पुष्पराजया अमेरिकाय्

राजेन मानन्धर

यक्व लिपा नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् नियात्रा धकाः न्हूगु सफू दंवःगु दु । छम्ह कवि, व व स्वयाः नेपालभाषा ख्यलय् छम्ह भाषिक न्ह्यलुवाकथं म्हसिकातयाम्ह डा. पुष्पराज राजकर्णिकारजुं थ्वपालय् मतिइ मतयाथें न्हूगु विधाय् थःत प्रस्तुत यानादीगु दु । वंगु पलिस्थाया बाखंब्वनेज्याझ्वःया दथुइ निबन्धकार पद्मरत्न तुलाधरजुं चिखिफ्यनादीगु वय्कःया नियात्रा सफू “जिगु निक्वःगु अमेरिका भ्रमण व स्वानावंगु खँ”मार्फत वय्कलं थःगु सिर्जनाया ख्यःयात न्हूगु विधापाखे नं तब्या यानादीगु जुल । 

झी न्हूगु छुं छगू सफू पिदनकि बासःदँ निसें व हे स्टेरिओटाइप भावना प्वंकेगु चलन दु — थ्व विधाय् झी लिउने लानाच्वन, थ्व पिदंगु बांलात । थुलि धायेवं झीगु दायित्व पुवनीगु थें तायेकेमालाच्वंगु दु । झीके कविता मगाः, उपन्यास मगाः, प्याखं मगाः, निबन्ध मगाः धाधां छु गाः धकाः हे धायेगु मदयावनी । अथेसां गाकेगु पाखे ध्यान वनाच्वनीमखु, ज्या जुयाच्वनीमखु । थ्व हे झ्वलय् मगाः धाधां मगानाच्वंगु नियात्रा पाखे मेगु छगू सफू झी न्ह्यःने दंवल । वइगु धासेंनिसें पियाच्वनागु सफू ल्हातिइ लायेवं मब्वँसे च्वनेमफुत । ब्वनेधुंकाः मनय् छतानिता खँ बुयावल । मच्वसे नं जि च्वनेमफुम्ह । थुकियात समालोचना वा अथे हे छं मधाथे छम्ह सामान्य पाठकया प्रतिक्रियाया रुपय् जक कयादीत जिगु इनाप दु । 

झी नेपाःमि, अले उकिसं मध्यम व उच्च मध्यम वर्गय् लाःपिं नेवाःत अमेरिका वनेधालकि लःलः धाः । वनाच्वंगु हे दु, गुम्हं छु यायेत, गुम्हं छु जुयाः । अन नं छगू नेपाल दयेधुंकल, नेपालमण्डल बनेजुइधुंकल । थज्याःगु देसय् थःगु पारिवारिक मिलनया सिलसिलाय् परिवारलिसें नितान्त व्यक्तिगत ज्या ज्वनाः अमेरिका झाःम्ह राजकर्णिकारजुं थःगु थुगु यात्रायात आखः ग्वलय् थानादिल । छगू न्हयइपुसेच्वंगु, यइपुसेच्वंगु अले हिसिचादूगु लुमन्तिया किपा च्वयादिल । सन्दर्भय् वःगु यात्राया लिसें च्वमिया नुगलय् लेहँलेहेँबुयावयाच्वंगु पुलांगु यात्राया लुमन्ति छगू न्ह्यइपुगु तँसा खः । 

यात्राया दौरानय् वय्कलं यानादीगु वर्णन रोमाञ्चक व ज्ञानवद्र्धक जू । गन वना, सु नाप, छु खन, छु नया इत्यादि सामान्य यात्रीया दैनिक दिनचर्यायात खँग्वलय् हनाः छपु ल्वःवनापुसेच्वंगु शव्द दृष्यचित्रया निर्माण जूगु दु । उकिया लिसें वय्कलं नापालानादीपिं अमेरिकाय् हे बसोबास यानाच्वंपिं नेवाःतय्गु वर्णन जुयाच्वंगु व वर्णन याये आवश्यक मतायेकूपिं पात्रतय्गु जीवनशैलीया झाका थुकिया छगू त्वःफिके मजिउगु पक्ष खः । गुलि चीहाकलं अने च्वंवने हथाय्पिं अने अनच्वंपिं थः मस्तय्त नापलायेत नेपाः त्वःताः अमेरिका थ्यंक वनेमाःपिं बुराबुरित अले हानं अन च्वनाः नं नेपाःयात लुमंकाच्वनेमाःपिनिगु मनस्थितियात थियादीगु दु । अन च्वनीपिनि वा च्वनेमास्तिवःपिनि छगू छगू क्वातुगु त्वह दु । वय्कलं कुला हे दी, “मस्तय्गु निंतिं थन च्वनेमाः धाइगु । यक्व मनूतसें थथे हे धायेगु याः । तर जिं मथू, थ्व मस्तय्गु भविष्य धैगु छु? गज्याःगु भविष्य खः ? गथे ल्हातय् लाइगु खः ? जिं मथू ।”

मुकं ६०पेज जक दूगु सफुतिइ नं तःगु मछि हे लुमंकेबहगु जक मखु ल्वमंकेमफइगु तार्किक व मार्मिक प्रसंगत दुथ्यानाच्वंगु दु । अनया द्यःगः, नेवाः ज्याझ्वः, थः नेवाःभाय् मल्हाइम्ह काय्, नेवाः देय् दबूया आःया अवस्था, अमेरिकाय् मस्तय् मांभाय् स्यनेत बिउगु हःपाः, ज्यलावंम्ह मनूया लुमन्ति, फ्वगिंत, समलिंगित, स्वास्थ्य सेवा, म्ह्याय्म्हं रविशंकरयाके मांबौ लछि अप्वः च्वनेमा धकाः फ्वंगु अले सीमाविहिन विश्वया सौरकल्पना इत्यादि । छपु पुलांगु व छपु न्हूगु कविता नं वय्कःयागु थुकिइ फ्वसा कथं हे लानाच्वंगु दु । 

थन छखें छखें देश काल व परिस्थितियात कयाः छम्ह विद्वान अर्थशास्त्रीया विचारया तरंग वयाच्वनी, छखें छम्ह जिम्मेवार अले म्ह्याय्या तसकं यःम्ह अबुया भावना बाःवयाच्वनी । वय्कःयात वय्कःया विद्यार्थीतय्सं, समाकालीन अर्थविद्तय्सं, राष्ट्रबैकया कर्मचारीतय्सं व भाषाख्यलय् जुयाच्वनीपिन्सं थःथःगु कथं वय्कलं वयेकेबिउगु लागा दुने म्हसियाच्वंगुदइ, तर थन व स्वयाः पाक्क वय्कःया परिवार व पारिवारिक दिनचर्यालिसे ब्वमिपिन्सं वय्कःयात नापलायेखनी । झी दक्वसित वय्कलं थःगु छेँय् हे पाहाँ सःतादिइ, साक्क कौला याकादी । वय्कःलिसेया ब्वमिपिनिगु स्वापू छकलं अनौपचारिक जुइ, क्वातुइ । 

अमेरिकाय् वनाः च्वःगु तम्हसियागु च्वखँ ब्वना । गुम्हस्यां तारिफ याइ, गुम्हस्यां थुकलं बिइ । थुकिया सकारात्मक सन्देश धइगु वय्कलं हे लुमंकादीकथं थौंकन्हय् सेवानिवृत जुइधुंकूपिं बुराबुरित थः म्ह्याय् वा भौया मचाबुइबलय् ग्वहालि यायेत वनी अले अन म्हाइपुकाच्वनी, तर वय्कः धाःसा अथे म्हाइपुमतायेकुसें अनया वातावरणयात आत्मसात् यानाः सकारात्मक धारणा ज्वनाः लिहाँ झाःगु दु । 

हरेक यात्रा च्वमिया थःथःगु शैली दइ, दयावइ । थन वय्कलं छाय्कखः मसिउ छगू खँयात कुचाकुचा थलाः न्ह्यखँ, न्हिखँ अले लिखँ धकाः ब्वथला दिल । अथे धयागु वर्णन व बिचाःयात ल्वाकछ्यायेगु पक्षय् वय्कः मदु । वय्कलं थन थःगु अनुभव व विचारयात नापनापं यंकेगु पलेसा गज्याःगु पृष्ठभूमिइ अमेरिका वनेगु व्यवस्था जुल धकाः धयाः हानं लिखँ धकाः अमेरिकायात कयाः थःगु विचार वा धारणायात अलग्ग हे थाय् बियादिउगु दु ।  अले अथे जुयाः ब्वनावनेबलय् च्वमियागु थःगु निजि विचारयात थाय् फतंफतले न्ह्यमब्वयेगु शैली खनेदु उकिं हे वय्कलं उगु ब्वयात अलग्ग हे लिखँ धकाः तयादीगु खनेदु । 

गनं यात्राय् वर्णन माः, विस्तृत जानकारी माः धाइपिं दइ, गनं मिखां खंगु मखु, मनया भावना उलेमाः धाइपिं दइ । थःथःगु विचार ला दया हे च्वनी । हरेक च्वमि स्वतन्त्र व्यक्ति खःसा वयागु च्वयेगु नं बिस्कं पह दयाच्वनी । ब्वमितय् नं गुलिसितं गज्याःगु यइ, गुलिसितं गज्याःगु यइ । थःथःगु सवाः दयाच्वनी । थ्व नं छगू कथंया पह जुयाबिल । चिचिकाहाकलं माःमाःगु खँ धायेगु, यक्व कनामच्वनेगु । डायरी कथं हे न्ह्यावनाच्वंगु दुसां गनं न्हियान्हिथंया खँ दु, गनं मदु । माःमाःगु, लुमंगु जक च्वयाः सिधयेकादिउगु दु, उल्लेखनीय ताःगु घटनाया जक विवरण बियादिउगु जुइफु । 

नियात्रा व नियात्राया बारे च्वयातःगु ब्वँब्वं आः थुकियात नियात्रा धायेगु थुकियात मधायेगु धकाः हे धाये मसयावन । दक्व यात्राया सफू नियात्रा खः, दक्व नियात्रा छताथें च्वनीमखु, थी थी कथं थी थी शैलीं च्वयातःगु दक्व नियात्रा थः थःगु हे स्वभावं बांलाइ धइगु जिगु तिसिनाखँ जुल । वय्कःया थःगु कथंया शैली दु – सरल, सरस अले दक्वसितं यइकथंया । झ्यातुगु थाकुगु खँ वय्कलं कनामदी । व हे खँ नं अःपुक कनेगु शैली दु वय्कःया । न्ह्याम्हस्यां न्ह्यागु शैलीं च्वःसां थ्व विधाया झीगु भण्डार चिधंगुलिं थुखेपाखे ल्हाः न्ह्यायेमाल धइगु मतिइ तयाः हे थ्व च्वयादिउगु दकलय् च्वछायेबहगु पक्ष तायेका । 

व स्वयाः महत्वपूर्ण खँ वय्कः थज्याःम्ह भाषा, विचार, ज्ञान, शैली व भावना सकतां दुम्ह च्वमिं थःगु सछिन्हु तःहाकःगु यात्रायात छाय् थपाय्जि चिकीहाकलं क्वचायेकादिल धइगु जूवःगु दु । ल्हाः दुम्ह च्वमि अमेरिका थ्यनीगु, नियात्रा च्वये धकाः हे फ्यतुइगु तर बःचा हे हाकः धायेमाःगु सफू जक झीत बिइगु — थुकिया कारण मालाच्वनी, छम्ह ब्वमिं । 

नेवाःभाय्या सफू न्याः मदु, ब्वं मदु जुयाच्वंगु अवस्थाय् वय्कलं थ्व सफूयात आल्पसें हे चिपँ यानाः सितिकं इनेबहगु जक वा न्यानाः स्वथनातइपिनि नं नुगः मस्याइगु दयेकादिइगुया कारणया लिउने नं थ्व हे झीगु ब्वमिपिनिगु अवस्थां वय्कःया अचेतनं ख्वाख्वाःयानाच्वंगुलिं मखयेमाःगु मदु । न्ह्याम्हस्यां सफू च्वयाः कि ध्याकुन्चाय् स्वथनातइ, कि त सितिं हे इनाबिइ । च्वयेगु धइगु थःगु सन्तोष व भतीचा सामाजीकरणया मौका जक जुयाच्वंगु दु । अथेसां मच्वयेगु वा पतिहाकलं च्वयेसिधयेकेगु समाधान मखयेफु । फुपिन्सं ब्वमितय्त प्वाः जायेक च्वयामबिल धाःसा न्हूपिन्सं च्वयेगु हःपाः गनं काइ ? थ्व विषयय् थौं साहित्यजगतया गन्यमान्यपिन्सं गंभीर जुयाः बिचाः यायेमाःगु अवस्था दु । 

Published in Sandhya Times on 2016 04 04

20160330 ज्ञानेन्द्रझैं किन सुटुक्क मन्दिर धाउँदैछन् शेरबहादुर ?

ज्ञानेन्द्रझैं किन सुटुक्क मन्दिर धाउँदैछन् शेरबहादुर ?

प्रधानमन्त्री हुने हो भने सुदूरपश्चिमका छाउपडीहरुलाई ढोग, धर्मनिरपेक्षता मान्छौ भने धार्मिक राजनीति छाड

 5  0  0  0

 by राजेन मानन्धर , बुधबार, चैत्र १७, २०७२

समय बदलिरहेको छ, जनता आधुनिक हुन चाहन्छन्, धर्म र राज्यलाई अलग बनाउन चाहन्छन् । तर राज्यलाई धर्मनिरपेक्ष बनाउँछौं भनेर संविधानसभामा पुगेकाहरु आफ्नो राजनीतिक हैसियत र धर्मलाई फेरि मुछ्न तल्लीन भेटिन्छन् । अनि आफ्नो स्वार्थ सिद्ध भएपछि पानी पर्दा रंगमा डुबेका फ्याउराहरु पखालिएजस्तै पखालिएर नंगानाच नाच्न हतारिन्छन्, जनताका बीच कसम खाएका नेपाली राजनीतिका पात्र–पात्रीहरु । यस्तै भयो अहिले ।

अस्ति भरखर महाधिवेशनले सभापति बनाइएका शेरबहादुर देउवालाई कार्यकर्ताको बधाइ टिप्न भ्याई नभ्याई भइरहेकै बेला जीवित देवी कुमारीका साथै अरु बेला कसैलाई जान नदिइने नेवार धर्म, संस्कृति र इतिहासको धरोहर तलेजु मन्दिरमा तामझामका साथ भाकल पूजाको सवारी चलाउन रहर भयो । सायद हिन्दुहरु धर्मविनाको राजनीति गर्न सक्दैनन् भन्ने पनि देखाउनु परेको थियो उनलाई ।

साँच्चै प्रधानमन्त्री खानु छ भने बाउबाजेले नढोगेको तलेजुमा बेला न कुबेला ढोग्न नजानू, जाने भए आफ्नै सुदूरपश्चिमका गाउँठाउँमा २१औं शताब्दीमा पनि बहिनी–छोरीहरुलाई उनीहरु महिनैपिच्छे बस्नुपरेका छाउपडीहरुमा गएर ढोग्नू । उनीहरुको आशिष लाग्छ, मनकामना अवश्य पूरा हुन्छ ।

यहाँ दुइटा कुरा मुछियो— पहिलो शेरबहादुर देउवाले किन त्यहाँ जानलाई मरिहत्ते गरे भन्ने र दोश्रो, उनलाई त्यहाँ अरुलाई जानबाट रोक्ने सुरक्षा निकायले किन रोकेन भन्ने । वर्तमान नेपालको राजनीतिमा धर्म मिसाउन चाहनेहरु र धर्मलाई देखाएर राजनीति गर्न खोज्नेहरुको बदनियत यहाँ छताछुल्ल भएको छ । आफूलाई राजनीतिक प्राणी हो भन्नेहरु, देशमा गणतन्त्र आएको हो भन्ठान्नेहरु र धर्मको राजनीति गर्नुहुन्न भनेर अलाप्ने बुद्धिजीवीहरुको आँखा खोल्न ‘हिन्दू’ पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुरको यो बालहठ वा भनूँ राजहठले मद्दत गर्नेछ भन्ने लागेको छ ।

मनमोहन अधिकारीको शारीरिक विवशतामा टुपिएका देउवाले कहाँ कति ‘राजनीति’ गरेर आफ्नो हैसियत बनाए भन्ने कुरा काठमाडौंले नजानेको होइन । सत्तामा जान, सत्ता टिकाउन र अविश्वासको प्रस्तावबाट उम्कन उनी केसम्म गर्न सक्छन् भनेर जनतालाई थाहा छ । अनि जनयुद्धमा देशलाई होमेर नपुगेर जनताको सार्वभौम आफ्ना राजाको पाउमा चढाउने को थिए भनेर जनताले बुझेको छ । त्यसैले राजनीति गर्नेको घटियाभन्दा घटिया काइदालाई ‘शेरबहादुर गर्ने’ भन्छन् यहाँ ।

आज जनताका घर भूकम्पमा भत्किएर, दाउरामा भात पकाउने र सरकारले कालो बजारी गरेर तेल बेच्दै गरेको अवस्थामा देउवा केही नजानेको जस्तो सुटुक्क मन्दिर धाउँदैछन्, ठ्याक्कै उनका न्याय दिने राजा ज्ञानेन्द्रले जस्तै । संजोग नै भनौं एकजना ‘हिन्दू’ राष्ट्रपति हुने बित्तिकै पशुपतिमा पूजा गर्ने, अर्को ‘हिन्दू’ सभापति हुने बित्तिकै तलेजुमा पूजा गर्ने ! उनी सके यहाँ धर्म गर्न आएको भन्दा हुन्, काठमाडौं नहाँसी बस्न सक्दैन ।

काठमाडौं उपत्यका पृथ्वीनाराण शाहले जितिलिनुअगाडि यहाँका सम्पन्न सुसंस्कृत जनताले बनाएका यी धरोहरले कुनै भेदभाव गरेका छैनन् । थारुहरुलाई रौं पनि नदिनेहरुलाई हामी सिङ्गै तलेजु मन्दिर दिन्छौं तर लिन मात्र जानेका, दिन नजानेकाहरुले याद राखून्, यी मन्दिरहरु यहाँका आदिवासीहरुका आस्थाका केन्द्रहरु हुन्, त्यहाँ राजनीतिको हावा मात्र लागे पनि यहाँका जनताले छाड्ने छैनन् । त्यो कसैको टाइमपास गर्ने, राजनीति गर्ने वा काम न काज हुलेर कालो जुत्ताको दाग लगाउने ठाउँ होइन । तलेजुको मन्दिर न राप्रपाका मन्त्रीहरुलाई उपचार गराउने बैंककको अस्पताल हो, न यो पाजेरो गाडीको सोरुम हो ।

आज जनताका घर भूकम्पमा भत्किएर, दाउरामा भात पकाउने र सरकारले कालो बजारी गरेर तेल बेच्दै गरेको अवस्थामा देउवा केही नजानेको जस्तो सुटुक्क मन्दिर धाउँदैछन, ठ्याक्कै उनका न्याय दिने ज्ञानेन्द्रले जस्तो ।

उपत्यकाका आदिवासी नेवारहरु अब आफ्ना बाजे बराजुले बनाएका मन्दिरमा जानलाई सेनाका जवानहरुको निगाह चाहिन्छ । उनले कसैको अनुमति लिनु नपर्ने किन ? के अहिले पनि षड्यन्त्रकारी राणाजीको शासन छ र उनीहरुलाई जहाँ जहिले जे गर्न मन लाग्यो त्यही गर्ने अनि त्यसमा जनताले किन भनेर पनि सोध्न नमिल्ने ?

देउवालाई अहिले अचानक तलेजुकै दर्शन गर्ने ह्वीम कहाँबाट उब्जियो ? काठमाडौं आएपछि कतिपल्ट आफूले आस्था राखेका तलेजुको दर्शन ५ घण्टा लाइन बसेर दर्शन गर्न गएको थियो भनेर काठमाडौं सोध्दैछ । जवाफ छ भने शेरबहादुरले देऊन् । उनले कसको सल्लाह, चाकरी वा लहलहैमा बिनाकारण बेमौसम कुन हैसियतको सुविधामा टेकेर अरु जनता जान नपाइने मन्दिरमा बिनसित्तै यस कारण छिरे भनेर जवाफ दिनु आवश्यक छ । जनताको छोरा हुन् भने उनले अवश्य जवाफ दिन्छन्, होइनन् भने दिन सक्दैनन् र दिँदैनन् ।

लेखक राजेन मानन्धर

कुरा देउवाको मात्र पनि भएन । हिन्दू चाड दशैंको नवमीका एक दिनसमेत पनि त्यहाँ बस्ने सैनिकहरुले भनेजस्तो लाइन बस्दा पनि ‘त्यहाँ नजा, त्यो नछोऊ, त्यहाँ फोटो नखिच, त्यहाँ नबस’ भनेर अराइपराइमा धर्म गर्न यहाँका जनतालाई बाध्य बनाइन्छ । मन्दिरको स्थापनाकालदेखि तलेजुमा अखण्ड बत्ती बाल्न तेल राख्ने विशेषाधिकार पाएका मानन्धरहरुले पनि परम्परा धान्ने नाममा  त्यहाँ चौकिदारी गर्ने सेनाको हप्कीदप्की महिनैपिच्छे खानुपर्छ । तर अचानक एक मुसाफिर त्यहाँ दलबलसहित घुस्दा पनि यहाँको सुरक्षा टोलीले कसको आदेशमा उनलाई स्वागत गर्छ ? न जनताले हामी अरु बेला किन जान नपाइने भनेर सोध्न सक्छन्, न हरेक पर्यटकसँग एक हजार लिने काठमाडौं महानगर हनुमानढोका कार्यालयले स्पष्टीकरण दिन आवश्यक ठान्छ ।

विश्व सम्पदाको सूचीमा रहेको धार्मिक मन्दिर स्थानीय सरकारको नाम जप्दै नेताहरुका चाकडी गर्ने महानगरपालिका जनताको कठघरामा परेको छ । कहाँबाट बन्यो यो विशेष मन्दिरमा जसलाई पायो त्यसलाई जुनबेला मन लाग्यो त्यो बेला हुल्न दिने नियम ? यसमा ककसको मिलिभगत हो, कसले कति पैसा खाएर ढोका खोल्यो वा कसले कहाँबाट आदेश पाएर उनलाई जान दियो भनेर सोध्ने कि नसोध्ने ? राजतन्त्रमा राजाले मात्र पाउने सुविधा अब सयभन्दा बढी पार्टीका सभापतिहरुले पनि पाउँदैछन् ? जनता जवाफ माग्दैछन् ।

संजोग नै भनौं एकजना ‘हिन्दू’ राष्ट्रपति हुने बित्तिकै पशुपतिमा पूजा गर्ने, अर्को ‘हिन्दू’ सभापति हुने बित्तिकै तलेजुमा पूजा गर्ने ! उनी सके यहाँ धर्म गर्न आएको भन्दा हुन्, काठमाडौं नहाँसी बस्न सक्दैन ।

फोटोमा देखिएका सांसद ध्यानगोविन्द रंजीत पनि आफ्नो हैसियत यहींनेर देखाउन आइपुगे । जनप्रतिनिधि भनाउँदाहरु जनताप्रति उत्तरदायी बन्ने कि आफ्ना नेतालाई खुशी पार्ने नाममा आफू जन्मेको जमिनको परम्परामाथि खेलबाड गर्ने ? धेरै वर्षपछि उनलाई काठमाडौंले विश्वास गरेको थियो, उनैले यहाँ आफ्नो अस्सली हैसियत देखाए । अरुले नसके पनि आफूलाई जन्मजात कांग्रेसी भन्ने काठमाडौंबासीले यहाँ आफ्नो प्रतिनिधिलाई एकपल्ट सोधिदिनू : किन जनताको मन्दिर फोहर पार्न हुरीबतासै आउने गरी आफ्ना नेता छिरायौं भनेर । शरीरमा रातो रगत बग्दैन भने नसोधे हुन्छ, हामी बुझ्छौं कांग्रेसी कार्यकर्ताहरुमा आफ्ना नेताहरुलाई सोधिमाग्ने त्यो हुति हुँदैन, त्यसैले त तिनीहरु कांग्रेसी कहलाइन्छन् ।

अन्तमा एउटा सल्लाह दिनु छ देउवालाई । साँच्चै प्रधानमन्त्री खानु छ भने बाउबाजेले नढोगेको तलेजुमा बेला न कुबेला ढोग्न नजानू, जाने भए आफ्नै सुदूरपश्चिमका गाउँठाउँमा २१औं शताब्दीमा पनि बहिनी–छोरीहरुलाई उनीहरु महिनैपिच्छे बस्नुपरेका छाउपडीहरुमा गएर ढोग्नू । उनीहरुको आशिष लाग्छ, मनकामना अवश्य पूरा हुन्छ ।

http://esamata.com/2016/culture/%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9D%E0%A5%88%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%9F%E0%A5%81%E0%A4%95/

http://tinyurl.com/razen20160330

Published on esamata.com on 2016 30 30

शेरवहादुरको तलेजु सवारी

 राजेन मानन्धर

समय बदलिरहेको छ, जनता आधुनिक हुन चाहन्छन् र धर्म र राज्यलाई अलग बनाउन चाहन्छन् तर राज्यलाई धर्मनिरपेक्ष बनाउँछौं भन्नेहरु भोट बटुलेर संविधान सभामा पुगेकाहरु आफ्नो राजनैतिक हैसियत र धर्मलाई फेरि मुछ्न तल्लिन भेटिन्छन् । अनि आफ्नो स्वार्थ सिद्ध भएपछि पानी पर्दा रंगमा डुबेका फ्याउराहरु पखालिए जस्तै पखालिएर नंगानाच नाच्न हतारिन्छन्, नेपाली राजनीतिक वृतका जनताका बिच कसम खाएका पात्र पात्रीहरु । यस्तै भयो अहिले । अस्ति भरखर महाधिवेशनले सभापति बनाइएका शेर बहादुर देउवालाई चाकडिबाज कार्यकर्ताको बधाइ टिप्न भ्याइ नभ्याइ भइरहेकै बेला अरुबेला कसैलाई जान नदिइने नेवार धर्म, संस्कृति र इतिहासको धरोहर तलेजु मन्दिरमा तामझामका साथ सबारी चलाउन रहर भयो । ठुला मान्छेको रहर पुरा हुने नै भयो चाकरहरुले भरिएको राज्य प्रशासनका कर्मचारीहरुको देशमा । 

यहाँ दुइटा कुरा मुछियो — पहिलो शेर बहादुर देउवाले किन त्यहाँ जानुलाई मरिहत्ते गरे भन्ने  र दोश्रो, उसलाई त्यहाँ अरुलाई जानबाट रोक्ने सुरक्षा निकायले किन रोकेन भन्ने । वर्तमान नेपालको राजनीतिमा धर्म मिसाउन चाहनेहरु र धर्मलाई देखाएर राजनीति गर्न खोज्नेहरुको बदनियत यहाँ छताछुल्ल भएको छ । आफुलाई राजनीतिक प्राणी हो भन्नेहरु, देशमा गणतन्त्र आएको हो भन्ठान्नेहरु र धर्मको राजनीति गर्नुहुन्न भनेर अलाप्ने बुद्धिजीवीहरुको आँखा खोल्न शेर बहादुरको यो बालहठ वा भनुं राजहठले मद्दत गर्नेछ भन्ने लागेको छ ।

मनमोहन अधिकारीको शारीरिक विवशतामा राजनीति गरेर टुपिएका देउवाले कहाँ कति कति “राजनीति” गरेर आफ्नो हैसियत बनाए भन्ने कुरा काठमाडौंले नजानेको होइन । सत्तामा जान, सत्ता टिकाउन र अविश्वासको प्रस्तावबाट उम्कन ऊ के सम्म गर्न सक्छ भनेर अनि जनयुद्धमा देशलाई होमेर नपुगेर जनताको सार्वभौम आफ्ना राजाको पाउमा चढाउने को थियो भनेर जनतालाई थाहा छ  । त्यसैले राजनीति गर्नेको घटियाभन्दा घटिया काइदालाई “शेरबहादुर गर्ने” भन्छन् यहाँ । आज जनता दाउरामा भात पकाउने र सरकारले कालो बजारी गरेर तेल बेच्दै गरेको अवस्थामा केही नजानेको जस्तो सुटुक्क मन्दिर धाउँदैछ, ठ्याक्कै उनका ज्ञानेन्द्रले जस्तो । ऊ सके यहाँ धर्म गर्न आएको भन्दा हुन्, काठमाडौं नहाँसी बस्न सक्दैन । अब कोही अमुक पार्टीको साभपति चुनिंदैमा देशका अत्यन्त संवेदनशिल र धार्मिक महत्वका मन्दिरमा बेफ्वाँकमा हुल्न हैसियत बन्दैन भनेर सम्झाइदिनुपर्ने अवस्था आएको छ । 

काठमाडौं उपत्यका पृथ्वीनारयाण शाहले जितिलिनु अगाडि यहाँका सम्पन्न सुसंकृत र कलाकार जनताले बनाएका यी धरोहरले कुनै भेदभाव गरेका छैनन् । हामी “थारुहरुलाई रौं पनि नदिनेहरुलाई” सिंगै तलेजु मन्दिर दिन्छौं तर लिन मात्र जानेका दिन नजानेकाहरुले याद राखुन्, यी मन्दिरहरु यहाँका आदिबासीहरुका आस्थाका केन्द्रहरु हुन् त्यहाँ राजनीतिको हावा मात्र लागेपनि यहाँका जनतालाई दुख्छ । त्यो कसैको टाइमपास गर्ने, राजनीति गर्ने वा काम न काज हुलेर कालो जुत्ताको दाग लगाउने ठाउँ होइन । तलेजुको मन्दिर न राप्रपाका मन्त्रीहरुलाई उपचार गराउने बैंककको अस्पताल हो, न यो पाजेरो गाडीको शोरुम हो ।

यहाँका आदिबासी नेवारहरु अब आफ्ना बाजे बराजुले बनाएका मन्दिरमा जानलाई सेनाका जवानहरुको निगाह चाहिन्छ । उसले कसैको अनुमति लिनु नपर्ने किन? के अहिले पनि राणाजीहरुको शासन छ र, उनीहरुलाई जहाँ जहिले जे गर्न मन लाग्यो त्यसमा जनताले किन भनेर पनि सोध्न नमिल्ने? उनलाई जानलाई निर्मल निवास अझै खुला छ, आफुसंग जे छ त्यो चढाउन गए हुन्छ । तर जनताको नासोमा खेलवाड गर्ने कोशिस नगरे हुन्छ । 

अब देउवाले कसको सल्लाह, चाकरी वा लहलहैमा शेरबहादुर बिना कारण बेमौसम कुन हैसियतको सुविधामा टेकेर अरु जनता जान नपाइने मन्दिरमा बिनसित्तै छिरें भनेर जवाफ दिनु आवश्यक छ । जनताका छोरा हुन् भने उने अवश्य जवाफ दिन्छ, होइन भने दिन सक्दैन र दिँदैन । राजाले नयाँ लुगा लगाएको होइन नांगै हिँड्दैछ भन्न सक्ने जनताहरु यो नेपालमा जिउँदै छन् । 

तर जब एक कांग्रेसी नेता अनि पूर्व प्रधानमन्त्रीको सुविधा भोगेका एक जनतालाई मन्दिर ढोग्ने राजनीति गर्न मन लाग्छ, उनका खातिर त्यो मन्दिरको ढोका खोलिन्छ । कहाँबाट बन्यो यो मन्दिरमा जसलाई पायो त्यसलाई जुनबेला मनलाग्यो त्यो बेला हुल्न दिने नियम? यसमा कसकसको मिलिभगत हो, कसले कति पैसा खाएर ढोका खोल्यो वा कसले कहाँबाट आदेश पाएर उसलाई जानदियो भनेर सोध्ने कि नसोध्ने? उनलाई अहिले अचानक तलेजुकै दर्शन गर्ने ह्वीम कहाँबाट उब्जियो भनेर सोध्न नगए पनि ४६साल पछि कति पल्ट आफुले आस्था राखेका तलेजुको दर्शन ५ घण्टा लाइन बसेर दर्शन गर्न गएको थियो भनेर काठमाडौं सोध्दैछ, जवाफ छ भने शेरबहादुरले दिउन् ।

काठमाडौं दरवार क्षेत्र भनेको तलेजुका मन्दिर र मरु गणेशको मन्दिर मात्र होइन डेढ दर्जन मन्दिरहरु भुकम्पमा धस्सिएका छन् । उनी ती मन्दिररु किन धुम्दैनन्? यसका पुनःनिर्माणका लागि आएको पैसमा कसकसले रजाँइ गरे भनेक किन हेर्दनन्? कसले जस्ता बेचे, कसले लाइन बसेर पाल बोके भनेर किन गन्दैन?

कुरा देउवाको मात्र पनि भएन । हिन्दु चाड नवमीका एक दिन समेत पनि उनीहरुले भनेजस्तो लाइन बसेर यहाँ नजा, त्यहाँ नजा, यो नछोउ, यहाँ फोटो नखिच त्यहाँ नबस भनेर अराइपराइमा धर्म गर्न यहाँका जनतालाई बाध्य बनाइन्छ । न यहाँका जनताले हामी अरु बेला किन जान नपाइने भनेर सोध्न सक्छ, न हरेक पर्यटक संग एक हजार झार्ने काठमाडौं महानगर हनुमानढोका कार्यालयले स्पष्टीकरण दिन आवश्यक ठान्छ । जनता सेनाको जिम्मामा हाम्रो धरोहर सुरक्षित छ भनेर मौन बस्छ । तर यो कुन खुशीका ढोका खोलियो? नवमीका दिन जाँदा मोबाइल देखाउन नहुने मन्दिरमा देउवाका लागि भने फोटोग्राफरहरु किन पठाइए? राजतन्त्रमा राजाले मात्र पाउने सुविधा अब हरेक पार्टीका सभापतिले पनि पाउँदैछ? जनता जवाफ माग्दैछ । स्थानीय सरकारको नाम जप्दै नेताहरुका चाकडी गर्ने महानगरपालिका जनताको कठघरामा परेको छ । 

फोटोमा देखिएका ध्यानगोविन्द रंजीतलाई शेरबहादुरले सभासद् भनाएको कि जनताले? जनताको नाम लिनुछ भने जवाफदेही बन्नु जरुरी छ, धेरै वर्ष पछि उनलाई काठमाडौंले विश्वास गरेको थियो, उनले आफ्नो हैसियत यहीं नेर देखाउन आइपुगे । अरुले नसके पनि आफुलाई जन्मै देखिको कांग्रेसी भन्ने काठमाडौंबासीले ले यहाँ नेर यो जवाफ दिनु जरुरी छ, नेताको जुत्ता चाट्ने बाहेकका मान्छे पनि कांग्रेसी हुनसक्छन् भने एकपल्ट सोधीदिनू आफ्नो सभापतिलाई किन जनताको मन्दिर फोहर पार्न हुरीबतासै आउने गरी छिर्यौ भनेर । शरीरमा रातो रगत बग्दैन भने नसोधे हुन्छ, हामी बुझ्छौं कांग्रेसी कार्यकर्ताहरुमा त्यो हुती हुँदैन, त्यसैले तिनीहरु कांग्रेसी कहलाइन्छन् ।

अरु त होइन, एउटा सल्लाह दिनु छ देउवालाई । साँच्चै प्रधानमन्त्री खानु छ (खाने कुरा न हो प्रधानमन्त्री भनेको) भने बाउबाजेले नढोगेको तलेजुमा बेला न कुबेला ढोग्न नजाउनू, जाने भए आफ्नै सुदुरपश्चिमका गाउँठाउँमा बहिनी छोरीहरु महिनैपिच्छे बस्नु परेका छाउपडीहरुमा गएर ढोग्नू । मनकामना पुरा हुन्छ । 

20160330 ज्ञानेन्द्रझैं किन सुटुक्क मन्दिर धाउँदैछन् शेरबहादुर ?

http://tinyurl.com/razen20160330 

Published on esamata.com on 2016 30 30

20160308 नियात्राया भूमिका बारे

सम्पादकजु,

कवि व भाषा आन्दोलनकारी डा. पुष्पराज राजकर्णिकारजुया न्हूगु नियात्रा सफू “जिगु निक्वःगु अमेरिका भ्रमण व स्वानावंगु खँ” पिदन । वय्कःयात यक्व भिंतुना ।

सफू ल्हातिइ लायेवं उकिया भूमिकाय् मिखा वन । थः साहित्यया विद्यार्थी, छकः निकः सःसःथे नियात्रा धकाः नं च्वयाच्वनाम्ह अले छकः नेपालभाषा साहित्य् नियात्राया थाय् धकाः गोष्ठीइ कार्यपत्र हे ब्वयेधुनाम्ह जुयाः उकिया भूमिका ब्वनेत हथाय् चाइगु स्वाभाविक नं खत । 

उकिं उकिइ पूर्ण ताम्राकारजुं च्वयादीगु भूमिका महत्वपूर्ण जूवन जितः । वय्कलं साहित्यय् निबन्धया ब्वथला कथं छताजि निबन्ध – नियात्रा निबन्ध कथं ब्वयादीगु दु । थ्व भूमिका ब्वब्वं जितः जिं नःलि साहित्यिक पत्रिकाया ग्वसालय् २०१३.५.१८ कुन्हु जूगु विचारगोष्ठीइ न्ह्यब्वयागु (नेपालभाषा केन्द्रीय विभागया जर्नल नेपालभाषाय् २०१३.११.१० कुन्हु पिदंगु व उकिया मूति ११३५या न्हूदँया दबू नेपाः पासापुचः अमेरिकाय्या लुमन्तिपतिइ पिदंगु) कार्यपत्र लुमन । जिं छु छु लुइकागु खः व व जक वय्कलं लुइकादिल खनी । न्हूगु खँ ब्वनेमखंबलय् थः स्वयाः थकालिपिं अले सःसिउपिं समालोचकपिन्सं थःम्हं स्वयाः दुग्यंक न्हू न्हूगु खँ तयाः भूमिका च्वयाः जिमित लँ क्यनाबिइ धइगु जिमिसं आशा यायेगु अस्वभाविक मखु । 

उकिसं जिं ११३२य् कार्यपत्र न्ह्यब्वयाबलय् ११३२तकया नियात्रा धायेल्वःगु सफूया ल्याःचाः कयाः झिंस्वंगू सफूया धलः बियागु खः । आः ११३६या सिल्लाय् पिदंगु थ्व भूमिकाय् नं वय्कलं ११३२ तकया दुने नियात्रा निबन्ध सफू झिंस्वंगू जक पिदंगु दु धयादिल । वय्कलं थ्व सफूधलः सुनां नं दयेकागु ल्ह्ययाकयागु नं धयामदी । थन स्वताखँ न्ह्यःने दंवइ ः क) जिं ११३२य् धलः दयेकाबलय् (म्होतिं नं) निगू सफूया नां त्वःफिनाच्वंगु दु । उकियात वय्कलं नं त्वःफिकादीगु धकाः थुइकेमाल, मखुला ? ख) ११३२ निसें ११३६ तक, वंगु प्यदँत्याया दुने नियात्राया मेगु सफू पिहाँ मवः धयादिउगु ला? ग) वय्कःया भूमिका नं ११३२य् च्वये लिधःगु ला? 

थुलि धायेधुंकाः हलू धायेधुंकाः कुतिं न्यायेम्वाःल । च्वमिपिनिगु विशेष धर्म दइ । उकिसं थःत समालोचक धायेकेयःपिन्सं ला थ्व धर्म झन् हे त्वःफिके मजिउ । थः स्वयाः क्वकालिपिन्सं च्वयातःगु नं ज्याख्यलय् लाःगु अले त्यानाकयागु खःसा नां जक न्ह्यथनाबिउसा उमि किसिन्हाय् जुइ । थज्याःगु खँ थकालिपिन्सं लुमंकाबिइमाः ।

नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् समालोचकपिं म्हो । सफू च्वये स्वयाः नं छम्ह समालोचकयात थःगु सफूया भूमिका च्वके थाकु । अज्याःगु अवस्थाय् समालोचक धायेकाच्वंपिन्सं थज्याःगु ज्या यानाबिलकि च्वमिपिनिगु नुगः क्वतुइगु स्वभाविक खः । समालोचकपिन्सं आः च्वक्वपाक्व धइगु धारणा त्वःतेमाल, नेपालभाषाया समालोचना ख्यः अझ जिम्मेवार जुइमाल । मखुसा समालोचना विधाय् प्रतिबन्ध तयेमाल धइगु सः वइगुयात अस्वभाविक मखु धयोमालावनी । सुभाय् ।

राजेन मानन्धर

गुसिंगाल, यल । 

20160220 चिनाखँ स्लाय्म व नेपालभाषा साहित्य

राजेन मानन्धर

न्ह्यखँ ः

चिनाखँ जिगु लागा मखुसां छम्ह ब्वमिया नातां चिनाखँ थथे जुइमाः अथवा थज्याःगु चिनाखँ जितः यः धइगु छगू रुचिगत अवधारणा दयाच्वनी । नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् आः चिनाखँ यक्व धयाथें पुलां पहलं जक च्वयाच्वंगु खनेदु । नेपालभाषाया साहित्य खालि पुलां पह जक यक्व जुल, समसामयिक न्हूगु धारयात लिलाके मफयाच्वन धइगु बिचाः नं झीथाय् वयाच्वन । खनं आः च्वयाच्वंपिं अधिकांश कविपिनिगु विषय, शैली व प्रस्तुतिकरण थौंया मिखाकुलिं पुलांगु खनेदयाच्वन । थज्याःगु अवस्थाय् झी नं छम्हनिम्हस्यां झीगु साहित्य अथे जुइमाल, वा अथे मजुल धकाः शिकायत यायेगु जायज नं खः ।

पश्चात्य जगतं चिनाखँ वा साहित्य ख्यलय् हे यानावयाच्वंगु प्रगति, विकास वा परिवर्तन झीसं स्वयाजक वने तकं थाकु, उमिसं याःयाःथे छकलं यायेगु धइगु ला गन । तर परिवर्तन मवसे मगाः । थज्याःगु ज्या पुलांपिंपाखें सम्भव जुइ तसकं थाकुलिं न्हूपिन्त उमित लँ जक क्यनाबिइफत धाःसा उमिसं थुखेपाखे पलाः न्ह्याकीगु संभावना दु । नेपालभाषा काब्यख्यलं विश्व साहित्यय् जुयाच्वंगु, खनेदयाच्वंगु स्लाय्मया धारलिसे परिचित जुइमा धकाः थ्व बःचाहाकःगु आधारपौ न्ह्यब्वयाच्वना ।

स्वलाति न्हयः छम्ह नेपाली कवि मय्जुया कवितावाचनया भिडिआ फेसबुकया नेपालभाषा साहित्य पुचलय् तयाबिइवं मार्फत नेवाः साहित्यकारपिनि दथुइ छुं छुं साहित्यकार व ब्वँमिपिन्सं थ्व विषयय् चासो क्यनादिल । वयांलिपा नेवाः अनलाइन पत्रिका नेवाः दबू डटकमय् छपु लेख च्वयेवं थुकिया बारे हनं छकः न्यनेकने जुल । आः थुकियाबारे छकः नापं च्वनाः सहलह ब्याकेमाःगु खनेदया छिकपिनि न्हयःने दंवयाच्वना । स्लाय्म धइगु छु खः, गज्याःगु खः, छाय् थुकिया चर्चा जुयाच्वन धकाः बःचाहाकलं कुलेगु हे थ्व आधारपौया उद्देश्य खः ।  

परिचय ः

दकलय् न्हापां थ्व कविता स्लाय्म (उयभतचथ कबिm)या बःचा हाकःगु परिचय बिइगु आवश्यकता ताया । चिनाखँ स्लाय्म धइगु छगू कथंया कवि सम्मेलन ÷ प्रतियोगिता खः गन कवितय्सं थःगु मौलिक कविताया बाचन याइ । उमिगु बाचन वा प्रस्तुतिकरणयात अन स्वयाच्वंपिं दर्शकत व जजतय्गु प्यानलं निर्णय याइ ।

स्लाय्म धइगु अंग्रेजी खँग्वःया सामान्य शाब्दिक अर्थ ध्याम्म खापा तिइगु वा भौंक बस्वायेगु खः । थन नं थ्व शायद थ्व चिनाखँ विम्ब इत्यादिया ग्वहालि कयाः चाःहिइका धायेगु पुलांगु परम्परायात त्वःताः गथेखः अथे हे तप्यं शव्दं प्रहार यायेगु न्हूगु तरिकायात अवलम्बन याइपिं जुयाः थ्व अर्थलिसे स्वापू तयाः हे थुकियात साहित्य ख्यलय् छ्यःगु जुइमाः ।  

स्लाय्मया इतिहास ः

अमेरिकन कवि मार्क स्मीथं सन् १९८४या नभेम्बरय् शिकागोया गेट मि हाइ लाउन्ज धाःथाय् दकलय् न्हापां चिनाखँ स्लाय्म यात । जुलाई १९८६य् थ्व ग्रीनमिल ज्याज क्लबय् स्थायी रुपं न्ह्यात । अगस्ट १९८८य् न्यूयोर्क सिटीया नुयोर्कन पोएट्स क्याफेय् बोब होल्मनं दकलय् न्हापां चिनाखँ स्लाय्मया आयेजना यात । थुकथं स्लाय्मया चलन अमेरिकाय् न्यनावन । १९९०य् फोर्ट मेसन, सान फ्रान्सिस्कोय् न्हापांगु राष्ट्रिय चिनाखँ स्लाय्म जुल । अन सिकागो, सानफ्रान्सिस्कोया टीम व न्यूयोर्कया छम्ह कविं ब्वति काःगु खः । अले ला मनूत मुकं स्ल्याय्म कवि जक नं जुइगु यात, उमिगु ज्या हे थाय् थासय् वनाः अज्याःगु स्लाय्मय् थःगु चिनाखँ बाचन यायेगु । 

२००१या सेप्टम्बर ११य् आतंकवादी हमला जुइवं अज्याःपिं कवितय्त प्रभावित यात । अबलय् उपिं गनगन च्वनाच्वंगु खः अन हे थात । अले उमिसं आतंकवादयात थःगु विषय दयेकल ।

थौंकन्हय् स्लाय्म ः

कवित ईया धालय् न्ह्यायेसल । थज्याःगु ज्या अमेरिकाय् व मेमेथाय् नं दँय् दसं राष्ट्रिय व अन्तर्राष्ट्रिय रुपं जुयाच्वंगु दु । २०१४य् अन राष्ट्रिय चिनाखँ स्लाय्म जुल गन ७२गू प्रमाणि पुचलं न्यान्हु बिक प्रतियोगिताय् ब्वति काल ।

अष्ट्रेलियाय् वार्षिक स्लाय्म सिड्नी अपेरा हाउसय् जुइ । तोक्यो पोएट्री स्लाय्म हिल्टन होटल शिन्जुकुइ् जुइ । भारतय् देलही पोएट्री स्लाय्म दु । उकिं फेब्रवरी १३कुन्हु श्रुती चौहानलिसे वर्कशप यात । मार्च १३ कुन्हु केन्याय् पोएट्री स्लाय्म अफ्रिका जइ । आः २०१६या विश्व चिनाखँ स्ल्याय्म न्यूयोर्कया ब्रुकलिनय् मार्च ९ निसें १२ दुनेजुइत्यंगु दु । थुकथं लगभग हरेक देसय् आः स्लाय्मया लहर वयाच्वंगु दु ।

स्लाय्मया स्वरुप ः

साधारणतयाः स्लाय्मय् कवितय्त आयोजकं दर्शक अले निर्णायक ल्ययाः सःती । निर्णायक त न्याम्ह वा स्वम्ह जुइफु, अले उपिं कवि हे नं मखयेफु । हरेक कविं अने थःगु चिनाखँ न्यंकी । निर्णायकं चिनाखँयात उमिगु हिसाबं ल्याः बिइ – थन थःथःगु तरिका दयाच्वने यः ।  थाय् अनुसार थ्व नियम पानाच्वने नं यः । सु न्ह्यःने वन, सु मवन क्वःछिइ, अन्तय् छम्हसित त्याम्ह धकाः घोषणा याइ । थुकिया प्राविधिक पक्षयात कुलेगु थन कुतः मयाना । गुगुं स्लाय्क ओपन वा न्ह्याम्हं वनेजिउगु जुइसा गुगुं धाःसा सःतातःपिं कविपिं जक वनेगु जुइ । अले थीम स्लाय्म धकाः छगू बियातःगु विषयय् चिनाखँ धायेमाःगु नं व्यवस्था दइ । गनं गनं मदयेधुंकूपिं कविपिनिगु चिनाखँ बाचन यायेगु नं याः । यक्व धयाथें चिनाखँ स्वंगू मिनेटं सिधयेकेमाः । 

गनं थज्याःगु ज्यायात ओरल पोएट्री, परफोर्मेन्स पोएट्री व स्पोकन वर्ड पोएट्री नं धाइ । थ्व सन् १९४० पाखेया अमेरिकाय् ब्वलंगु बीट पोएट्री व फ्रान्सय् च्वनीपिं हाकुपिं कविपिनिगु नेग्रिच्यूड आन्दोलनलिसे नं सतिइ । 

स्लाय्मय् चिनाखँ ः

स्लाय्मय् चिनाखँया विविधतायात स्वीकार याइ । थन वाचकया सः, शैली, साँस्कृतिक परम्परा अले च्वयेगु व प्रस्तुति यायेगु तरिका नं विविध जुइ । गनं थ्व हिपहम संगीतलिसे सतिइ, गुम्हं डब पोएट्री वेस्ट इन्डियन संस्कृति लिसे स्वाःगु तालगत व राजनीतिक विधालिसे सतिइ, गुम्हं अन्यानुप्रासमदुगु वर्णनात्मक तरिकां बाचन याइपिं दु । गुम्हं सामान्य कथं वाचन याइ, गुम्हस्यां सःया लिसें प्याखंपाः नं काइ । 

चिनाखँ स्लाय्मया छगू उद्देश्य धइगु हे छगू स्थापित प्राधिकरणयात चुनौति बिइगु खः, गुम्हस्यां साहित्यया मूल्य थथे हे जुइमाः धकाः स्यनाच्वनी । अथे धइगु हे सुयातं चिनाखँया गुणस्तरया निर्धारक मदयेकेगु खः । अन हरेक दर्शकं नं न्यनागु भरय् थःत यःम्ह कवियात त्याकी । उकिं थज्याःगु प्रतियोगिताय् समालोचक, निर्णायक व दर्शकया भेद ल्यनाच्वनीमखु, दक्वस्या समान अधिकार दइ चिनाखँयात बांलाः व बांमलाः धायेगु । उकिं ला थुकियात काव्यया प्रजातान्त्रिकरण नं धाः । 

विशेष यानाः थ्व आः किशोर–किशोरी वा टीनएजर्सतय्गु आत्म–प्रकाशनया चल्तीगु माध्यम जुयाच्वंगु दु । उकिं थज्याःगु स्लाय्म चिनाखँ वर्कशपत अज्यापिं किशोर–किशोरीतय्गु निंतिं जुयाच्वनी । उमिगु इच्छा, भावनाया अभिव्यक्ति यायेत अःपूगु माध्यम थ्व जुयाः हे युवातय्सं थुकिइ रुची क्यनाच्वंगु जुइमाः । 

चिनाखँ स्लाय्म व स्लाय्म चिनाखँ ः

खतुं स्लाय्म कविता धइगु छुं विस्कं विधा मखु । च्वय् धायेधुन, स्लाय्म धइगु छगू कथंया प्रतियोगिता खः । थन कवि मखुपिन्सं तकं निर्णय याइ । थुकिया अर्थ धइगु कवितायात दक्वस्यां ब्वति कायेजिउगु दयेकेगु कुतः खः । अथेसां थुइकं वा मथुइकं स्लाय्मय् ब्वनेगु थज्याःगु चिनाखँयात आः वयाः स्लाय्म चिनाखँ धकाः तकं धयाहःगु दु । अर्बन डिक्सनरी डट कमं ला स्लाय्म चिनाखँया परिभाषा हे दुथ्यात, गुगु थुकथं दु ः स्लाय्म चिनाखँ धइगु काव्यया छगू प्रकार खः, अन मनूया व्यक्तिगत बाखं व÷वा संघर्षयात साधारणतयाः तीव्र आवेशपूर्ण शैलीं व्यक्त याइ । तसकं शक्तिशाली, इमानदार व प्रभावशाली । अले मेकथं थ्व मब्वनीपिनिगु दथुइ ब्वलनाच्वंगु काव्य खः। थ्व इमानदार व बांमलाःगु काव्य खः । स्लाय्म कवितय्सं ततःसलं हालकि उमिगु काव्य बल्लाइ धाइ । 

स्लाय्म चिनाखँया रुप ः

अथे धायेबलय् स्लाय्म कविता (स्लाय्मय् ब्वनेगु चिनाखँ) धइगु चिनाखँया छगू विशेष रुप वा उपविधा जुइम्वाःल । अथेसां थज्याःगु चिनाखँ अन ब्वनेबहजूगु जुइत छगू कथंया जूसा बांलाः । अथे जुयाः स्लाय्मय् वनेगु कविता थथे जुइमाः धकाः धयातःगु दु पावरपोएट्री डट ओर्गं ः

१. कविता मौलिक जुइमाः 

२. स्वंगू मिनेट दुने धायेसिधइगु जुइमाः 

३. साधारण व धायेअःपूगु जुइमाः । न्हापां न्यनाखतं हे श्रोतां थुइगु जुइमाः । न्यंकःवने न्ह्यः थः पासापिन्त न्यंकाः थू मथू प्रतिक्रिया काःसा बांलाः । विषय ल्ययेबलय् नं मनूतय्गु जीवनलिसे स्वाःसा जिउ, गथेकि, सम्बन्ध, राजनीति, धर्म, असुरक्षा, परिवार व सामाजिक मुद्दात आदि । कवितां छगू स्पष्ट सन्देश बिइमाः ।

४. तालबद्ध अले आवेशपूर्ण जुइमाः । कविताय् ताल दयेमाः गुकियात आवेशपूर्ण प्रस्तुतिमार्फत क्यनेफयेमाः । थुकिं श्रोतायात भावपूर्ण दयेकी । कविताया विषयवस्तुया लिसें कथेयानाः बाचन यात धइगु नं महत्वपूर्ण जुइ । 

५. थःगु कवितायात मल्टिमिडिया दयेकाः न्ह्यब्वयेफु । अथे धइगु भिडिओ दयेके, रिकर्ड याये (पृष्ठभूमिइ संगीत नं छ्यलेफु), पावरप्वाइन्ट दयेके (किपा नं तयेजिउ), थ्व मध्ये निगू स्वंगु मिडिया नापं छ्यले नं जिउ, छपु कविता छगू बःचाधंगु म्यूजिक भिडिओथें हे नं जुइफु । 

आन्दोलनया रुपय् स्लाय्म ः

चिहाकलं धायेगु खःसा स्लाय्म धइगु १९९०या दशकया छगू तसकं महत्वपूर्ण व सशक्त काव्यिक आन्दोलन खः । थुकिं अबलय्या जनतातय्के चिनाखँ न्यंकेगु छगू न्हूगु उत्साहया सञ्चार यानाबिल । थुकियात अप्वःधयाथें युवा पुस्ताया कवितय्सं ययेकल । थी थी पृष्ठभूमिं वःपिं युवातय्गु निंतिं थ्व जातीय, आर्थिक व लैंगिक विभेद व अन्याय आदि समसामयिक घटनाक्रम व विषयवस्तुइ थःगु खँ वा बिचाः जोडदारकथं तयेगु दबू जुयाबिल । थुकियात उमिसं पद्यया प्रजातान्त्रिकरणया छगू लँपुया कथं तकं काल । मेगु भासं धायेगु खःसा थ्व परम्परागत वा शास्त्रीय साहित्यया विरुद्धया पलाः खः, थन भाषा, शब्द, विषयया बन्देज दइमखु, धायेमास्तिवःगु खँ न्यनामिपिनिगु ख्वालय् धयाक्यनेगु अभिव्यक्तिया स्वतन्त्रता दइ ।

अन छ्यलातःगु भाय्, विम्ब, प्रतीक, रोमान्स, प्रकृतिप्रेम वा शास्त्रीयताया ल्याखं मखुकि कविया विचार, शब्द, जोश, ढंग व प्रस्तुतिकरणया शैलीया कारणं न्ह्यःनेलाइ । उकिं छपु चिनाखँयात थ्व स्लाय्म पोएम धायेगु स्वयाः पोएट्री स्लाय्मय् दुथ्याःगु चिनाखँ धकाः धाःसा बांलाइ । मेकथं धायेगु खःसा पोएट्री स्लाय्म धइगु छगू प्रतिस्पर्धा खः, गन कविपिन्सं थःगु मौलिक कविता पाठ याइ (अप्वःस्यां ला भ्वं मस्वसे हे)। चिनाखँ विद्वता जक मखु मिखाय् बुयावइगु विद्रोह, असन्तोष, वितृष्णा व घृणा न्हापं चिनाखँया शब्द जुइ । वयागु वक्तृत्व शक्ति, भाव, ख्वाःया अभिव्यक्ति, म्हया भाय्, नाटकीय प्रस्तुतिकरण इत्यादियात नं दापू दयेकी । थज्याःगु प्रस्तुतियात विविन्न कोणं दानाः दकलय् च्वय् सु वन धकाः हिसाब याइ । अमेरिकाय् दँय्दसं थज्याःगु चिनाखँ स्लाय्मत जुयाच्वनी । न्हापान्हापा थज्याःगु हे चिनाखँयात परफोरमेन्स चिनाखँ नं धाइगु खःसा व स्वयाः न्ह्यः विशेष यानाः वेष्टइन्डियन तय् थज्याःगुयात डब पोएट्री धाइगु खः ।

स्लाय्मया आलोचना ः

दक्वसित दक्वं ययाच्वनीमखु । चिनाखँ स्ल्याय्मयात गुम्हं गुम्हं समालोचकतय्सं तसकं मयेकू । उमिसं थथे साहित्ययात प्रतियोगिता मार्फन निर्णय यायेगुयात मययेकू । थुकियात बेकार, अर्थहिन व कलाया मृत्यु तकं धाल । गुलिस्यां धाःसा कला व प्रतियोगिता पाय्छि मखु, थथे जुलकि साहित्य नं अमेरिकन आइडलथें जक जुइ नं धाल । 

नेपालय् स्लाय्म ः

नेपालय् नं स्ल्याय्मया लहर वयेधुंकूगु दु । विशेष यानाः अमेरिकी दुतावासया ग्वहालिइ डिसेम्बर २०१०य् अमेरिकी स्ल्याय्म कवितलिसे क्युहोते कोभं छगू ज्याझ्वः यायेवं थ्व थन दुथ्याःगु जुल । आः वर्ड वारियर नामं छगू पुचः स्वनातःगु दु, थथे कविता कंजुइपिनिगु । उमिसं स्कुल स्तरीय स्लाय्म प्रतियोगिताया आयोजना याः । जनवरी २०१६य् उमिसं ज्ञानकुञ्ज स्कुलय् १३दँ निसें २५दँयापिं ७०म्ह युवातय् दथुइ स्वन्हुयंक वर्कशप याःगु दु । वंगु फेब्रुवरी १४कुन्हु हे नं बखुन्डोलया छगू रेष्टुरान्टय् थज्याःगु काविता बाचनसहितया छगू ज्याझ्वः जुल । 

नेपालभाषाय् स्लाय्मया प्रवेश आवश्यक खः ला?

च्वय् धयाथें नेपालभाषाया काव्य ख्यः तसकं पुरातन शैली न्ह्यावयाच्वंगु यक्वस्यां अनुभव यानाच्वंगु दु । गुलिं पूर्वीय साहित्य सिद्धान्तकथंया शास्त्रय् उल्लेख जूगु बिम्व त्वःते मफुपिं, गुलिं हाइकु, मुक्तक, गजलय् तक्यनाच्वंपिं, गुलिं पीदँ न्ह्यः दुतवःगु नःलि कविताया लँपुइ वनाच्वंपिं जक खनेदयाच्वंगु दु । अज्याःगु विधाया थःगु महत्व दु । तर थौंया पाठक व श्रोतां मालाच्वंगु व मखयेफु, उकिं थौंया ईया मागयात सम्बोधन मयाःगु जुइफु । थौंया पाठक वा श्रोतायात सन्तोष यायेगु खःया आःया नेपालभाषा काव्य ख्यः विश्वय् न्ह्यावयाच्वंगु धारलिसे परिचित मजुसे मगाः । जुइत ला विश्व काव्य ख्य तःकथं विकसित व व्यापक जुइधुंकूगु दु । उकिइमध्ये स्लाय्म छगू लँपु खः धकाः तायेकाः नेपालभाषा कविपिन्सं थज्याःगु कथंया कविता च्वयाः स्लाय्म यायेमाःगु खनाच्वना । 

नेपालभाषा साहित्यय् नं स्लाय्म चिनाखँ (स्लाय्मय् कनीगु थज्याःगु चिनाखँ) वयेमाल धइगु आवश्यकता महशुस जूगु दु तर स्वभाविक खः, माल धायेवंतुं गनं वयाः च्वंवइगु मखु, झीसं हे दयेकेगु खः । झीके छु दु व झीसं दयेकागु खः । छु मदु, व दयेके मफुगु खः । 

खय् भाय्यापिं कविपिन्त छगू संस्थां वर्कशप हे यानाः ट्रेनिङ बियाः सार्वजनिक स्थलय् अज्याःगु कविता ब्वनेत तयार याःगु दु । झी नं अथे गनं सम्भावना मालेमाःगु दु । मखुसा, अथे झीगु लागि सुं मदइगु खःसा उपाय झी दुने हे नं लुइफु । थथे धइगु झी दुने हे सःपिन्सं हे मसःपिन्त स्यनाबिइगु आवश्यकता दइ । अथवा, झीगु भाय्या प्रकृति, झीगु समाज, झीगु राजनीतिक, सामाजिक व साँस्कृतिक मुद्दायात झीगु हे कथं ल्हवनेत स्लाय्मय् वइगु थज्याःगु शैली झीसं हे विकास यानाः झी पाठकपिन्त बिइफइगु संभावना झीके दु । 

हं धाःम्हस्यां खापा खनेथें जुइ, तर सुं थ्वपाखे ज्ञां दुपिं दुसा न्ह्यचिलाः हे थुकिया बारे दुग्यंक कनाः निन्हु–प्यन्हुुया वर्कशप हे यानाः न्हूपुस्तायात ध्वाथुइका बिइमाःगु दु । उकिया लागि नेपालभाषा ख्यलय् खदेदुपिं पश्चिमी साहित्यया विज्ञतय्सं योगदान यायेफइ । थथे जुल धाःसा उपिं आः झीके दूगु विधाय् यानाच्वनागु अभिव्यक्ति व सिर्जनाय् सन्तुष्ट जुइमफुगु खःसा थुखे पलाः न्हयाकी धकाः भलसा कायेछिं । 

लिखँ ः

थ्व अवधारणापत्रं सन्देश स्लाय्म हे दक्वं खः, व बाहेक मेगु साहित्य मखु धायेत्यंगु मखु । थ्व छगू धार खः, मन दुपिं थुकिइ वनी, मदुपिं मवनी । आःया नेपालभाषा कविपिं छगू थासय् दिनाच्वंगु खःलाकि धइगु आशंकां, आः उपिं समयकथं न्ह्यायेमाल धइगु आग्रहलिसें उमिसं थःत परिवर्तन याइगु आस आःया पाठकपिन्सं ज्वनाच्वंगु तायेकाः थ्व खँ न्ह्यब्वयागु जुल । झी कविपिं मध्ये सुं छम्हनिम्ह जक सां झीगु भासय् थथे च्वइपिं, न्यंकीपिं दत सा प्रतिनिधित्व जुइ, अले उकियात पाठकपिन्सं ययेकल धाःसा झी नं समकालीन काव्यधारलिसे परिचित जुल धकाः मन सन्तोष यायेथाय् दइ धइगु सम्म जक खः । अले झीसं च्वयाच्वनागु, न्यनाच्वनागु स्वयाः भिन्न ढंग जूगुलिं थुकिया सवाः कयाः थः गुगु लँय् लानाच्वन धकाः आत्ममूल्यांकन जक यानाबिउसां झीगु साहित्य ख्यः बहुश्रुतया स्तरय् तक सां तब्या जुइगु संभावना दु । 

०००

सन्दर्भ वेभसाइटतः 

http;|/poetryslam.com/

https;|/www.poets.org/poetsorg/text/brief(guide(slam(poetry

http;|/www.powerpoetry.org/actions/5(tips(slam(poetry

http;|/www.urbandictionary.com/define.php?term.lSam+Poetry

http;|/www.delhipoetryslam.com/

https;|/en.wikipedia.org/wikif|Poetry)slam

https;|/www.facebook.com/PoetrylSamInc/

https;|/www.youtube.com/watch?v.x5GxVJQ|Cn\s

https;|/www.youtube.com/watch?list.PLdBiAZCnqMK2cOhxOv)j9WykM(Lf5d6kp&v.fFkiSYoLDb4

.

http;|/tinyurl.com/razen20151229

20160218 साहित्यय् फाय्न्टासिया संसार

राजेन मानन्धर

छगू इलय् साहित्य धैगु धर्मया देशना जूगु खः । वयां लिपा च्वयाः समाजयात लँ क्यनेगु कुतः जुल । गरीब किसानं जमिनदारयात कसा नकलकि व साहित्यं समाजयात लँ क्यंगु ठहरेजुइगु छगू बाद दु । छम्ह मिजं पात्रं छम्ह विधुवा मिसालिसे इहिपा याःगु क्यनकि व हानं मेगु सामाजिक विद्रोह याःम्हति तारिफ योग्य धकाः धाइपिं नं दु । गुलिस्यां समाजय् छु जुयाच्वन पाय्छि अथे हे च्वयेमाः धाइ । समाजय् दुखया बाखं च्वये अले व ब्वने गुलि न्हयइपु । करपिनि दुख जूगु ब्वब्वं मिखां सुलुलुलु ख्वबि वःगु हे चाइमखु । संसारय् नं दुख, साहित्यय् नं दुख । अले गन मालेगु ले सुख? शायद थ्व हे न्ह्यसलं हे जुइ मनूतय्त बुलुहुँ कल्पनाया संसारय् लालकायेकीगु । दुखं जाःगु संसारय् च्वँच्वं घौपलख सां दुख मदूगु, थम्हं गबलें भोगेयायेम्वाःगु, मखनीगु सुख सयल व विलासं जाःगु म्हगसया संसार सफूया पानाय् पानाय् मालेगु कुतः हे जुइ शायद फाय्न्टासिया जन्मदाता ।

फाय्न्टासि (अंग्रेजीं ाबलतबकथ, फैन्टसी, फ्यान्टेसी वा फ्यान्टासी । धायेत ला थुकियात स्वैरकल्पना व दिवास्वप्न नं धाः । तर थुकिं साहित्यया विधा कथंया अर्थ बिउथें मच्वं । थुकियात ध्वाथुइकीगु नेवाः खँग्वः मलूतले थथे हे छ्यलेगु पाय्छि जुइ ताया) धइगु आख्यान साहित्यया छगू अज्याःगु विधा खः गन च्वमियात थःगु असिमित कल्पनाया पपू संकेगु स्वतन्त्रता दइ, गुकिं ब्वमिपिन्त सत्य वा यथार्थस्वयाः तापाक्क यंकी । थ्व शब्दलिसे उलि परिचित मजूसां झीगु दक्व धयाथें मचाबलय् न्यनातयागु न्यँकँ बाखंत फाय्न्टासिया उदाहरणत खः । गनं अप्वः गनं म्हो, अज्याःगु बाखनं मस्तय्गु मनोविज्ञानयात अज्याःगु संसारय् विचरण याकी गुगु थ्व यथार्थया कँगालय् थ्व लुइकेफइमखु । झी दक्व फाय्न्टासिया सवाः काकां ब्वलंपिं खः धाःसां पाइमखु । 

अःपुक धायेगु खःसा, वा विकिपिडियाया सामान्य परिभाषाकथं फाय्न्टासि धइगु आख्यान वा फिक्सनया छगू विधा वा जान्र खः गुकिइ जादु वा मेगु पराप्राकृतिक तत्वतय्त मुख्य प्लट, इलेमेन्ट, थीम वा सेटिङया रुपय् छ्यली । थ्व विधा दुनेया तःगु कृतित काल्पनिक संसारय् दयेकी गन जादु व जादुइ प्राणीत दयाच्वनी (Fantasy is a genre of fiction that uses magic or other supernatural elements as a main plot element, theme, or setting. Many works within the genre take place in imaginary worlds where magic and magical creatures are common ) (१)। 

फाइन्डमीनअथर डट कमय् फाय्न्टासि फिक्सन जान्रया परिभाषा थुकथं दु ः छुं गुकिइ अज्याःगु तत्वत दयाच्वनी गुगु यथार्थ मखु, गथेकि जादुइ शक्ति, खँ ल्हाइपिं जनावरत आदि । फ्यान्तसियात मनूतय्सं थःगु चाकःलिं च्वंगु संसार धकाः काइगु नियम स्वयाः तापाक्क वनेगु धकाः चित्रण नं याः (The definition of this fictional genre could be described as something that contains rudiments that are not realistic, such as magical powers, talking animals, etc. Fantasy is often characterized by a departure from the accepted rules by which individuals perceive the world around them )(२)।

मोर्डन फाय्न्टासि सफूया च्वमि सिएन म्यानलभं धाइ, फाय्न्टासिं अप्वः धयाथें अध्यात्मिक तत्वत अतित पाखें काइ, (वर्तमानया सेटिङ्गय् च्वयातःगु जूसां, गथेकि लेविस वा विलियम्सया सफुतिइ) विशेषयानाः छगू मध्ययुगिन वा क्रिश्चियन संसारया खँ हइ (३) ।

साहित्यया उद्भव कल्पना खःसा दक्व साहित्य फाय्न्टासि जुल । अथे खःसां यथार्थय् मन्ह्यनीकथंया कल्पनायात साधारणतयाः फाय्न्टासि धायेगु याः । हानं थन गुलि कल्पना यथार्थ जुइ, अले गुलि यथार्थतकया कल्पना सम्भव दु धइगु न्ह्यसः दंवइ । खयेत ला छम्ह सर्जकया निंतिं यथार्थ व कल्पनाया दथुइ ध्वः किइ थाकु । छम्हस्यानिंतिं कल्पनाय् जक गुगु खँ वइ, उगु मेम्हस्यां यथार्थय् भोग यायेखनाच्वनी । अथे खःसां थ्व कल्पना खयाः नं थ्व धइगु कलेरिज व वर्ड्स्वर्थया फेन्सि व इमेजिनेशन स्वयाः पाः । 

अःपुक धायेगु खःसा सामान्यतः दैनिक जीवनय् जुयाच्वंगु वा जुइफइगु स्वयाः निपलाः न्ह्यःने वनाः बिचाः वा कल्पनायानाः न्ह्यब्वयातःगु आख्यानया विधा हे फाय्न्टासि खः । थज्याःगु समाज व जीवनय् मदइगु, मलुइगु कल्पनाया विचरण यायेत च्वमिं कि जादु वा पराप्राकृतिक वा अलौकिक शक्तियात कारण दयेकाः थःगु मनय् लुयावःगु कल्पनायात साहित्यय् न्ह्यब्वइ । थज्याःगु कल्पना बाखं वा उपन्यासया पात्र, उमिगु म्हगः व वसः, विषय वस्तु व बाखं वा उपन्यासया घटनाया थाय्बाय् वा वातावरण अज्यागु कल्पना वा फाय्न्टासियागु जुइफु । 

न्यँकँबाखं, परिबाखं वा अज्याःगु हे छुं मिथकया आधारय् फाय्न्टासि च्वयेगु चलन दु । थज्याःगु बाखंया पृष्ठभूमि झीसं खनाच्वनागु हे छुं थाय् जुयाः अन काल्पनिक (फाय्न्तास्टिक) पात्र जक नं जुइफु वा थाय् हे अज्याःगु काल्पनिक, गथेकि देवलोक, पाताल, नर्क वा स्वर्ग नं जुइफु । उकिं फाय्न्टासि साहित्यया रुपय् वःसां थुयागु संस्कृति, इतिहास व मध्ययुगीन जनजीवन वा सभ्यतालिसे स्वापु दयाच्वनी । व हे घटना, विषयवस्तुयात आध्यामिक व धर्मया भावं स्वल धाःसा द्यःया बाखं जुइ, धर्मस्वयाः तटस्थ जुयाः साहित्यया मिखां स्वल धाःसा अन फाय्न्टासिया भण्डार दइ । अथवा धाये, अज्याःगु धर्म, न्यँकँबाखं व परिबाखंयात कच्चा पदार्थ दयेकाः थौंया युगया मागयात थुइकाः च्वःगु साहित्य थौंया फाय्न्टासि जुइ ।

थन पात्र, घटना, जीवन वा मृत्यु हे नं अन सांसारिक वा प्राकृतिक नियमया बन्धनय् दयाच्वनीमखु । च्वमिया कल्पनाय् उमिगु जीवन चाःहिलाच्वनी, अथे धइगु च्वमिं थन प्रकृतिया नियमया पालना यानाच्वनीमखु, बरु थम्हं थःगु पात्र जक मखु उमिगु संसारया हे नियमत दयेकी । थुकथं पात्र, घटना, जीवन व मृत्यु स्वयम्या रचनाकार च्वमि जुइ, उमिगु हरेक पलाःया नियम च्वमिया कल्पनाया आधारय् जुइ । न्ह्याथेयानाः धाःसां फाय्न्टासि धइगु मिथ व लेजेण्डया आधारकयाः हे सिर्जना जुयाच्वनी । 

खयेत ला फाय्न्टासि धइगु आः साहित्य जक नं मखयेधुंकल । फाय्न्टासि आः फाय्न्टासि कला, फाय्न्टासि टेलिभिजन, फाय्न्टासि फिल्म व फाय्न्टासि भिडिओ गेमय् तकं चकनेधुंकल । साधारण मिखां स्वयेबलय् आः फाय्न्टासि दुने तःगु उपविधा खनेदःवइ — बाङसियन, कमिक, कन्टेम्परारि, डार्क, हार्ड, हाइ, लो, हिरोइक, रोमान्टिक, हिस्टोरिकल, जुभेनाइल, एपिक, साइन्स, अर्बन, ग्यासल्याम्प फाय्न्टासि आदि । अथे हे फाय्न्टास्टिक, फाय्न्टासि अफ् म्यानर्स व परिबाखं आदि नं थ्व दुने लाः । अथेसां थन फाय्न्टासियात साहित्यया छगू विधाया कथं जक चर्चा यायेगु जुइ । 

फाय्न्टासियात वथेंच्वंगु साहित्यया निगू विधापाखें बिस्कं तयाः स्वयेमाः — विज्ञान उपन्यास व भुताहा (हरर) उपन्यास । थ्व निगुलिं विधा नं फाय्न्टासिथें ज्वलय् म्हंकीगु वा कल्पनाया उडानया हे लिच्वः जूसां थुपिं सैद्धान्तिक रुपं फ्यान्तसि जुइफइमखु । विज्ञान उपन्यासं न्हयाक्व हे असम्भव खँतय्त सम्भव यानाः च्वःसां उकिया च्वमिं विज्ञानया सहारा माली, वयागु कल्पानायात वं विज्ञानं सम्भव जुइ धाःगु धकाः थःत चिइ । अले विज्ञानयात जादुटुना व बोक्सी विद्याया खँ मयः धाःसा फाय्न्टासिया ज्यान हे थ्व खः । वथेंतुं जादुटुना फाय्न्टासिइ दुथ्याइसा हानं मनू सिनाः म्वानावःगु, अतृप्त आत्मा धकाः थः म्वानाच्वंबलय् थःत दुख बिउपिन्त ब्वलासायेगु वा स्यायेगु थज्याःगु ज्या, शारीरिक कष्ट बिइगु अले ब्वनाच्वंपिनिगु सातुवंकेगु, मनय् दूगु शान्तियात न्हापं थातामाता यानाः ब्वमिपिन्त असन्तुलित यायेगु ज्या फाय्न्टासिया पाखें जुइमखु । 

फाय्न्टासिया ज्या यथार्थया फाकुगु ल्वःमंकेत चाकुगु माकुगु काल्पनिक दृष्यया उत्पादन व प्रस्तुत यायेगु खः, नकि द हे मदूगु मनया ग्याःचिकुयात न्हयःने हयाबिइगु । बरु फाय्न्टासि दुथ्यानाच्वंगु थज्याःगु रहस्यमय वा ग्यानापुगु आख्यान वा संकिपायात धाःसा डार्क फाय्न्टासि वा गोथिक फाय्न्टासि धकाः तक धायेफइगु अवस्था दु । थौंकन्हय् चर्चाय् वइगु थज्याःगु फाय्न्टासियात कन्टेम्पोरारि फाय्न्टासि जक धाइपिं नं मदुगु मखु । छु हरर छु फाय्न्टासि धकाः तछ्यानाः धाये अःपु मजू । अःपुक हे थुइकेगु खःसा हरर धइगु फाय्न्टासि मखु, तर हररय् फाय्न्टासि ल्वाकज्यायेफु, फाय्न्टासिइ न हरर दयेफु । अथे हे स्वंगू आख्यानया विधात – रोमान्स, फाय्न्टासि व नोभेलयात नं अथे पखाः थनाः छुटेयायेफइगु अवस्था मदु ।

मेखे फ्रेन्चतय्सं धाः कथं बिचाः यायेबलय् धाःसा अन फान्तास्तिक (fantastique) धकाः दु । थ्व धइगु साहित्यिक व सिनेमाया विधा खः गुगु विज्ञान, हरर व फाय्न्टासिया मिश्रण खः । 

शैलीगत कथं धायेगु खःसा फाय्न्टासियात मेमेगु साहित्यया विधात स्वयाः थुकथं पाःगु धकाः क्यनेफइ कि थुकिइ मेथाय् मदइगु अभिव्यक्तिया स्वतन्त्रता वा कविया स्वतन्त्रता दइ । च्वमिं थःगु बाखंकनेगु कला व शिल्पयात ड्रागन, किल्ला, लाखय्, लसिं आादि न्ह्यब्वयाः वा छगू न्हूगु हे संसारया सिर्जना यानाः ब्वमिपिनिगु न्ह्यःने तयाबिइ । थथेच्वइपिनिगु पूर्वानुमान थ्व हे जुइ कि, ब्वमिपिन्त आः यथार्थया नामय् थम्हं न्हियान्हिथं भोगेयानाच्वनागु जीवन, समाज व संसारया रितिथिति मययाच्वंगु दु । उमित मेगु छुं मालाच्वंगु दु । उकिं ब्वँमिपिं थः हे यथार्थं तापाक्क वनेमास्तिवःपिं जूगुलिं गुलि च्वमि यथार्थ स्वयाः तापात, ब्वँमिपिनिगु इच्छा पुवंगु ठहरेजुइ ।

यथार्थ धइगु वैज्ञानिक व तर्कसंगत जुइ धाइपिन्सं फाय्न्टासियात प्राचीन वा मध्ययुगीन तायेकी । न्हियान्हिथंया जीवनं उकुसमुस धाःपिन्त थुकिं यथार्थया जीवनत घौपलख सां कल्पनाया संसारय् यंकी । उकिं शहरी वातावरणय् थौंया २१औं शदिया मनूतय्सं कल्पना याइगु धइगु नं गां, बांमलाःगु, पुलांगु, अविकसित, तिलस्मी वा जंगली वातावरण हे जुयाच्वनी । उकिसं उमिसं अज्याःथाय् ब्वमिपिन्सं भचा भचा ब्वनातःगु, मचाबलय् न्यनातःगु धार्मिक वा सामाजिक न्यँकँबाखंया प्लट त्याय्कयाः नं थःगु कल्पनायात बाय् बिइ । उकिं ला अंग्रेजी भाय्या न्हापांम्ह म्हसिउम्ह च्वमि जोफ्रे चसरं सामान्य जनजीवनलिसे स्वापु मदुगु खँयात फाय्न्तासे (fantasye ) धाःगु ।

साहित्यय् फाय्न्टासि गबलय्निसें शुरु जुल धइगु न्ह्यसः वइमखु जुइ, छाय् धाःसा साहित्ययात साहित्यया रुपय् म्हसिके न्ह्यः थ्व धइगु हे फाय्न्टासि खः । न्ह्याबलं खनाच्वागु व न्यनाच्वनागुया ला महत्व हे मदु । गनं धाःगु मन्यनानिगु, मखनानिगु व जुइफइमखु धकाः धयातःगु गनं जुल धकाः च्वयाःतगु खनकि तिनि मनूतय्गु ध्यान साली, उमित यइ । थ्व हे सामान्य मानवीय स्वभावयात कय्च्यानाः न्हापा न्हापा आदिम कालय् मनूतय्सं थःगु कल्पनाशीलताया ब्वज्या यायेत फाय्न्टासिया प्रयोग यात जुइ । राजनीति, कालबिल इत्यादिया लिखोट लिपा यदि पुलांगु स्वयाः पुलांगु छु मनोविनोदलिसे स्वाःगु साहित्य धायेबहगु खँ लुत धाःसा व फाय्न्टासि हे जुइगु सम्भावना यक्व दु । क्रिश्चियन धर्मलिसे स्वाःगु यक्व खँत, झीगु हे महाभारत, रामायण, जातक अवदानया बाखंत घटना विवरण साहित्यया मिखां स्वयेबलय् फाय्न्टासि हे खः । झीगु ध्वंच्वलय्चिया बाखनय् स्वहानेय् कुतकाथिकूगु ह्यंग्वाः चुकं ‘हं’ धाइगु न्यबलय् गुलि रोमाञ्चक जुइ, अबलय् अथे नं जुइला धकाः मनय् तर्क यानाच्वने लाइ तकं मखु झी । उखे होमरया ओडिसी, अल्लाहदिनया मत, अलिबाबाया खुँत, ला छु एलिसेज एडभेन्चर इन वण्डरल्याण्ड तक अले उकुन्हुतिनि संसारय् हे तलहका मचेयाःगु ह्यारि पोटर, थ्व दक्व गनं गनं फाय्न्टासिया हे पुलांगु व न्हूगु रुप खः । न्हापा बांलाःगु स्वयाः बांलाःगु स्वयेत फाय्न्टासिइ दुहाँ वनी, आः थौंकन्हय् विज्ञान व विनास स्वयाः तापाक्क वनेत मनूतय्सं फाय्न्टासि ल्यइ । युग हिल, तर फाय्न्टासि तना मवं । 

थन अंग्रेजी साहित्यय् फाय्न्टासिया नां दंगु छगू निगू दसु बिइगु जुइ । शेक्सपियरया “मिडसमर नाइट्स ड्रिम (१५९७)”, जोन रस्किनया “दि किंग अफ द गोल्डन रिभर (१९४१)”, जर्ज मकडोनाल्डया “दि प्रिन्सेस एण्ड दि गोब्लिन (१८५८)”, लेविस क्यारोलया “एलिसेज एडभेन्चर इन वण्डरल्याण्ड (१८६५)”, एच जि वेल्सया “दि वण्डरफुल भिजिट (१८९५)” व विलियम मोरिसया “दि वाल एट दि वल्र्ड्स इण्ड (१८९६)” आदि सफूत पिहाँवल । वयां लिपा नीगूगु शताब्दीइ थ्यंबलय् राजनीतिक कारणं साहित्यय् लिच्वः लायेवं थज्याःगु साहित्ययात ब्वनाः ल्वःमंकेगुकथंयागु वा निम्नस्तीय साहित्य धकाः पल्प म्यागाजिनय् सिमित धयाथें जूवन । साहित्यकारतय्त यःसां मयःसां थज्याःगु फाय्न्टासि आख्यानयात अमेरिकाय् व बेलायतय् न्यंक प्रचार यायेत धाःसा अज्याःगु म्यागाजिनं ज्वःदुगु योगदान हे यात । धाइ, अबलय् तिनि न्ह्याम्हं साहित्य ब्वनीपिं जुल । 

अनं पिला १९३२य् रबर्ट इ हवर्डं ‘कनन दि बारबारियन’ धइम्ह छम्ह पात्र सिर्जना यानाः वयागु बाखंत “वेइर्ड टेल्स” धइगु म्यागजिनय् प्रकाशित यायेवं थुकिया छगू तहया चर्चा जुल । १९३७–१९५४य् जे आर आर टोल्किनं होब्बिट व “दि लर्ड अफ रिङ्स” च्वल, १९५०य् स्वर्ड एण्ड सर्सरी आख्यानया रुपय् फाय्न्टासि च्वयेगु न्यनावन । अथे हे सि एस लेविसं १९५४य् “क्रोनिकल्स अफ नारनिया” च्वयेवं व हानं १९६८य् उर्सुला के लेगुइनं “ए विजार्ड अफ् अर्थसी”या श्रृंखला च्वयेवं फाय्न्टासियात साहित्यया रुपय् हानं स्थापित यायेत अःपुल । 

ब्रेन स्टेब्लफोर्डया बिचाः कथं फाय्न्टासि धइगु सन् १९७०या दशकय् तिनि छगू लेवल वा वयस्क साहित्यया प्रख्यात कर्मशियल जान्र कथं स्थापित जुल (४)। 

।

आःया २१औ शताब्दीया खँ ल्हायेगु खःसा आः नं थज्याःगु फाय्न्टासि सफूत यक्व पिदनाच्वनी, तर सफूया रुपय् स्वयाः नं उकियात फिल्म दयेकेवं यक्व प्रचार जुइ । उकुन्हु तिनि हे जक पिदने क्वचाःगु जे के रोवलिङयागु “ह्यारि पोटर”या श्रृंखला अज्याःगु हे संसारयात चकित याःगु फाय्न्टासि सफू खः, गुगु आःत ४५करोड प्रति विक्रि जुइधुंकल धाइ । 

फाय्न्टासिया विषयय् थेसिस याःम्ह टेरेजा हाभिरोभया बिचाः कथं नं नीगूगु शताब्दीइ फाय्न्टासिया इतिहास तिफ्यायेथाकु छाय् धाःसा थ्व तःगु जान्रतलिसे ल्वाकज्यानाच्वंगुदु अले थःथवय् नं स्वानाच्वंगु दु (गथेकि फाय्न्टासिया स्वापु, आ फिक्सन, यूटोपिस्ट टेक्स्टस व हरर बाखंत) (५)। 

संसार हे चिकीचा धंगु गांथें जुइधुंकल धकाः न्ह्याम्हस्यां धायेगु याः । अथे धइगु छगू थासय्या विकास, निर्माण व विचार आः संसारया गुगुं थासय् थ्यनेत ताःई मकाः । अथे खःसा साहित्य ख्यलय् विश्वय् गज्याःगज्याःगु जुयाच्वंगु दु धइगु नं नेवाः च्वमिपिन्सं मसिइमाःगु मदु । 

नेपाली भाय्या साहित्यया खँ ल्हायेगु खःसा उमि आख्यानया शुरुवात धइगु हे थज्याःगु संस्कृत, लोक परम्पराया अनूदित व अनुकृतिमूलक धाराया आलौकिक, दन्त्यकथात्मक, कल्पना प्रधान आख्यानत मनोविनोद यायेगु हेतुं विकसित जुल (६)। तर थ्व धइगु उपन्यास मदुनिबलय् झीगु शास्त्रीय लेखन वा भारतय् चलनचल्तीइ वःगु विधाया नक्कल जक जुल । फाय्न्टासि हे च्वये धकाः च्वयातःगु मजुल । लिपा उमिसं थज्याःगुयात उपन्यास विधाया विकास जुइन्ह्यःया चरण जक खः धकाः यथार्थया लँपु मालाजुल ।

थौकन्हय्या फाय्न्टासि धइगु न्हापान्हापा च्वयातःगु दन्त्यकथा मखु । विषय वस्तु वहे जूसां आःया प्रस्तुतिकरण धइगु थौंकन्हय् विकासया नामय् जुयावयाच्वंगु मेशिनीकरण, अति राजनीतिकरण, व्यक्तिवादी संस्कृति, युद्ध, आतंकवाद व साम्यवादया हे नामय् नं गुलि नं विकृति वयाच्वन उकिया छगू विरोध खः । आः फाय्न्टासि च्वइपिन्सं स्वस्थानी च्वइपिन्सं थें मनूतय्गु मन धर्मय् क्वसायेकेत वा शुकबहत्तरीथें मनोरञ्जन बिइत जक मखु, बरु आःया थ्व मानवीय मूल्य म्हो जुजुं वनाच्वंगु समाजयात विहष्कार यानाः उकिया पलेसा धकाः थज्याःगु कल्पनाया उडान न्ह्यब्वयाबिइगु खः । अथेजूगुलिं थुकियात अतियथार्थवाद (सररियालिज्म)यालिसे सतिकाः स्वयेगु याः । यथार्थ च्वयेगुया नामय् समाचार च्वयाः साहित्यया पाठकपिनिगु प्याचाः लंकाबिइफइमखु जूगुलिं आः मिखां खंगु यथार्थ स्वयाः दुहाँ वनेगु अतियथार्थवादी विचाः वःगु खः । उकिं थन यथार्थयात बांलाःगु थाय् दइमखु ।

नेपालभाषाय् थज्याःगु फाय्न्टासि धायेबहगु छुं सुनां च्वयातल ला धकाः झीगु न्ह्यपुइ न्ह्यसः दनीगु स्वभाविक खः । धायेत ला पुनर्जागरणकाल वा चित्तधरया सक्रियता खनेदयाच्वंगु इलय् अभावपूर्ति धकाः च्वयेफुपिन्त झीगु नेपालभाषा साहित्यय् छु छु मदु व व च्वकेगु अले झीगु भाय्या साहित्ययात पिनें सम्पन्न खनेदयेकेगु ज्या जुल धकाः ब्वनातया । तर आधुनिक मिखाकुलिं फाय्न्टासि धायेबहगु छुं अथे च्वयातःगु धइगु लुइकेमफुनि । समालोचकपिन्सं नं नेपालभाषा साहित्यय् फाय्न्टासि धायेबहगु थ्व थ्व सफू खः धकाः क्यनातःगु अथवा झीगु भाषाय् थ्व विधाय् च्वसा मन्ह्याः धकाः तकं नं क्वःछिनाः धयातःगु मलूनि । गनं गनं सुं बाखंच्वमिं यथार्थ स्वयाः पिहाँ वनाः प्रयोगवादी जुयाः हे नं छुं अथे धायेबहगु च्वयातःगु धाःसा मदुगु मफु, तर झीके फाय्न्टासि सफू थ्व धकाः क्यनेत मदुनिगु यथार्थ खः । 

उकिइ मध्ये मदनमोहन मिश्रया “गजिगुलिया म्हगसय् पशुपतिनाथ” छगू ब्यंग्यया कथं कयावातःगु खःसां थुकिइ फाय्न्टासि धायेबवहगु तत्वत लुइकेफइ । मेपिन्सं ऐतिहासिक घटनावलीया आधारय् गथेकि “भृकुटी” च्वयाथिकूसां थुकियात जबरजस्ती हे फयांफक्व इतिहासया बहकयाः च्वयातःगुलिं च्वमि थम्हस्यां कल्पना यानाः नं थः हे काल्पनिक मखुगु संकेत बियावंगुलिं ब्वमिपिन्सं थुमित फ्यान्तसि धकाः आनन्द कयाः ब्वनेगु अवस्था मवल । 

बरु मेमेगु भासं च्वयातःगुयात नेवाःभासय् हिलातःगु निगू सफू जोनाथन स्वीफ्टया “गुलिभरया यात्रा” (अनु. अमरबहादुर तबः, नेसं १०८५) व कनकमणि दीक्षितया “भक्तप्रसाद ब्यांया नेपाः चाःहिला” (अनु. उकेश भुजु, नेसं १११९) मुलतः काल्पनिक यात्रा सफू हे खयाः नं कल्पनाया आधारय् च्वयातःगु जूगुलिं थन धाःसा फाय्न्टासिया सवाः कायेछिं । 

फाय्न्टासि हे जक साहित्य, मेगु साहित्य मखु धायेत्यनागु मखु । तर यथार्थ क्यनेगु धुनय् समाजय् गज्याःगज्याःगु घटना जुयाच्वन उकियात हुबहु अथे हे भ्वँतय् च्वयेगु अले उकियात बांलाःगु धायेगु चलन जुयाच्वंथाय् यथार्थया उकुसमुकुसं पिहाँ वनेत चाहेजूपिं ब्वँमिपिन्त छुं बिइगु दुसा व फाय्न्टासि खः । 

झी यथार्थयात साहित्य धयाच्वना, यथार्थ च्वयेगुया नामय् थःथिति व जःलाखःलाया छेँय् च्येवा कयाः उमि गथेगथे जुल अथे अथे च्वयाः साहित्यकार जुयाच्वना । मेगु, समालोचकपिन्सं यथार्थ चित्रणयात गनं गनं तारिफ यानाबिउगुलिं सर्जकत हे कल्पनाया पपू छुइगु त्वःताः पत्रकारया क्यामरां समाजयात स्वयाः उकिया जक चित्रण यानाच्वन ला धइगु अवस्था वःगुलिं नं गनं गनं आः मनूतय्सं न्हूगु विधाया आवश्यकता जूगु खः । आधुनिकतां भय्बिउगु पश्चिम जगलय् छकलं ह्यारिपोटरं ख्याति काःगुया कारण नं थ्व हे खः । झीसं नं थ्व पाखें छुं सयेकेगु ई वःगु दु । 

झीगु साहित्य थौंकन्हय् मेमेगु साहित्यपाखें गुलि प्रभावित वा अप्रभावित जुयाच्वन धकाः सुंनांनं विश्लेषण यानातःगु मसिउ । सामान्य साहित्यया पाठक जुयाः दुवालेबलय् झीगु साहित्य अंग्रेजी लगायत विदेशी भाय्या समाकालिन साहित्य ला छु, खस नेपाली भाय्या साहित्यया तकं किचलं दायेमफयाच्वंगु झी सकस्यां खनाच्वना । थौंकन्हय् झी च्वमिपिनि यथार्थ च्वयेगु फेसन वयाच्वंगु दु – उकिं च्वयेगुया विषय संविधान, पहिचान, लः मदु, ग्यास मदु, मत मवः बजाः भाः, नाकाबन्दी इत्यादिइ तक्यनाच्वंगु दु । वय्कःपिन्सं मेमेगु साहित्ययात छकः पलख कुलाः स्वयेगु यानादिल धाःसा झीगु साहित्य थज्याःगु न्हियान्हिथं लः काःवनेथाय्या गफ स्वयाः चकनाः विश्वयात क्यनेबहगु छुं जुयावइला धकाः आशा कायेमालाच्वंगु दु । थुकिइ विशेषं अंग्रेजी व मेमेगु भाय्या साहित्यया समाकालिन प्रवाहलिसे साक्षात्कार जुयाच्वंपिं अग्रज विद्वान समालोचकपिन्सं कनाबिइमाःगु तायेका । 

(१) www.wikipedia.org/wiki/fantasy

(२)http://www.findmeanauthor.com/fantasy_fiction_genre.htm

(३) CN Manlove, Modern Fantasy, Cambridge: Cambridge University Press, 1975, p. 8

(४)Brais Stableford, Historical Dictionary of Fantasy Literature, Oxford: The Scarecrow Press, Inc. 2005, p. xxxix

(५)Tereza Havirova, Fantasy as a Popular Genre in the Works of J. R.R Tolkeien and J. K. Rowling, Brno: Masaryk University, 2007. p. 32_

(६) कृष्णचन्द्रसिं प्रधान, नेपाली उपन्यास र उपन्यासकार, काठमाडौं ः साझा प्रकाशन, विसं २०५२, पृ ४९ ।

Published in Naali (

जितः धायेमास्तिवःगु थुलि हे कि

जितः धायेमास्तिवःगु थुलि हे कि
माइकल ज्याक्सनया छपु म्ये "All I wanna say is that" या भावानुवाद ।
राजेन मानन्धर

सँ खाना तःपिं, हुल्याहात, दक्व मभिनावल
अवस्था, दुश्प्रचार, दक्वं दोष जक बिइपिं
छेँय् दुने, समाचारय्, दक्व दक्व खिचाया नसा
घाराघुरु, झ्वकनीपिं, दक्व दक्व स्यनावंपिं ।

जितः थुलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः
जितः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः 

जितः दा, जितः घृणा या, छिमिसं जितः तछ्याये फइमखु 
ह्ययेकि, ख्या जितः, छिमिसं जितः स्याये फइमखु 
न्ह्य जितः, मुद्दा ति, न्ह्याम्हस्या न्ह्यागु या 
प्यंकि, न्हु जितः, हाकुकि वा तुइकि

जितः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः
जतः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः 

जितः धा, जिगु जीवन थौं गथे जुयावन 
जि जितः मतिना याइपिं कलाः व मस्त निम्ह दूगु खः
थौं जि प्रहरी अत्याचारया शिकार जुइमाल, 
छं जिगु अभिमानया बलात्कार यानाच्वन
द्यःया नां कयाः
वयागु खँ लुमंकाः जिं आकसय् स्वया
जितः मुक्त या ।

सँ खाना तःपिं, हुल्याहात, दक्व मभिनावल
आशंकाय्, अनुमानय्, दक्वस्यां पाः याइ
छेँय् दुने, समाचारय्, दक्व दक्व खिचाया नसा
हाकुम्ह, ब्ल्याक मेल याइम्ह, वयात यंकाः जेलय् ति ।

जितः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः
जतः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः 

जितः धयाबिउ, जिगु अधिकार गन वन?
छं जितः वास्ता मयायेवं जि खनेमदयावनीला?
छंगु घोषणां जितः स्वतन्त्रतता मुक्ति बिइ धाःगु, थौं ।

लज्याया शिकार जुजुं जितः त्यानुइधुंकल
उमिसं जितः बदनामतय्गु पुचलय् घ्वानाछ्त
जितः विश्वास हे मदयावन थ्व जिगु देय् खः धैगु
जितः थुलि धायेत नं घचाया वः, छं सिउ
थ्व सरकारया धाये मास्ति मवः
थ्व तर रुजवेल्ट म्वाना चंगु जूसा 
वं थथे याके विइमखु, बिइ हे मखु ।

सँ खाना तःपिं, हुल्याहात, दक्व मभिनावल
परिबन्दय्, अनुमानय्, दक्वस्यां मुद्दा तइ
जितः दा, मुइकि, छं जितः वांछ्वये फइमखु
जितः दा, प्यंकि, छं जितः कुने फइमखु

जितः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः
जतः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः 

छगू निगू खँ उमित स्वये तकं मयः
तर यदि मार्टिन लूथर म्वानाच्वंगु जूसा
वं थथे जुइके बिइ मखु ।

सँ खाना तःपिं, हुल्याहात, दक्व मभिनावल
परिबन्दय्, ब्यागलं तइ, दक्वस्यां पाः याइ ।

छेँय् दुने, समाचारय्, दक्व दक्व खिचाया नसा
जितः प्यंकि, साला का, छं जितः स्यंके वा भिंकेमते ।

जितः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः
जतः थलि हे धाये मास्ति वः, 
उमिसं धाथें झःीगु वास्ता हे मयाः 

थ्व अनुवाद सन्ध्या टाइम्सय् पिदंगु खः, न्हिल्याः धाःसा ल्वःमन ।