स्वायत्त राज्य संघर्ष समितिया नायः राजभाइ जकमि व नेवाः संघया अध्यक्ष मनराजा शाक्य न्हिम्हस्यां बँय् लायातःगु क्रमश ह्याउँगु ध्वाँय् व नेवाः स्वायत्त राज्य मंकाः समितिया ब्यानर (आः थ्व संघर्ष समिति मखयेधुंकल) छगू छगू थम्हस्यां लछ्यात, ब्यकुंच्यानाः लिहाँ वल । मेपिं सुं छम्ह हे नेवाःत अन मदु । धन्य मनू मदुगु ध्वाँय्यात नं आयोजक अपाय्मछिकूगु थाय् व सतकय् बिल । थ्व हे खः झीगु यथार्थ – चाकुसां, पालुसां, खायुसां झीगु ।

नेवाःतय्गु पार्टी धयातःगु नेपाः राष्ट्रिय पार्टीया न्हापांनिसें नेवाः राज्य मुद्दा मजू । झिंन्यागू भिंखुगू ततःधंगु धयातयागु संस्थात जानाः दयेकातःगु नेवाः स्वायत्त राज्य संघर्ष पार्टीया न्ह्यबसा जक खः । ज्या यानाः स्वयाः ज्या मयासे चर्चाय् वइगु नेवाःतय्गु राष्ट्रिय संस्था धयातःगु नेवाः देय् दबू विघटन जूगु औपचारिक समाचार मवःनि, न उकिया कार्यसमितिया दुजः, सल्लाहकार व संरक्षकतय्सं सामुहिक आत्महत्या यात धइगु हे गनं न्यनेदत, तर नेवाः देय् दबू थ्व संक्रमणकालय् गनं खनेमदु । अले मेमेगु संस्था ले? देय् दबूया चुनावय् थः पार्टीया उम्मेदवारयात अध्यक्ष त्याकेमाः धकाः जक म्वानाच्वनाया दसिपौ क्वखायाजूपिं नेवाः संस्थात नं थ्व इलय् गनं पिलू मवः ।

छकः ला रंगशाला थ्वःगु हे खः । समय्बजि नयेत वःपिं सां हाकुपतासि ब्वयेत वःपिंसां लखौंलख नेवाःत छकलं वयाः ह्यांगु नेवाःराज्यया ध्वाँय् ब्वयेकूगु हे खः, ब्वय्कूपिन्त स्वयाः लापाथाःगु हे खः । अथे याना धइगु छु धकाः हे मसिउपिं खः उपिं दक्व धकाः धायेगुसा खँ मेगु हे । मखु धइगुसा पहिचान सहितया नेवाः राज्य माः धकाः हे रंगशालाय् गनं गनंनिसें न्यासिवयाः व निभालय् दंवःपिन्सं छकः ला नेतृत्वयात ग्व ध्वाँय् ब्वयेकागु नेवाःराज्य धकाः नं न्यनेमाःगु खः, नेवाः राज्यया सास क्यं कि लास क्यं धकाः सः तयेमाःगु खः । धाथें थुलि हे ला राजधानीइ च्वनाच्वनापिं झी दकलय् आर्थिक, साँस्कृतिक ल्याखं सम्पन्न अले दकलय् शिक्षित व राज्य श्रोतय् पहुँच दुपिं नेवाःतय्गु हैसियत?

शायद दकलय् न्हापां हे जुइ जिं परोपकार स्कुलया बइगः हलय् दिलिप महर्जनजु नकतिनि नकतिनि पिहाँझाःबलय् छम्ह नेवाः न्ह्यलुवां नेवाः जनसेना दयेकेगु अले नेवाः राज्य दयेकांत्वःतेगु धकाः भाषण याःगु (जिं लेख छपु नं च्वयागु खः २००३.०४.११य् “नेवाः जनसेना, जातीय स्वायत्तता व माय्बिलिचा” नांगु) । खुप लापाथाःगु खः अबलय् दर्शक दीर्घां, जनतायात माःगु थ्व हे खः धकाः ला जुइ नि । छगू दशक पुल, सुनां नं नेवाः जनसेना दयेके धाःम्हसित ग्वम्ह जनसेना तयार जुल धकाः तकं न्यन ला? अथे मन्यंगुलिं हे नवानाजुइपिं यक्व दयावइगु खः झीगु समाजय् । प्याःचाःपिन्त लः बिइ धाइपिं, पित्याःपिन्त नसा बिइ धाइपिं म्हगसया बन्जातय्गु छगू रंगमञ्च खः थ्व नेवाःतय्गु समाज ।

अथे जुयाः हे न रंगशालय् अपाय्जि नाटक यानाया छुं रस दत, न बसन्तपुलिइ पुष्पकमल दहालयात नेवाःराज्यया घोषणा याकाया छुं फल दत । घोषणा याःपिनि थःथःगु लँपु ल्यल, नेवाःतय्सं ठेक्का कयातःगु धइगु वं नवाःसां थ्वं नवाःसां लापाथानाबिइगु जक । व निगुलिं ज्याझ्वःया उलिमछि नेवाः आयोजकत अबलय् ला कन्हय् हे नेवाः राज्य वइथें गःपःया हिनू ततपुइक हालाक्यंगु खः तर उमिसं वयां लिपा नेवाः राज्य हये थज्याःगु सिन्का छपु नं उखेया थुखे मयाः । उकिं थौं उमित नेवाः राज्यया संभावना मदयेधुंकाः न भचा ग्लानिया महशुस जू, न अबलय् मखुगु लँ क्यनेलात धकाः जनतायाथाय् वयाः क्षमा फ्वं वः, न त छकः सां न्हू बानेश्वरय् वनाः हाः वनेत इनाप यात । दलितत, थारुत, मधेसीत व जनजातित अपाय्सकं आन्दोलन यानाच्वन नं नेवाःत कुम्भकर्ण हे जक जुयाच्वन । अबलय् करारया जागिर नःपिं थें करार दतले ज्या यात, करार सिधयेवं थःथःगु लँय् वन, आः मेगु जागिर माःजुल । उपिंला थः बरमू नेतातय्गु अबलय्या पोलिटिकल हाइट थकायेत नेवाः राज्यया नारा माःगु जुयाः उमिगु व वातारण दयेकेत थनया नेवाःतय्थाय् वयाः जिमि बरमू नेतातय्सं छिमित माःगु नेवाः राज्य हयाबिइगु धाल धकाः ह्ययेकःवःपिं जक खः धइगु झीसं आः थुल ।

उपिं दक्व थौं भचा हे मछा मजुसे, थम्हं नवानागु शब्द प्रति भचा हे जिम्मेवार मजुसे, जिमिसं थ्व जनतातय्त उलिमछि चाकुगु माकुगु खँ ल्हानाः ध्वंलानागु दु धइगुया एहसास हे मजूथें लँय्, चुकय् क्वथाय् दंवयाच्वंगु दु सिँन्हाय् छुनाः । छाय् मवइ? उमिसं सिउ, नेवाः जनता थः नेतायात प्रश्न यायेगु आँट यायेमफुपिं, हिन्दू महाराजतय्गु तुति भ्वपुइथें व्यक्तिपूजा जक यानाच्वनीपिं खः धकाः । मतिइ वइ आः, गज्याःपिं नेतातय्गु खँ न्यनाः नेवाःराज्य धकाः म्हगसय् खनेलात, अले गज्याःपिन्त थःगु आदर्शया ब्वहलय् तयाजुइलात खनी धकाः । थथे जितः जक मखु औसत सचेन नेवाःतय्त जुयाच्वंगु दइ ।

थ्व हे खः थौं नेवाःत सतकय् मथ्यंगुया कारण । न्हापां लासुं नेवाः नेतां नं नेवाः राज्य वइतिनि लाकि वइमखुत धकाः धाः वये छाःगु मखु । हानं न्हूगु परिस्थितिइ नेवाः राज्य वइमखुगु अवस्थाय् झीसं छु यायेगु धकाः सुं नेतातय्सं थःगु बिचाः हे न्ह्यने तये नं फूगु मखु । ततःधंगु धयाच्वनागु नेवाःराज्ययात कयाः दयेकातःगु संस्थातय्सं १६बुँदे सम्झौता लिपा वःगु अवस्थायात कयाः थ्व पाय्छि खः लाकि मखु, छाय् थज्याःगु सम्झौता याना धकाः नं हाःगु मन्यनानि । न्ह्याथाय् न्ह्याक्व ततःधंगु खँ ल्हाःसां सछिम्ह मनू ममुनीगु छगू कोणसभा याःसा दर्जनौं मनूत मञ्चय् च्वनेदयेमाः धकाः धयाजुइ, तर उमि जनतालिसें छुं कथंया नं स्वापू दयाच्वनीमखु । जनतां उमिगु खँ मन्य धइगु अज्याःगु संस्थां ज्याझ्वःयाइबलय् मनूत मुनेमफूगुलिं हे संकेत क्यं । चाहे धर्म निरपेक्षताया सवालय् जुइमा वा १६ बुँदे सम्झौतां दयकूगु न्यागू वा खुगू प्रदेशया सवालय् जुइमा वा ध्वंचिया न्यकू जुइधुंकूगु नेवाः राज्यया सवालय् जुइमा । सुनां नं छुं खँ तयाच्वंगु मदु, सतकय् मुनाच्वंगु मदु ।

थथे जुइगुया कारण नं नेवाः नेतृत्वया अकर्मण्यता बाहेक मेगु छुं मखु । नेवाः राज्य घोषणा यासांनिसें नेवाः राज्य गपाय्धं जुइमाः धकाः, नेवाःतय्गु थ्व आदिभूमियात गथेयानाः धाथेंगु नेवाः राज्य दयेकेगु धकाः, अले नेवाः राज्यया श्रोत, अवसर व चुनौति छु छु जुइ, हानं झीसं नेवाः राज्य वयेवं मालीगु जनशक्ति गन गुलि दु धकाः गनं सुनां नं ममाः । अथे धइगु झी नेतातय्सं कन्हय् नेवाः राज्य कुतुं वलकि चीफ मिनिस्टर जि जुइ दयेमाः धकाः द्वहँया लिउलिउ वनेगु बाहेक तात्विक व ठोस ज्या छुं मयाः । थुकिं क्यं – उमि हे नेवाः राज्य वइ धइगु विश्वास मदु । अझ जुइफु उमि नेवाः राज्य हयेगु छुं योजना हे मदु ।

नेवाः सम्भ्रान्त वर्ग दुने नेवाः राज्य म्वाः, जग्गा मियाः वा बालं तयाः च्वंसा गाः धाइपिं छपुचः मदुगु मखु । अथेसां नेवाःत दक्व संघीय राज्यया विरोधी वा नेवाः राज्य म्वाःपिं धइगु नं मखु । माः धायेमाःपिन्सं अले झीत नु धायेमाःपिन्सं म्हुतुइ पाकां सुयाबिसेंलि सामान्य नेवाःत न्ह्यःने वनेगु अवस्था मवल । नेतृत्व धइगु माःगु हे थज्याःबलय् । थौं नेवाः राज्यया सःतये माः धकाः वाःचायेकाच्वंपिं नेवाःत छम्ह सक्षम नेतृत्वया अभावय् आतांपातां च्वनाच्वंगु दु । थज्याःगु खँ धइगु याकाःबाकलं यानां जुइगु मखु, मनू मुनेमाः, सक्षम व सबल नेतृतवया परीक्षा थज्याःबलय् हे जुइगु खः ।



यथार्थ ला थ्व हे जक खः कि थौं नेवाःतय्त नेवाः राज्य माल धकाः धयाबिइम्ह छम्ह नेता जक मालाच्वंगु दु – नेवाः राज्यया सवालय् पुलांगु पुस्ता व न्हूगु पुस्ताया न्ह्यपुइ बुयावयाच्वंगु अल्याख न्ह्यसःया लिसः बिइफुम्ह, नेवाः राज्य वा नेवाःतय्त नेवाःतय्गु पहिचान माः धइगु खँ ध्वाथुइका बिइफुम्ह अले नेवाःतय्गु नुगलय् नेवाः राज्यया मालाबुलाया भाव स्वचाकाः सतकय् तक यंकेफुम्ह । नेतृत्वया नामय् हद स्वयाः नं क्वह्यंपिं अवसारवादीतय्त क्वबियाजुयागुया फल थौं हरेक नेवाःतय्सं भोगेयायेमालाच्वंगु दु । सदियौं निसें न्हयाबलें मेपिनिगु शासनया भार क्वबियाः प्रजाया हैसियतं च्वय् वनेगु छगू मौका इतिहासं झीत बिउगु खः । तर झी हे नेतृत्वया असक्षमतां वा तछ्यानाः धायेगु खःसा नेवाः नेता धकाः धयाच्वनापिं लेन्दुप दोर्जेतय्गु दुनेया धाथेंगु उद्देश्ययात झीसं थुइके मफुगुलिं थःत उपिं विरुद्ध हे दनाः सां वा मेम्ह नेतृत्व तयार यानाः सां नेवाः राज्यया लागि ल्वायेगु वातावरण दयेके मफुत । गुकिं यानाः थौं लिम्बू, राइ, तामाङ, थारु मगर, गुरुङ इत्यादित थःगु आदिभूमिया लागि प्राण तकंया आहुति यानाच्वंबलय् झी जात्रा स्वयेथें झ्यालं जक स्वयाः थःगु तज्याःगु कर्मयात दोष बियाच्वनेमाःगु दु । थुकियात झीसं ल्वःमंसां आः वइगु पुस्तां ल्वःमंकीमखु, थुकिया ल्याचाः याइतिनि, अवश्य याइतिनि ।
http://www.newaonlinenews.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%83-%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%B5-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A4%97%E0%A4%B8


Saturday, November 9, 2013

20131108 नेपाल संवत्, नेवाः संस्कृति व खिलराज रेग्मीया सम्बोधन



राजेन मानन्धर

हरेक वर्ष न्हूदँ छगू न्हूगु जोश, जाँगर व उमंग ज्वनाः वइ, अले निरासा, चिन्ता व पलायनवादी सोच बियाः लिहाँ वनी । थुगुसिइ नं पाय्छि अथे हे जुल । दँय् दसं छम्ह छम्ह सरकारप्रमुखयात प्रमुख अतिथियात बसन्तपूया दबुलिइ थनेहयेगु झीगु परम्परा जुइधुंकल । थ्यंमथ्यं भउचा चिनाः सराद यायेथें । थथे सरकारी मनूयात वा स्वयम् सरकारयात झी दथुइ थनेहयाः छु दत व छु मन्तया ल्याःचाः पत्रिका पसलय्, च्यापसलय् वा सुलिं पसलय् दँय् दसं जुइ । छ्यंभचा क्वाइ, पालुगु दुहाँ वंपिन्सं फाकुगु नं पिकाइ जुइ । तर अज्याःगु कोठे सिंहावलोकन व पुनरावलोकनं झीत गनं मयंकू, गनं मथ्यंकू । झी देय् चाःहिलावःगु साँस्कृतिक जुलुस हानं बसन्तपुलिइ लिहाँ वःथें । 

थुगुसिइया विषय प्रसंग धयागु सरकार प्रमुख जुयाः झाःम्ह मन्त्रीपरिषद्या नायः खिलराज रेग्मीया सम्बोधन खः । थपाय्धंगु तामझाम व हे सरकार प्रमुखया तपुलिं पुनाः वइम्ह छम्ह गैर नेवाःयात हे क्यनेत खः धकाः धाःसा अप्वः धाल जुइमखु जुइ । मखुसा नेवाःत मुनेगु, ततःधंगु खँल्हायेगु रहरबहर यायेगु धइगु न्ह्याबलें जुइ, जुयांच्वनी । थुगुसिइ रेग्मीजुं लिसा कयाः हे “विशेषतः नेवारी समुदाय लिसे सम्बन्धित साँस्कृतिक मान्यता दूगु नेपाल सम्वत्या न्हूदँ प्रारम्भ जूगु” धकाः धयादिल । वय्कलं च्वयातःगु ब्वनादिउगु खः अले निथाय् नं व हे वाक्यांश ल्वमसें जक धयादीगु मखु । 

छु थ्व झीगु प्यंगू दशक पुलांगु “नेपाल संवत् राष्ट्रिय सम्वत्, सरकारी मान्यता बिइ हे माः”या आन्दोलनया लिच्वः खः ला? तर अजूचायापुगु खँ, व समारोहलय् रेग्मीया सम्बोधन न्यनाः सुं हे उत्साहित, आक्रोशित वा विचलित मजू, सुनां छु मसिउ स्वःथें स्वयाजक च्वन । झीथाय् वयाः झीगु बासःदँ पुलांगु आन्दोनयात तिन्हिनय् ल्वाप्पा नकाथिकल, न हुटिङ जू, न मखुथे धाल धकाः सुनां छ्यं चासुम्वल । वयांलिपा नवानादीम्ह अध्यक्षजुया भाषणय् नं व खँ दुमथ्याः ।

पक्कां खः, नेपाल संवत् “नेवारी” संस्कृति लिसे स्वापु दूगु संवत् खः । थ्व संवत् अबलय् न्ह्यात गबलय् रेग्मीजुया पूर्खां थःथाय् स्वनिगलय् छु दयेकातल उकिया सछिब्वय् छब्व नं मदयेकू, सारा देय्या ऋण पुलाः छु सम्वत् न्ह्याकी । उकिं अबलय् नेपालय् छु छु जुल व दक्व नेवाः संस्कृति खः धकाः न्हासं चुया धायेमाली उमिसं । तर झीसं धयाच्वनागु, उमित थुइकेबियाच्वनागु ला थ्व नेवाःतय्गु जक मखु सम्पूर्ण देशयागु हे खः धकाः खः।

छु छु नेवाः संस्कृतिलिसे स्वापु दूगु खँ दु झी थाय्? वय्कलं भाषण यानादीगु वसन्तपूया दबू, व चाकःलिं खनेदयाच्वंगु हनुमानढोका लाय्कू, यल व ख्वपया लाय्कू, स्वनिगः छगुलिं, अन दयाच्वंगु पुलांगु द्यःगः, मनूतय्गु छेँ, सतक, जात्रापर्व, प्याखं, साहित्य । उलि जक मखु, थक्वाः, सतुंगः बलम्बु, बुंग, धौख्यः पन्ति नं नेवाःतय्गु । अले राष्ट्रपतिया मस्वसे मगाःगु बुंगद्यःया भोटो जात्रा, वया हे मवंसे मगाःगु येँया लुमरि, यलया कृष्ण मन्दिर, ख्वपया नवदुर्गा । दँय् दसं नेवाःत स्वयाः गैर नेवाःत यक्व थ्यनाच्वनीगु पशुपति, ऋषिश्वर, बगलामुखी द्यःगः नं नेवाःतय्गु खः । थ्व दक्व थासय् उपिं वनीबलय् नेवाःतय्गु धकाः वनी लाकि नेपाःया सम्पदा धकाः वनी ? पशुपतिया द्यःगः नेवाःतय् पुर्खां दयेकावंगु खः (आः ध्यबा खनेवं स्वंगः मिखा चायेकाः सुसु वल झी दक्वस्यां खनाहे च्वनागु दु) तर आः रेग्मीजु वा सुं गैरनेवाः पशुपतिइ वनकि उकियात नं “नेवारी समुदायलिसे सम्बन्धित साँस्कृतिक मान्यता दूगु” धयाः जक वनी ला ?

अथे खःसा नेपाल संवत् जक छाय् नेवाः संस्कृति लिसे स्वापू दूगु धकाः धायेमाल ? छु आः गन गन गुथाय् गुथाय् नेपाल संवत् छ्यलातःगु दु व दक्व नेवाःतय्गु जक इतिहास जुल ला ? आः पृथ्वी नारायण शाहं स्वनिगः थःगु यानाकाये न्ह्यःया दक्व इतिहास नेवाःतय्गु जक जुल ला? अबलय् उमिसं राष्ट्र निर्माणया निंतिं याःगु योगदान दक्व नेवाःतय्गु जक जुल ला? खःसा खः धयाबिइमाल झी सरकार प्रमुखं । छु नेवाः छु नेपाः कित्ताकाट यायेगु लुखा चायेकादिल झी सरकारप्रमुखजुं ।

नेपाःया सरकारं विदेशी सरकारप्रमुख व राष्ट्रप्रमुख वल कि गन गन क्यने यंकी, व दक्व नेवाःतय्गु लाकि नेपाःयागु? उमित उपहार धकाः बियाछ्वइगु चिजबिज दक्व नेवाःतय्गु लाकि नेपाःयागु ? अले नेपालीत विदेशय् चाःहिउवनकि उपहार ज्वनावनीगु वस्तुत नेवाःतय्गु लाकि नेपाःयागु ? लिसः फ्वनेगु ई वःगु दु । थन नेवाःतय्गु धकाः हेबय्चबय् याइगु झीगु संस्कृति, कला, धर्मयात उमिसं हे विदेशय् वनाः नेपाली व नेपाली पहिचान धकाः क्यनाजुइ, ब्वयाजुइ । व नं आः मयाकेमाल । झी नेवाःतय्सं उमित छिपिं थःगु पहिचान मदुसां जिमिथाय् वयाः शासक जूवःपिं धकाः जिलाजं दयेकाः लहिनातयेगु थुलि हे याकेत ला? अले मखुसा थज्याःपिं सर्पतय्त गुलि दुरु त्वंकातयेगु?

हानं, थ्व स्वनिगः व जःखःया लागा दक्व नेवाःतय्गु, थनया मठमन्दिर, चैत्य, विहार दक्व नेवाःतय्गु, जात्रापर्व, गुथि नेवाःतय्गु धायेयइगु अले देय् नां जक छाय् नेवाः राज्य यायेमयइगु ? नेवाःतय्गु दक्वयात नेवाःतय्गु धाये यःसा राज्ययात नेवाः राज्य धालकि जक उमित छाय् चासुकइ वइगु ? गन मेमेगु जातियापिं मनूत थःगु पहिचान क्यनेत उगुं थुगुं बाखं थानाः इतिहास धकाः च्वयाच्वन, मदुगुयात दु धकाः प्रमाणित यायेत स्वयाच्वन, झी नेवाःत धाःसा थःगु जकयात नं नेपाःयागु धकाः विश्वन्तर जुयाच्वना । थुकिया हे सिरपाः मखुला थ्व रेग्मीजुया सम्बोधन ?

आः सरकारप्रमुखया खँयात चानचुन धकाः धायेजिइमखु । नेतातय्सं थें आः धयाः आः हे मधया धकाः खँ चाहिइकी नं मखु जुइ वय्कलं । थज्याःगु अवस्थाय् आः लः सा लः, दुरु सा दुरुया निर्णय यायेमाल । छु नेवाः छु नेपाः धकाः क्वःछिइमाल । 

झी लय्ताइपिं नं कुतिंन्यानाः बिउसां मेय् बिउथें । चाकरि याये खनकि गाः, तुति भागियाःवने मखनीथें ग्याः । प्यंगू दशकतकया नेपालभाषा मंकाःखलःया लगनशिलता, झीगु सद्भाव, हिचःति, पञ्चायत विरुद्धया नाराबाजी व नेपालसंवत् अले शंखधरया अनुसन्धान खनाः गबलें सरकारप्रमुख जुयावइपिं खय् बर्मूत लय्मताः । दँय् दसं अपाय्जि सभायात सम्बोधन याइ, तर ज्या धाःसा तोला–मासाया हिसाबं याइ । थौंतक नं उमिसं न्हूदँयात शेर्पाया ल्होसार व राइलिम्बूया उधौली हे थें जक तायेकाच्वंगु दु, थुकियात राष्ट्रिय धकाः गबलें गर्व याःगु खनेमदु । उकिं कछलाथ्व पारु वल कि उमिसं खय् भासं नवानाच्वंसां “भिंतुना” धायेगु त्वःतीमखु, मानौं न्हूदँ नेवाःतय्त जक वइ, नेवाःतय्त जक माःगु दु उमिगु भिंतुना । 

झीसं थुइकेमाल, उपिं नेपाल संवत् अंगीकार याये लायकपिं हे मखु । गुगु चीजय् उमिगु पूर्खाया पौरख मदु, उकिइ छाय् गर्व याइ उमिसं? अथे जुसेंलि आः खनि नेपाल सम्वत्यात नेवाः सम्वत् धायेमाल झीसं । उकिं झी जनस्तरं च्वये नु, नेपाल सम्वत् धइगु नेवाः समुदायया, नेवाः संस्कृतिलिसे स्वापू दूगु सम्वत् खः समग्र नेपाःयागु मखु धकाः । झीसं खनि छ्यले नु थुकियात, झीगु भाय् व संस्कृतिथें । बसन्तपुलिइ नेवाःतय्त नेपाःमि मतायेकीपिं सरकारी मनू महयेनु । झीसं हे भिंतुना कालबिल यायेनु, झीगु न्हूदँ झीसं जक हनेनु, । महनीपिन्त कर मदु । झी अन बसन्तपुलिइ व मेमेथाय् गन तक न्हूदँ ज्याझ्वः न्ह्याइ अन अन थुकियात नेवाः सम्वत् धकाः धायेनु । पृथ्वी नारायण शाहं नेपाः त्याकामकाःतलेया इतिहास नेवाःतय्गु इतिहास, थनया संस्कृति नेवाःतय्गु संस्कृति जुल —ु नेवाः मदुगु उमिगु नेपाली इतिहास, नेपाली संस्कृति व नेपाली सम्वत् उमिसं माली । थुलि जुलकि आवंलि थ्व स्वनिगः व नेवाःत च्वनीगु जःखःया लागायात नेवाः राज्य धायेत धायेकेत सुनां नं पनेफइमखु । झी झी जुयाच्वने — नेपाः मदुसां नेवाः छफुतिं म्हो जुइमखु, नेवाः मन्त कि नेपाः गय् नेपाः जुइ झीसं स्वये ।
Published in Sandhya Times on 2013 11 08 "Nepalsambat, Newaa Culture and Speech of Khilaraj Regmi"

Thursday, November 18, 2010

भिन्तुनाया राजनीति


राजेन मानन्धर
यःसां मयःसां, खःसां मखुसां थौंया थ्व बालंच्वंपिन्सं त्ययेकाच्वनेमाःगु प्रस्तावित नेवाःराज्यय् भिन्तुना हे जक अज्याःगु छगू ख“ग्वः खः गुकिं नेवाःतय्त दछितकया निंतिं क्वाकेगु शक्ति बिइ ।

धाथें उकुन्हु उलि मनूत पिनेवयाबिइकि उपिं ल“ दानाः नारांहितिपाखे स्वयावन धाःसा गणतन्त्र म्हपुजाकुन्हु हे वयेफु । अथेजुयाःला पंचायतकालंनिसें भिन्तुना धालकि अबलय् अञ्चालिश निसें जनसेवाया इन्सपेक्टर तकं थर्कमान । अले न्हूद“ वल कि उमि जागिर बचेयायेगु राजनीति शुरु जुइ ।

व सः, म्हूचिउ“गु ल्हाः, धिमय्, धाः व मोटरसाइकलया हर्न । अन प्रत्येक मनूतय्के थः नेवाः जुयाया गर्व दइ, नेवाः छम्हस्यां याःगु राष्ट्रसेवाया लुमन्ति दइ, भाषिक दमन विरुद्धया चिल्लाय् दइ, अले थःगु भूमिइ थःगु हे शासन जुइमाःगु अव्यक्त माग नं । अथेजुयाः चायेकं मचायेकं थ्व नेवाः शक्तिप्रदर्शनया परेड हे जुयाबिइ । दुने छु दु धइगु मसिउपिं नकतिनि नेवाःतय्गु स्वनिगलय् वःपिं आप्रवासी नेतात ला थ्व जक खनाः ज्ञानेन्द्रं सत्ता त्वःतूथें त्वता नं वनीगु जुइ यदि उमिगु लिउने थ्व नेवाःतय्गु माकःफुइ“जक खः धकाः कनाबिइपिं नेवाः चम्चात मदूगु खःसा । अज्याःपिन्त राजनीति यायेगु नं थ्व उर्वरा भूमि जुयाच्वंगु दु ।

बिइपिन्सं सत्ता हे बिइगु नं जुइ । बरु विडम्बना ला छु धाःसा कायेगु हैसियत दयाःनं उमिसं फ्वनेबलय् मेगु छुं फ्वनीमखु, बस् नेपाःया नामं स्वनातःगु संवत्यात नेपाःया धयाबिउ धकाः जक फ्वनी, अले उकिया पलेसा बिइजिउपिं मजिउपिं, बिइमाःपि,ं म्वाःपिं दक्वसित मन चकंकाः भिन्तुना बिइ । 

अथे जुयाः ला अन सुयातं वयेत निषेध मदु । दछियंक नेवाःतय्गु विरुद्ध थःगु वुद्धि व शक्ति फुकीपिं नेतात नं अन इस्तरी तयातःगु लंसुरुवाःफिनाः सि“न्हाय् ब्वःवइ । अथेसां गबलें नेवाःतय्सं उमित लाकमं मकयेकू, हाखलं मइकू बरु भिन्तुना बियाच्वनी, पृथ्वीनारायणल शाहयात कुमारी माजुं सिन्हः तिकूथें । अथे याइमखु धकाः हे सियाः नं नेवाःतय्त स्वनिगलय् अल्पमतय् लाकेत ब्वनाहःपिं थःथःगु जिल्लाया कार्यकर्तातय्त ब्वयाः थन एकजातिया सर्वसत्तावाद् लादेयाइपिं नेतात पार्टीया ध्वा“य् ज्वनाः नेवाःतय्गु दथुइ मार्चपास याःवइ ।

मेखे द“य् दसं छथ्व ज्योतिषतय्सं चन्द्रमासया क्यालेण्डरहे अनुपयुक्त धायेकेत म्हपुजाकुन्हु तिथि स्यंकाबिइ अले म्हपुजा गबलय् याकेगु धइगु ख“य् ये“, यल व ख्वपया धर्माधिकारीतय्गु राजनीति शुरु जुइ । समस्या ज्यंकेमाःपिन्सं स्वंगु दलया नेतातय्सं थें थःत्याःगु जक ख“ ल्हाइ अले न्हिकां झंगःतय् हानं छन्हु बिदा थपेयाकेगु राजनीति शुरुजुइ ।

देश हिल, व्यवस्था हिल तर सत्ताय् धाःसा इपिं हे । उमिसं सिउ, नेवाःतय्सं मेगु छुं फ्वनीमखु, उकिं उलि हे बिइत नं स्वंगू दशक बिकी । अथेसां नेवाःतय्त वहे खय् बर्मू मन्त्री माः । हरेक द“य् न्यय्द्वः नेवाःतय्गु अभिवादन नयेगु लोभं दछि तक नेवाःतय्गु सातु काइपिं व उमिगु नैसर्गिक अधिकारय् विष ल्वाकछ्याइपिं नं अन सम्मानित जुयाः बाघौतक नेवाःतय्सं मथूगु भासं बकवास बियावनी । थ्व उमिगु राजनीति जुल । अले बफरा नेवाःत नं दछितक गुगु भाय्या विरोध याइ, व हे भासं उकुन्हु व मन्त्री नं निगू नायुगु शब्द नवानावनीला धकाः न्हाय्पं बियाः न्यनाच्वनी । 

अनथाय् उपिं नेतातय्त अन दनेगु हैसियत बिइपिं नेवाः नेतातय्गु राजनीति नं कम रोमांचक मजू । दछितक अलःमा नं सिमा जुयाः थन नेवाःतय्त क्वाकी अले द“य् छकः थःगु सक्कली रुप क्यनी बसन्तपूया दबुलिइ — वृन्दायात छल यायेधुंकाः जालन्धरं क्यंथें । नेवाःत व थः नं सामन्ती सरकारया दास जक खः धकाः क्यनेत नेवाःभूमिइ नेवाःतय्त बुकाः चुनाव त्याकावःपिं निसें छम्ह नेवाःयात म्वाःम्वाकं स्यानाः वयागु लासय् गयाः सत्ताय् वनीम्हसित थनेहयाः शत्रुया लाकां फ्ययेगु चाकडीबाजया विश्व रेकर्ड तइम्ह जि हे खः धकाः क्यनेगु नं चानचुन राजनीति मखु । 

भिन्तुनाया ख“ वल कि नेपालभाषा मंकाः खलःया ख“ वइ । यःसां मंकाः खलः मयःसां मंकाः खलः —थ्व नं राजनीति खः । दर्ताया ख“ हइ, गुलिस्यां अधिवेशनया ख“ हइ, अडिटिङ व पारदर्शिताया ख“ वइ, पदीय उत्तरदायीत्वया ख“ वइ, दबू छे“या ख“ नं वइ । गुलिं गुलिं भाषाख्यलय् सक्रिय जुयाःनं न्हूद“कुन्हु छे“य् थःत कुनातइ । यःम्हस्या यःम्ह भिं, मयःम्हस्या सासः नवइ । स्वंगू दशकतक थ्व आलोचनाया वमवर्षा फयाच्वनेगु इम्यूनिटी नं राजनीतिक खः । नीस्वनाः स्वला मदुनीबलय् दतंफतं न्हय्म्हस्या ज्यासनापुचः च्याथाय् बायावनीगु नेवाः संगठनया संस्कारय् थुकितक म्वानाच्वनेगु नं छगू राजनीति खः । थुलि मछि व्यंग्य, चर्चा, तिरस्कार, वहिष्कार, वितृष्णा व घृणाया पात्र जुइगु जक मखु थुकिया कारणं भाषा ख्यःप्रति विषवमन जक यानाः जीवन फुकीपिनिगु पुस्ता हे तयार जुइगुया कारण जुइदइगु नं कम राजनीतिक मखु मंकाः खलःया निंतिं । 

मंकाःखलकं यायेमाःगु मयाः, यायेमजिउगु यात, उकिं थ्व सजायया भागिदार खः । तर उकियात सराःबिइपिन्त नं थःथःगु संस्था गुलि प्रजातान्त्रिक, उत्तरदायी, पारदर्शी व उमिसं नेवातय्त गनतक यंकल धकाः न्यंसा म्हुतुइ पाकां सुयाच्वनी । थम्हं चुरस स्वाइ“स्वाइ“ सासां ल्वगियात ”चुरस भपियादी मजिल” धकाः प्रेस्क्राइब याइपिं डाक्टरतय्त म्हसीके थाकु मजू थ्व चिकीचाधंगु शहरय् ।

अथेजुयाः द“य् दसं न्हूद“ सिधयेवं लु“वह पसः निसें भतिपसलय् तक थाय् थासय् न्हूद“ समारोहया व मंकाःखलःया चर्चा जुइ । ख्वालय् धायेभाःमखंपिन्सं आकसय् थुकलं बिइ, मूमसःगु अय्लाः त्वनाः लगेजूगु अभिनय याइ । काय् मबूनिबलय्या ख“ भउयात कनी । ”आः ला मजिल, न्ह्यागु सां यायेमाल” धाइ, धाधां दछि फुइ । आः हाकनं भौचिया गःपतय् सुनां गं घाकेगु धइगु ख“ जुयाच्वंगु दु ।

स्वीद“या दुने बागमति ता“क्वय् यक्व लः बाः वनेधुंकल । थौंतकया दुने यक्वस्यां मंकाःखलःया श्रीपेच पुइमखनीगु जुइसातकि मेगु तःगु खलःत नीस्वनेधुंकल । नेवाः महागुथि, नेवाः देय् दबू, नेवाः राष्ट्रिय आन्दोलन व देय्गुथि नेपालमण्डल अज्याःगु निगू प्यंगू नां जक खः । भौतिक रुपं कोमाय् लाःथें जुइधुंकूगु मंकाः खलःयात म्वाकेमाल धायेगु आदर्शया ख“ जुल । तर आः वयात म्वानावल धाःसा हानं यक्वस्या निंद हराम जुइगु निश्चित दु । मंकाः खलकं याये धाःगु ज्या मयासेंलि ग्वंवः महायेक नं सुथ जूगु दु, गुलिं वंगलय् वने धकाः जंगलय् वंगु दु । आः उहिलेको कुरा खुइले धाइपिं दइ, अबलय् हे व यमि छु“ जक खः धाइपिं दइ, म्वाके हे माःसा जिपिं धु“ जुइ, उकियात छु“ जक यानातये धाइपिं नं दइ ।

मंकाः खलःयात हानं म्वाकेमाःगुया कारण स्वयम् हे नं राजनीतिक जुइफु । बांलाःगु ज्या यानाः जनताया नुगलय् च्वनेमफुपिं सत्ताया ल्वापुखिचात अःपुक हिसिचादूगु नां दूगु व नेवाःतय्गु नुगलय् च्वनाच्वंगु मंकाः खलः थःगु यानाकयाः नेवाःतय्त थःथःगु पार्टीया ब्यालटबक्सय् भोग बिइगु लोभं थन पार्टीतय् ई चुकुचुक वनाच्वंगु दइ । म्हसीके थाकुपिं त्वःताः छगू पार्टी बसन्तपूया तामझाम थःगु यायेमखनेव आः मंकाःखलःप्रति आक्रमक जूगु दु । हरेक मनूतयगु ल्हातिइ छगू छगू पार्टीया ध्वा“य् दुबलय् अले खय् बर्मू नेतातय्त नेवाःतय्गु लगाम ज्वंकेत नेवाःकार्यकर्तात सनाच्वंबलय् थःत थज्याःपिंं पाखें गथेयानाः बचेयायेगु धइगु मंकाःखलःया न्हूगु चुनौति जुइफु । मेखे आः सक्रिय खनेदयाच्वंगु नेवाः खलःपुचलं थःगु बर्चस्व कायम यानातयेत गथेयानाः थुकियात स्याबोटाज यायेफु धैगु ख“य् आः म्वानावइगु मंकाःखलःया नेतृत्वं बिचाः यायेमालेफु । अथेजुयाः मंकाः खलः म्वाकेमाःगु नेवाःतय्गु स्वाभिमानया ख“ खयाःनं थ्व धइगु बाघ भैरव म्वाकेगु मजुमा धकाः मंकाःखलःया मतिनामिपिन्सं बिचाः नं यायेमाः । 

Friday, November 5, 2010

शंखधरया चर्चाय् फुनाच्वंगु नेवाः शक्ति


राजेन मानन्धर

नेवाःतय्सं शंखधरयात गबलय् लुइकल धइगु ला त्याजिक्क सुनां धाःगु मसिउ, तर गबलय् निसें लुइकल, अबलय्निसें व उमिगु, न्हयपुइ, नुगलय्, हिनुलिइ दु, कमसेकम म्हपुजाकुन्हु छे“य् यायेमाःगु ज्याजि त्वःताः बसन्तपू वा अथे हे मेमेगु भिन्तुनाया र्यालिइ वनीपिं भाषा संस्कृतिइ मतिना दुपिं नेवाःतय्गु दथुइसां चाःचाःहिलाच्वनी हिप्नोटाइज्ड जुयाः ।

शंखधरया नां कालकि छाय् झी अपाय्सकं उत्साहित? वयागु नां दुगु लेख लूसां समाचार न्हूगु मुर्ति लूसां हंगामा । छाय्? जब शंखधरं लखुतिर्थया फि हयाः स्वनिगःया दक्वसित त्यासां मुक्त यात, अबलय् नं वं छन्हु नेवाःतय्सं थःत उलि सम्मान याइ धकाः मतिइ तःगु खइमखु । म्होतिं नी स्वीद“ दत नेवाःतय्सं शंखधरया नां कयाच्वंगु, वयागु नामय् मञ्चय् च्वनाः वयात लुमंकाच्वंगु । वयात द्यः धया, महामानव धया, दानवीर धया, छु छु जक मधया । वंयाःगु ज्या पक्का हे तःधंगु ज्या खः, छम्ह जुजुं हे यायेमफइगु ज्या याःगु नं खत । तर उकिया तारिफ गुलि जुलकि बिलिबिलि जाइ?

न्हापा आन्दोलनया हे रुपं क्वहांवःगु खइ नेवाःत म्हपुजा कुन्हु नेपाल संवत् थःगु मौलिक संवत् जूगुलिं सरकारं नालाकायेमाः थुकियात नेवाःतय्गु जक मखु सम्पूर्ण नेपाःमितय्गु हे दयेकेमाः धकाः । अबलय् निसें नेवाःतय्गु मेच्वकाय् यगानाच्वंगु दु शंखधर । उखे शंखधर, थुखे हु“शंखधर, च्वय् शंखधर, क्वय् शंखधर । गुलिं लि“याम्ह शंखधर, गुलिं चायाम्ह शंखधर । उलिं मगानाः म्येय् शंखधर, क्यासेटय् शंखधर, सिडिइ शंखधर, क्यालेन्डरय् शंखधर, टिशर्टय् शंखधर, हुलाक टिकटय् शंखधर । मेथाय् गन गन शंखधर । थ्व हे दथुइ झीसं तःम्ह शंखधर नं बुइकेधुन — गुलिं न्हाय् फ्याफःम्ह, न्हाय् च्वमुम्ह, मिखातग्वःम्ह, यार्पाम्ह, सपःदुम्ह, स“मदुम्ह, गःपःतपुम्ह, बाइसेप तपुम्ह, भोरी तग्वःम्ह, जोगीथेंच्वंम्ह, साहुथेंच्वंम्ह, क्लीनसेभयानातःम्ह, ग्वाय्दारि दुम्ह, ध्यबा ह्वलाच्वंम्ह आदि आदि । थ्व कल्पना खःलाकि, सिर्जना खः लाकि, इतिहास खः लाकि नेवाःतय्गु न्हाय् ध्यंगु?

खः । नेवाःत तसकं कल्पनाशिल, मुंगेरीलाल थेंज्याःपिं । अथेजुयाः शंखधरया तःगु हे बाखं पिदन — वयागु ख“ वयात मिलेमजू, वं धालकि वं त्वाःल्हाये हे माः । गुलिस्यां वयागु नां हिल, गुलिस्यां वयागु पेशा हिल, गुलिस्यां कुनां हिल । गुलिस्यां वयात बंजाः धाल गुलिस्यां ला जुजु नं धाल । मेपिन्त अथे याये मजिउ धया च्वंपिन्सं न्हापं न्हून्हूगु ख“शंखधरलिसे स्वाके हइ अले वयागु जक सत्य मेपिनिगु फुक्क फय्गं धकाः तकं च्यालेन्ज याइ । थज्याःगु ज्यो याइपिन्त झीसं थौं विद्वान हे धयाच्वना ।

स्वंगू दशकतक लगातार अध्ययन जुयाच्वंगु नेपालय् छुं विषय दुसा व शंखधर हे खः । थ्व निद्वः द“पुलांगु नेवाः सभ्यताया दुने अज्याःपिं शंखधरपिं तःम्ह हे बुल जुइ, अज्याःगु लुमंकेबहगु ज्या नं तःम्हस्यां हे यात जुइ । धयाच्वनेम्वाः हलिमय् हे बय्बय् यायेबहगु थ्व सभ्यता छम्ह निम्हस्या कुतलं जक पुवनेफइमखु । थाय्, अवस्था व आवश्यकता अनुसार भिंगु वा परोपकारया ज्या व उकिया उच्चताया अर्थ पानावनी । थौया थ्व स्वनिगलय् न्ह्याम्हं वयेजिउगु, राजनीटिक पार्टीया समर्थन यानाया भरय् बागमति सिथय् च्वंगु जग्गा अतिक्रमण यायेजिउगु अले सिमापारीं वयाः आन्दोलनयानाया भरय् नागरिकता कायेजिउगु थेंज्याःगु फ्यासुगु राजनीतिक अवस्थाय् सुं नं न्ह्याक्व हे सम्पन्न जूसां देसय् च्वंपिं दक्व सित ऋण मुक्त यायेफइमखु । थ्व आः वल्र्डबैंक, यूएनडिपि वा बिल गेट्स हे वःसां संभव मदु । उकिं अबलय् शंखधरयागु थेंज्याःगु ज्याः थन तःम्हस्यां तःकः हे यायेधुंकल जुइ धका धायेफु । अथे खः सा ग्व ले झी इतिहासकार व संस्कृतिविद् धयातयापिन्सं मेमेपिं महामानव नेवाःतय्गु बारे जानकारी पित बिउगु? न झीसं व स्वयाः न्हापा भिंगु ज्या यानावंपिनिगु नां लुमंका, न वस्वयाः लिपायाना वंपिनिगु हे । छम्हसित म्वाकेगु धइगु मेपिं गुइगुम्हसित स्यायेगु मखुला ? अथे खः सा उकिया सजाय फयेत थौंया थ्व शंखधरविद्त तयार दुला? थ्व हे धर्म, थ्वहे संस्कृतिइ व राज्य व्यवस्थाय् छम्ह अज्याःगु कल्याणकारी ज्या याइम्ह जन्म जुइगु अले अन हे अज्याःम्ह दानी मेगु झिंछसःद“ तक जन्म मजुइगु संभव मदु । शंखधर मेगु ग्रह, मेगु सभ्यतायाम्ह मनू मखुसा अज्याःगु नुगः दुम्ह मनू थ्व नेपाःमामं हानं छक्व मबुइकीला?  कमसेकम व लिसे ज्वः लाःगु, वयागु ज्याया बछि वा चकंछि जक सां गुण दुम्ह मनूया बाखं नं झीसं थ्व नेवाः संस्कृति वा वंशावलीइ ब्वनेमखं । गनं व शंखधरया जन्म हे नं छगू भूल जकं खःला धका आः या शंखधरविद्तय्सं मेम्ह शंखधरया स“छपुकिछि तकया गुण दुम्ह छम्ह मनू नं लुइका क्यनेमफुगुलिं नं अनुमान यायेत थौंया आधुनिक नेवाःतय्त बाध्य याना बिउगु दु ।

नेसं ११०० निसें शंखधरया नामय् गसिस्यां लेख, बाखं, प्याखं, कविता आदि च्वयेधुंकल उकिया ल्याःचाः यायेअःपु मजू । थ्व द्वःछि स्वयाः म्हो जुइमखु धइगु छगु अनुमान जक खः । हरेक च्वमिया दक्वस्या छप्वाः म्हुतु — द“य् दसं वहे बिचाः, वहे श्रध्दा, वहे आदर्शयात लुमंकाः न्हयःने वनेगु बिचाः । थ्व लेख रचना हानं अधिकांश नेवाःतय्सं जक ब्वनीगु नेवाःभाय्या पत्रपत्रिकाय्, एफएम वा टेलिभिजन ज्याझ्वलय् जक खनेदइ, न्यनेदइ । उमिगु लेख रचनायात खय् वा अंग्रेजी भाय्या पत्रपत्रिकाय् वःसा न्हून्हूपिं पाठकपिन्सं नं शंखधरया बारे सिइकेगु मौका लुइकीगु खः, व नं जुयाच्वंगु मदु । अझ गनं गनं ला व हे लेखकं द“य् दसं व हे आशययागु लेखत पुलांगु “कट पेस्ट” याःगु थेंच्वंक च्वयाःसां थःगु लेखकीय दायीत्व पुवंकाच्वना धकाः क्यनीपिं नं थन मदुगु मखु ।

थन शंखधर जक मखु, सीता व भृकुटी नं खः विभूति । उमिगु बारे उलि अध्ययन जू ला? वयागु बारे बाखं बाहेक मेगु छु सिउ? उमिगु बारे अध्ययन यायेम्वाःसा शंखधरयात छाय् थ्व अध्ययन अनुसन्धानया केन्द्रविन्दु जुइगु चिठ्ठां लाःगु? मेपिं आदिबासीतय् नं थः आदर्श पुरुष दु, किरातीतय्त उमि यलम्बरयात सम्मान यायेत अज्यागु ऐतिहासिक सामाग्रीया अभावं मपंसा नेवाःतय्त उमि शंखधरयात सम्मान यायेत पनेमाःगु मदु । आः विद्वानतय्सं शंखधरया नामय् थःगु विद्वता ब्वयेगु स्वयाः निद्वःद“या दुने बूपिं व नेवाःसमाजयात छुं याःपिं मनूतय्गु बारे जानकारी माले माल, थौं झीगु समाजय् दुपिं शंखधरथें नुगः चकंपिं मनूतय्गु बारे ख“ पितहयेमाल ।

शंखधरयात सुनां नं शंका यानामच्वंगु अवस्थाय् आः झी हानं शंखधरयात लुमंकाः वयागु महानताया ब्याख्या यानाच्वनेगुया अर्थ मालेगु अवस्था याकनं वःसा आवंलि हानं सुं नेवाः लेखकं नेवाःभासं शंखधरया बारे च्वयाः कलमया मसि व नवानाः कथुया सासः फुकेगु अवस्था याकनं अन्त्य जुइगु आशा यायेगु थाय् लुयावइ ।

न्ह्याम्हस्यां न्ह्याथाय् न्ह्यागु नवाःसां अन्त्यय् छता ख“ धायेगु ल्वःमंकीमखगु नेवाः विद्वान व नेतातय्सं — ”शंखधर व नेपाल संवत्या बारे अझ नं सत्यतथ्यया अनुसन्धान यायेमानि“ । छम्ह ऐतिहासिक मनूया अध्ययन अनुसन्धान गुलि यात कि पुवनी ? छु थौं तक राजामहाराजात बाहेक नेपालय् शंखधरया बारे ति मेमिं सुयागुं अनुसन्धान जूगु दुला? अय्नं मगाःनिसा आःतक अध्ययन अनुसन्धान यानावःपिं विद्वानतय्गु क्षमताय् शंका छाय् मयायेगु ? आः अनुसन्धान शंखधरया बारे मखु, वंगु नीद“ स्वीद“ दुने शंखधरया बारे गुलि अनुसन्धान जुल अले उकिया नामय् गुलि खर्च जुइधुंकल धकाः यायेमाल । नेवाः नेतातय्के जक मखु नेवाः विद्वानतय्के न्हापं नैतिकताया खडेरी जूगु प्रमाण लुइगु असम्भव मदु । 
Published in Sandhya Times on 20101104 "Newar enegy being used in discussing about Sankhadhar"

This is me, Thank you Gemini