Thursday, July 10, 2014

Fresh Sikkim

Wednesday, July 9, 2014

सिच्चुगु सिक्किम

lgofqf

/fh]g dfgGw/

l;lSsdln;] lhu' k'nf+u' dltgf Kok'gfRj+u' b' . oM doM x] wfo] d;Mlgano\ oo]sfu' l;lSsdoft, bt h'O, lem+RofbF lt . dltO dv+y]+ xfg+ 5sM j l;lSsdof ;'vdo aFo\ knfM to]vgLu' h'ofM g'uno\ b'g] b'g] s'Rr';] Rjgf jM . yL yL b]o\of P:k]/flGt:tf]t -cGt/f{li6«o efo\ P:k]/fGtf] NxfOlk+ dg"t_ ln;] l;lSsdo\ rfMlxp jg]u' Goft . cfM wfwf+ lnkf wfwf+ lgSjMu' ;+ljwfg ;efof r'gfjo\ x] Bt+s . 5' Noo] < yHofMu' dxTjk"0f{ Ono\ yMu' dtflwsf/ Noo]nfls P:k]/fGtf] efo\ NxfNxf+ l;lSsdof l;r'u' kmo\ Noo]< Sjl5Ou' cMk"u' vF dv' .

:jof, lGxoflGxy+ xn xn kml;SjfM wfMy]+, j x] kf6L{, 3f]if0ffkq, km':n'u' efif0f . hgtf+ 5' dfnf Rjg j laOu' dltO pld db', pld;+ lapu' sfo]t hgtf tof/ db' . jo]dfMlk+ xo]dfMlkG;+ yMu' x}l;ot bo]s]u' :jMu' dv' . cflv/ h'Ou' nf j x] vM, u'u' ljb]zLto\;+ wfO . emLu' Hof nf j x] EjfyMu' rGb|;'o{ Ajo]sfM Kofv+ x'n]u' hs dv'nf < NxfM Dx"lrgfM SjMl5gf — to]dv' y'u'l;O g+ 5fk . oMDx jf, oMDx jo]dt] . Yj x] 5fk tofM yMu' Vjfno\ xfvn+ kfo]dfnL wsfM jg]u' SjMl5gf l;lSsdo\ . lhu' l;lSsdo\ .

k|mfG; j hd{gLof ofgfM u'Dx ljb]zL kfxfFlk+ vft, lhlk+ :jDx g]kfnLt hs jg]u' Goft . ge]Da/ !# s'Gx' ljb]zL kf;flk+ bSj+ Yog . lj/f]w, aGb j adof by'+ by'+ pld;+ Gxfkf+s'Gx' af}4, tf}bx, rf]ef/ j sfltKofv+ :jn, sGxo\ s'Gx' xg'dfgWjfvf nfo\s", rf+u' gf/f+BM j Vjk vg .

pv] lh l;lSsd jo]u' wsfM km];a'so\ woflaofu' nf y'v] Rj+lklg wfM;f l;lSsdo\ yMyMu' ;k"m laof5\jo]u' wsfM lhtM :jfk" tofRjg . zfSo ;'/]g, /fhf zfSo, zlzsnf dfgGw/ j eLid pk|]tLofu' Gxfk+ ofgfM 5kF x] ;k"m bt . l;lSsdo\ Rj+lkGt g]kfMof 5kF dltgf HjgfM lh jg]u' h'n . pv]of ;'/]Gb| k|wfg, dLgf k|wfg, /fhLj z+s/ >]i7 j d]d]lk+ln;] vF h'ofRjg .

)))

ge]Da/ !^ zlgaf/ ;'yo\ lqe'jg ljdfg:ynof 8f]d]l:6s nfpGho\ . h'u lxp;f+ lxn] dk"mu' g]kfMof 5u" ;Dkbf Yj . lh+ :jo] Yj Pc/kf]6{of xljut :jo]t jOlk+ ko{6sto\s] g+ Woaf sfo]dfM . dg"t :jofM g+ ;fdfg oSj . b]zo\ ;8s ljsf;of Uj+uM dxf;]+ln cn] bSj bSj :jlguM j ljb]zL ;dfgo\ lge{/ h'Ou' afgL h';]+ln g]kfMof gful/stf SjlaoftMlk+ hgtf j x] Kn]go\ yMu' cfjZostf lkofRjgL . rfprfp lg;]+, lao/, Kofh hs dv' 6\jfOn]6 k]k/ ts+ AjO emLyfo\ . cn] emL k"j{ d]rLlg;]+ klZrd dxfsfnL tsof ljsf;of Do] xfnfRjg] .

$% ldg]6of Ajof+ lhldt eb|k'/o\ Yo+sn . xKk tfMGjMu' t/fO . lhldu' 6«fen Ph]G;Lof uf8L+ sfs/leQfof ;Ldfgfo\ Yo+sn . g]kfMof l;dfo\ nf 5'+ yfs' dh'n, ef/tof l;dfo\ wfM;f Yo+dYo+ lg3f} x] lat u'Dx ko{6sof kf;kf]6{o\ c/fOenof 5fk to]t . lgod wOu' lgod sf .

l;nu'8Lof 5u" af+nfMu' df]6no\ HoMgf+ ofgfM lhldu' ofqf GXoft, l6i6f v'l;of Sj+Sj+ . lkg] l6i6f afM jgfRjg, b'g] dgo\ afudlt . kfxf8 t5\ofgfM nF tafnf ofgfRj+u' b', tfxf y]+ u'FO u'FO lgpu' nF — Sjo\ OSs';] Rj+sLu' v'l;, d]v] g'uM x] ef/fef/f ld+sLu' kfvf . dgof l;lSsd :jo] xyfo\ h'ofRj+u', df]6/of ult sfjn] y]+ h'ofRjg, dg wfM;f AjfFo\ AjfFo\ x] jgfRjg . c+u'lndfnof AjfFo\ .

uHofMu' l;lSsd . u'? kßd;Dej+ x] woflys"u' xF . !^$@o\ :yfkgf h"u' rf]Uofn j+zof clw/fHo . uan]+ g]kfn+ ldvf tn, uan]+ ef/t+ . Gxfkf rf]Uofn h'h'lklg kfno\ pln ljsf; dh" xF . lnkf la|l6zto\;+ ;+/If0fof lhDdf sfn . t/ ha ;g\ !(&%o\ ef/tof 5u" /fHo h'n, cn] ltlg ljsf; b'xfF jn wsfM cg Rj+lk+ kf;flkG;+ sgfRjgL . v+s v+s x] ljsf;of tF uofRjg . ljsf; h'Ot dg"to\u' OR5f, g]tfto\u' k|ltj4tf cn] ;fdl/s dxTjof cjl:ylt g+ dfMu' h'ofRjg .

lvpF;] Rjg]j+ ltlg /fªkf] r]lsªo\ Yog . ef/t x] vM;f+ l;lSsd b'xfF jg]t ljb]zLto\;+ ef/tof le;f SogfM xfg+ ljz]if cg'dlt -Og/nfOg k/ld6_ sfo]dfM . g]kfMldto\;+ g+ sfo]dfM Yj . lh lgsM jo] w'g l;lSsdo\ t/ uan]+ dsof, nf]sn a;o\ £j+:ofgfRjgf, ;'gf+g+ 5'+ wf g+ dwfM, l;g+ dl;p . t/ cfM nf jg] lhOdv' . ljb]zL kfxfFlklgu' ln;]+ lhldu' nflu g+ cnUu kf; bo]sflan . pln Hof l;wo]s]t 3f}l5 :jofM cKjM O{ sfn .

axgL *=#) ah] h'n ufGtf]s Yo+ano\ . xf]6no\ toflan . nF ;'g;fg, VjfpF;] Rj+ . lGxl5of df]6/+ Dx GoMu', em's'em's' GXoMjMu' h'ofM ygts Yo+ano\ ufGtf]s :jo]u' sf}t'xntf Sjnfgflan . go] hs l;wo]j+ lhlk+ nf 5sn+ 5GXoM .

)))

ge]Da/ !& cfOtaf/of ;'y h'n . Yo+u' va/ ts+ 5]Fo\ laOdv+lg . yf}+ sGxo\ Gxfkfy]+ yfo\ yf;o\ klAns kmf]g a'y j cfOP;8L db' . pls+ ;'y Gxfkf+ km];a'sof kf;f ;'dgoft gfk nfgfM jofu' l;dsf8{ 5u" sofxof .

VjfpF;] VjfpF;] Rj+u' ;'yof XofpFu' lgefno\ ufGtf]sof bz{g h'n . lem+RofbF GXoMof ufGtf]sof 5'+ elt a'n'u' n'dlGt ug+ ug+ g'uno\ :jrfgfRj+u' blg . ngf:jof, ug+ x] HjMdnfM . nF g+ pln ;kmf dvgf, dg"t DjMDjM, dg"t :jofM df]6/t oSj . ;'y+lg;]+ nFo\ £jft'dt' £jfM . 5]F wfo]j+ ukfo\ukfo\ hfM . oSj kfo]w'+sn ufGtf]s — lh kfMu' nf ufGtf]s kfMu', j g+ wfo]dk'm . lh+ pln x] hs l;p, Yj lhu' ufGtf]s dvo]w'+sn . j le8o\ lh+ lhu' ufGtf]s dfnfRjgf .

go]w'g]j+ lhldt df]6/+ @$ lsnf]ld6/ tfkfMu' ?Dt]s u'Daf o+sn . zx/+ tfkfgf j+ln;] ufGtf]s nf stf+dl/of n+ y]+Rjg, Dx 5Dx+ 5]Fof l5l/lal/ a'§f b'u' n+ . !!=#) ah] Yog . clt s8f ;'/Iff :jo] lhlk+ nf /fi6«klt jOu' Hofem\jno\ jg]Togflk+y]+ Rj+ . ;}lgs uf8{+ KosM lhldu' 5\o+UjM NofMvft, 5fo\ vM dl;p . u]6o\ b'g] g+ s8f ;'/Iff Joj:yf . lhu' lDxrf+ 5u" :jL; rSs' lkxfF jn, TjMtflys] dfn . g]kfno\ af}4 BMuM j u'Dafo\ nf 5', /fHo+ bsno\ xgfagf toftMu' kz'kltof BMuno\ ts+ plsof ;l5of 5Aj ;'/Iff db' . emL bSj+ kz'kltgfyof e/o\ b"u'ln+ nf .

5v] RjfDjMl;dfof u'F, d]v] or'u' s+rgh+3fof tk'ln . zfGt j :jR5 jftfj/0f, n'd'u' lgefM cn] ldvfoft x] l;r'sLu' Xof+u' j;t+ e'gftMlk+ nfdft . j rSs+u' u'Dafof by'O Rj+u' r'so\ kmo\ hs ;+;f+ ;'oft+ dl5gL nf, WjO nf wsfM Uofo]df . cy];f+ n'OdvgfRjg . lhu' GXok'+ af/Daf/ GogfRjg — 5' Yj x] vMnf ?Dt]s u'Daf <

ltAatL a'4wd{ cGtu{t sfUo' ;Dk|bfoof tMw+u' u'Daf . wfO, Yj l;lSsdof x] bsno\ tMw+u' u'Daf xF . gf+ sfo]j+ x] n'dgfjO sd{kfof afv+ . /f]df~rs 5u" wfld{s ofqf j ;+3if{of afv+ . bsno\ Gxfkf+ !^cf}+ ztflAbO u'DxDx sd{kf jfªr's bf]h]{+ bo]s"u' wfO Yj . ha ;g\ !(%(no\ ltAat+ !^cf}+ sd{kf lal;pF jofM yg Rj+jn, Yj yfo\ nf k'nf+u' j b'gflbgfRj+u' h'ofRjg t/ d]lkG;+ d]yfo\ Rjg]t ;Mtn+ g+ sd{kf wfM;f Yj x] yfo\ kljq wsfM yg x] Rjgf5\jt . Yj x] vgfM l;lSsdof /fhkl/jf/ j ef/t ;/sf/+ ts+ Ujxfln ofgfM Yj eAo u'Daf lgdf{0f h'n . cfM yg u'Daf lnSs;+ !^cf}+ sd{kfof cl:ywft' b"u' n'Fof r}To j >L gfnfGbf af}4 pRrlzIff cWoog s]Gb| g+ rfnfRj+u' b' .

yHofMu' kljqu' yf;o\ g+ ljjfb . XofpFu' j;Mt x] cfkf+ so]sfM so]sfM NjfMu' yfo\ . lgu" k/:k/ lj/f]wL ;+:yf+ cfM yM yMDx dg"oft !&cf}+ sd{kf wsfM k|rf/ ofgfM Yj u'Dafo\ yMu' clwkTo Sog]u' :jo]j+ ef/tLo cbfnto\ ts+ Yj vF Yog . cfM yg lgu" kIfoft g+ k|j]z lgif]w . lgu" af}4 ;+:yfof lgDx sd{kf — r'k'm{ nfa|fª+ pu]g lqGn] bf]h]{oft sd{kf wfn, pv] sd{kf Rofl/6]an 6«:6+ lqGn] yfo] bf]h]{oft sd{kf wsfM GXoAjn . u'ln DxfOk"u' vF, lembF GXoMlg;]+ yg nf lgvnMof Njfk', cem+ l;wMu' dv'lg . ;+;f/ TjMt] wfOlkG;+ 5u" u'Daf TjMt]kmOdv' .

ygof ljz]iftf nf 5' wfM;f yg BMoft k'HofOdv', dg"oft k'HofO . zfSod'lgof d"lt{ nf toftMu' b' yg u'Dafo\ . t/ plsof GXoMg] kvfM bgfM BM vg]dbo]sftMu' b' cn] GXoMg];+ b' sd{kfof kmf]6f] . NjxFof BMt nf oSj k'HofMu' vg]w'g t/ yg plsof kn];f dg"of lskf tofM k'Hofo]u' yfo\ . jy]+ t'+ 5kfM lgkfM afx]s d'Ss+ u'Dafo\ x] g+ ug+ b]jb]jLof lskf vg]db' , c+uno\ g+ nfdf u'?lklgu' lskf hs vg]b' . v nf lh s'df/L k"hf ofOu' b];+ jofDx, t/ g+ yg BMoft 5v] tofM dg"of lskfoft k'HofgfRj+u' vgfM lhu' ldvf no\dtfM . zfob lhtM g+ dg"oft :jofM NjxFoft k'HofOu' x] oofRjgltlg nf <

pls;+ ufO8 h'ofjMDx ;+hLjh'of vF GoGo+ Os';] Rjgf jn . nfSjkfSj x] wofxn j+ . ljb]zLto\t wfo]t pln af+nfSs Ajgfto]DjfMu' nf vt t/ Wj+ nfo]u' g+ nf 5u" xb bO . n'vfo\ RjoftMlk+ rt'df{xf/fhlk+ dWo] 5Dxl;t SogfM j u'? l/Dkf]5] wfn, b'g] ;n uofRj+Dx 5Dx BM SogfM j jh|ofg xF, d]u' nf 5' hs dwfM . emLyfo\ hs lt+Von+ ;u/dfyf SogLlk+ ufO8t b' wof+ yg g+ cy] x] . x/]===.

HoMgf+ w'+sf yf}+ ufO8+ ug+ do+s" . bSj+ cgof cfw'lgs ahf/ woftMu' Pdlh dfu{o\ dg to]s rfMlxnf Rjg . 5u" yMu' sy+of rxnkxn . Nofo\Dx–Nof;]lk+ g'uM rs+sfM a]Grfo\ RjgfM vF AofsfRjg, d:t yMu' dtfko\ nFo\ lDxtfRjg, a'/fa'l/lk+ ch"rfofM :jofhs Rjg . tfkfSs+ XofpFu' lgefM wfM;f d';'d';' sofM 5\o+ SjfgfRjg .

NjxF nfoftMu', df]6/ xo]dlhpu' cfw'lgs ;fdfgof ahf/+ lhtM Xoo]s] dkm't, lhtM ug+ ug+ k'nf+u' n'dlGt+ ;Mtf Rj+y]+ Rjg . dg yfto\ dnft . pv]+ y'v]+ :jof+ 5'+ dv+, ;'+ db' . knv Rjo\ 8]e]nf]kd]G6 Pl/ofo\ 5sM :jofjo] nf, wOy]+ h"u' vM . t/ lh+ lhu' knfMoft pv] jg] dlaof . sl:;s lrgftof g'uMoft g+ . Yj lrQ u'ln r+rn h'O lh+ l;p, djg]dfMyfo\ djg]u' x] j]z . dgoft ts+ d5\jo]u' x] j]z .

lhld;+ clGtdo\ jofM nF :ogfRj+u'ln+ ltAatln;]of ;Ldfgfo\ nfMu' 5fª\u' tfno\ do+s]u' larfM ofgfu' . plsof kn];f kmf]bf]ª u'Daf jg]u' k|:tfj lhld 6«fen Ph]G6 uf]kfnh'+ toflan . lhldu' Yj vF pldt sgf+ pld+ no\dtfM . 5fo\ Rjofu', 5fo\ do+sfu' wsfM ts{ ofgfRjg . lnkf lhldu' vF GogfM pld;+ DxfM wfo]dkm't .

lvpF;] Rjgf jn . cgof gf+hfMu' Sofkm] a]s;{ Sofkm]o\ uf]kfnh'+ lhldt Ajgfo+sn . dltgf+ hfMu' lGxnf;Mof 5fo\kf, Nofo\Dx Nof;]lklgu' Psflwsf/ h'ofRj+u' d]u' x] jftfj/0f cg . g'uM–g'uMof vF h'ofRjg . g'un+ hs tfO, d]lkG;+ tfO g+ dv', y'O g+ dv' .

)))
ge]Da/ !* ;f]daf/ . l;lSsdo\ Rj+lk+ dg"t vg ls yM g+ g]kfMg]kfM h'ofjO . lh g]kfno\ b'y]+, lhso\ g]kfM b'y]+ . pls+ x] lh+ cfNk;]+ 9fsf tk'ln Hjgfjofu' . 5]Fo\ ;u+ laOano\ tk'ln k' wfnls 3]F3]F wfODx lh d;M d;M tk'ln k'gfM lkxfF jgf, nM Gofo]u' Tjx lrgfM . kf]if/fh j xl/ nf GXofan]+ k'Olk+, pldt 5'+ dkfM, lhtM hs+ kft sf . bSj:of+ EjfFo\ EjfFo\ :jofRj+u'y]+ . nFo\ jMlk+ ld:to\;+ luh] hs+ ofOnf wsfM Uof;] jM .

Yj tk'ln k'gfM lh+ 5' SogfRjgf lh+ x] dl;p . lhu' /fli6«otf Yj tk'ln nf< ;'oft Sog]u' lh+ Yj /fli6«otf < lhu' /fli6«otf Yj tk'lnO vM;f 3fo\3fo\ afHofof kfn+lg;]+ tk'ln dk'Olk+ g]kfnLt g]kfnL dv'nf < cn] pldu' /fi6«lgdf{0fof nflu xfMu' lxrMltof kl/efiff /fli6«otf b'g] dnfM nf < cn] lh+ 5fo\ Yj tk'lnO e'gftofu' /fli6«otf yg l;lSsdo\ So+jofRjgf < lhu' tk'ln+ lhtM x] k't, TjMtftLtfM lDxrfo\ :jygf lhu' Aj;f /fli6«otfoft . cfsf; 5u'ln+ lhu' tk'ln, lhu' /fli6«otf .

;'yo\ x] kmf]bf]ª jg]wsfM lkxfF joflk+ nFo\ ;+ Rj+u' tflz Eo"KjfOG6o\ RjgfM lxdfnof b[iofjnf]sg ofo] vg]j+ ug+ jg]DjfMlk+ y]+ yfgfRjg . pls;+ cg afn+ sofM z]kf{ j;t+ lkmgfM kmf]6f] sfo]s] v+ano\ nf pld ug+ jg] ts+ DjfM .

sfla nfªrf]sof h+uno\ Yo+ano\ !! ah] h'Og . !#cf}+ ztfAbLO cgof cflbaf;Lt e'l6oft j n]Krfto\;+ yg jofM bfh'lshf h"u' xF . pld;+ yg cgof /+lut v'l; GXofgfRjFtn] j s+rgh+3f w:jfgfRjFtn] lxof bfh'lshf h'ofM gfk+ Djfo] wsfM lxyno\ t'lty'gfM kfMkmo]s"u' wfO . Yj yfo\oft l;lSsd ;/sf/+ k|fy{gf:yn wsfM softMu' b' .

efiffof ;d:of+ yf}+ tMw+u' ?k sfn . DjfM DjfM wfo]s ufO8 ;+hLj+ c+u|]hL ef;+ sgfRjg . cn] c+u|]hL y"Dx kf:sfn+ tKo+s k|m]Gr ef;+ pld k'rMoft sgfjlapano\ hd{g p;{'nfoft dl5gLu' :jefljs h'n . lDxuM Yj x] vFo\ pld tDjofRj+u'ln+ lh+ yf}+ x:tIf]k ofgf — cfj+ln ufO8+ c+u|]hL gjfOdv', lh+ bSjl;t P:k]/fGtf] ef;+ sgflaO . efo\ wOu' yy] ;+j]bglzn h'O Old . ;'gf+ g+ ;xofOdv' s/lsof ef;+ bdg ofMu' .

af3f}lt j+sfM nFsy+ nfMu' ;ft sGof em/gfo\ l;yo\ knv GXoOk'sfM lhlk+ nfa|fªof k'nf+u' u'Dafo\ jgf . u'Daf :jofM Yj la:s+ . gfs+ tvf dh", NjxFt+ bo]sftMu' cn] Rjo\ Kov]/+ a/Gbf g+ lksoftMu' . t/ lgbF GXoM AjMu' e'vfr+ :o+s"u'ln+ cfM lh0ff]{4f/ h'ofRj+u' b', l;Fofu' snfTds j/G8fo\ /+u to]u' Hof g+ cgof nfdfto\;+ x] ofgfRjg .

cHofMu' Gofl;hs jo]dfM;f lGxl5 nfsf+ Hoo]s] dfnLu', klAns ofofoftof Joj:yf db'u' Yj b'u{d yf;o\ g+ dg"t wd{of lg+lt+ hs yMu' hLjg km\ofgfM RjgfRjg . go]u' Tjg]u'of ts+ y]sfg db' . cn] cfM nf lgefM TjM sf, lrs'nf+ nf Kj x] ufOu' h'O . pls;+ gRrf gRrflk+ nfdft, ;o]sM jofRj+lk+ . lhu' ldvfo\ emLu' ljnfl;tfo\ b'gfRj+u' zx/L a'4wd{ b+ jn . uano\ ;o]s]u' h'O emL;+ b'u{d ufdo\ Rj+jg]u', cn] cg Rj+lkGt a'4 lzIffof dt Sog]u' <

cg Rj+lk+ drfdrflk+ nfdft vgfM kf:sfnoft dl5g . Gog, pld 5' gO < ;'gf+ Oldt larfMofO < u'ln Ajg]dfM < cn] df+ ca'lkG;+ gfknfo] bOnfls bOdv' < lh+ l;pu' sgflaof . yy] d:to\t nfdf Aj+s]5\jo]u' kSsf g+ yfs'u' Hof vM, t/ Yj x] of]ubfgof kmn, yf}+ a'4wd{ yy] ljZjGo+s rsgfRj+u' b' . 5DxlgDxl;u' hs s'tn+ Yj ;Dej db' .

jof+ lnkf lhlk+ jgf cgof pQ/ l;lSsdo\ nfMu' ufGtf]s :jofM #* lsnf]ld6/ tfkfMu' kmf]bf]ª u'Dafo\ . ygof Yj u'Daf l;lSsdof x] 5u" gf+ sfo] axu' u'Daf vgL . !*cf}+ ztfAbLO rf]Uofn Uo'd{]b gfdUofn+ bo]s"u' Yj u'Daf sfUo'kf ;Dk|bfoln;] :jfM .

lnSs;+ Rj+u' pldu' Ajg]s'lyO Nofo\Dx Nofo\Dxlk+ nfdft ltAatL cfvMb"u' wfld{s ;k"mt AjgfRjg . pld;+ y'lsO x] yMu' hLjg v+sfRjg, vg+ 5u" hGd hs Ajgf+ dufMu' wd{, cy] h'ofM nf xfg+ xfg+ hGd sfMjo]dfMu' xF pld, cjtf/L h'ofM . wd{of cWoog u'an]+ l;wOu' h";f, wd{ x] g+ l;wof jg h'O .

Tofg'Ss lnxfF jofM HoMgf+ l;wo]sfano\ $=#) x] h'Og . cy];f+ wsfM ltAatL ;+u|xfno :jo]t jgf . ltgfto]w'+sn vgL . cn] lnSs;+ Rj+u' 5f]t]{g u'Daf rfMlxnf . ;n+;M nfdft kf7 ofgfRjg . 5u" x] ;n+, 5u" x] dtfk+ . efo\ dy";f+ pldu' zAb+ jftf/j/0fo\ 5u" ;Ddf]xg xoflapu' b', Yj zflGtof ;Gb]z afx]s d]u' 5' h'O <

ofsg+ rfMlxn] l;wMu' af+x]nft . yf}+ lhu' ljz]if Hof b' — ygof :yfgLo g]jfM ;+:yfof k|ltlglwt gfknfo]u' . ;'yo\ x] efh' ;'/]Gb| k|wfg emfMu' lhu' xf]6no\ . knv ygof j g]kfMof /fhgLltof af/] NxfgfM yf}+ axgL d'FHof ofo]u' vF SjMl5gfu' .

%=#) ah] dLgf k|wfg nf xf]6no\ Yo+sMjn, lhu' nflu sf];]nL Gxfk+ HjgfM . lhtM pld;+ SjMl5gftMu' ldG6 6«L dfpG6]g /]i6'/fG6o\ o+sn . 5DxlgDx ofof+ RofDxlt x] efh'do\h'lk+ vft . ;fM;fMu' go]u' ln;]+ pld yMyMu' vF h'ofRjg . o]Fo\ jofM g]kfnefiffo\ :gftsf]Q/ ofgfj+Dx dLgf afx]s d]lkG;+ g]jfM efo\ dNxfM . cgof g]jfMto\u' af/] 5'+ elt Gogf . ln;M jn . lh+ :jlgun+ xofu' ;k"mof kF ;'/]Gb|h'oft nMNxfgflaof . knv lnkf cgof l;lSsd g]jfM u'lyof :dfl/sfof 5'+ k|lt lhtM jn, lhtM laoflbn o]Fo\ Yo+s]t . l;lSsdof g]jfM ;dfhoft k'n'Ss 5sM :jo]u' s'tM lhu' . o]F :jofM y'ln tfkfSs jofM g+ cgof g]jfMto\s] g]jfM h'ofu' efjgf b' , ;+ul7t b', yMu' ;+:s[lt k|lt dltgfb', cfM yMu' efo\ g+ a'n'xF Nxfo]u' ;o]sL wOu' ljZjf; laofRj+u' b' .

vF NxfgfRjFRj+ efh' /fh]Gb| e08f/Loft eLid bfOg+ laofxMu' ;k"m laO x] dnft . dLgfoft Yj ;k"m Yo+sf lap wsfM Ogfk ofgfjof .

)))

ge]Da/ !(, d+unaf/ . l;lSsd YoFx] dYo+lg, jg]Too]w'+sn . Rjgf wfo]nf dRjgf wfo]nf . af+nfs to\h' x] dh"lg . xfg+ uano\ jo]u' h'O . 5Ss sl:;s 3o]k'O x] dv+ . ygof g]jfM ;dfhln;] ;ltSs Rjgf 5u" cHofMu' 5'+ l;h{gf Rjo]u' Dxu; , uano\ k"jgL dl;p . jg] Gx} < wsfM g+ Gog] nf dGog] nf . nfM;f jg] dt]lg, lgGx':jGx' RjF wfOu' h'O . xfg+ dltgfof l;vt+ hs+ lrgftOu' vMnf<

;'y Gxfkf+ ;'dgoft jofu' ;Ldsf8{ lnt laofjof . oM;f+ dofM;f+ yf}+ xf]6n 8]nfd]/ln;] afo]u' lglZrt h'n . xf]6n hs 5' l;lSsdoft x] Tjtfjg] Ton . ygof or'lkr', Joj:yf j zflGt 5Dx" hs g]kfno\ k';f Xjn]y]+ Xjn]b';f emLu' g]kfn g+ Yj y]+ h'ofjOu' h'O lg . sfrfSs ufGtf]sof 5Dx" kmo\ HjgfM lDxrfo\ tof . Yj kmo\ :jlguno\ Xjn]dflg .

lnxfF jj+ larfM ofgf jofRjgf . g]kfno\ hftLo /fHo jO wsfM dg"to\t VofgfRjg . Yj 5' /fHo n] < Yj ef/tof 5u" cHofu' /fHo vM ug ef/tof x] d]d]u' /fHooflk+ ef/tLoto\t ts+ cMk's b'sfOdv' . yg d]d]u' /fHoof dg"t b'xfF jofM a;f]af; ofo]u', nhufM ofo]u' nf tfkfMu' vF . pls+ yg nFo\ kmf]x/ ofOlk+ db', aFk;M tOlk+ db', v08 j cv08of /fhgLlt g+ db' . hg;+Vof x] ^nfv !) xhf/ lt, o]Fof 5u" lgjf{rg If]q lt hs . b';f+ yMt db';f+ yMt, cn] dh'O nf zflGt, ;'zf;g cn] ljsf; <

emL g]tft Ono\Aono\ l;lSsdLs/0f wsfM lwdo\ yfgfh'O . t/ yg Rj+lkG;+ l;lSsdLs/0f wOu' 5' wOu' dl;p, pld;+ l;p;f cy] wOu' ljsf; vM, /f]huf/L v, :yfoLTj vM, zflGt vM . dl;p lh+ Yj dfsf]{ kfln;+ v+u' l;lSsd nfls laP; bf;+ v+u' l;lSsd nfls lh+ vgfu' l;lSsd . Uj . dg" h'Ot 5' dfM < cy] nf cfM cg yMu' /fHo wsfM wfOlk+ x] u'ln blg h'O . pls;+ *) k|ltzt nf g]kfn+ jofM Rj+jMlk+ x] hs . emL ;Qfo\ jg]t o'4 ofgfRjgf, cg ljsf; ofgfM ;Qf 3o\k'gfRjg . Oltxf; NogfRjgL, O{ GXofgfRjgL . lhldu' df]6/ y]+ .

s'xfF jj+ !@ ah] h"ano\ lhlk+ 5sn+ d]u' b'lgofo\ Yo+y]+ h'n . Gxf;o\ 5'+ dfs'u' l;r'u' b'xfF j+y]+ . Kov]/+ lrofaf/L+ Kofv+ Kofv+ x'nfM lhldt n;s'; ofgfRjg . g]kfnL ef;+ vFNxfOlk+ :yfgLo ld:to\ alh go]u' O{ vgL, nF l;yo\ km\ot'gfM vF ;o]sfM ;o]sfM gofRjg . Hof ofof+ Tofg'rfMu' n+s]u' cn] sy'of KofMrfM n+s]u' lgtf+ h'ofRjg .

s~rgh+3f em+ ;ltgf jn . atf;] n"ko\ Yo+ano\ 38L+ :jtfM yft . lhlk+ YoFhs Yo+u', 5's5's] /]n lhldt luh]ofgfM Kofv+kfM sofM jg . lxnsf6{ /f]8of zlxb :df/s — ef/tof :jtGqtfof lg+lt+ Hofg laplk+ ef/tLo ;]gfof u'vf{ ;}lgst . emL g]kfnLt bflh{lnªo\ Yog ls yM g]kfnL h"u' n'dgLu' yfo\ g]kfMof u'vf{ ;}lgsto\;+ ofMu' o'4of £oM wsfM tOu' yfo\ .

x'FOx'FO kmo\ jofRjg . w:jgfRj+u' atf;]of :df/s Oslws d;+ . plsoft :jofM 5\o+ Sj5'gfRj+Dx u'vf{ ;}lgs+ g+ lrs'n dwfM . lnSs;+ bgfRj+Dx lt/+ufoft 5'+ k/jfx db' . lgu"Tof bh{g u'vf{ ;}lgsto\u' gf+ 3f;o\ y;MkfgfRjg . yMu'lglDt+ dv' s/lsof lg+lt+ hs Njfo]km'lk+ emL jL/ u'vf{t . Hof jtn] HofsofM djo]j Xju+u' s;f}l/ y]+ ;fufno\ jf+5\joftMlk+ u'vf{t . 5u" sy+ nf kfo\l5 g+ vM, pld+ yMu' b]o\of lg+lt+ Njft . j pldu' yMu' b]o\ lhu' b]o\ dvofRjg . ;' ug RjgL j pldu' b]o\ h'O . pln Odfgbf/L nf b' lg plds] .

df]6/ x] kf; dh'Ou' uNnLrf, UjfM UjfM df]6/, xfg+ nFo\ lbsftMu' d]d]u' df]6/t . lhlk+ ufGtf]so\ dv't wOu'of ;+s]t . xf]6n ;]e]g ;]e]lG6g Yo+ano\ $=#) h'n . bSj ltAatL kx jMu', lrlsrfs";f+ af+nfs 5fo\lkoftMu' . knv emf;' ngf .

l6leO xfg+ g]kfMof r'gfj . yf}+ r'gfj h'of+ TjMtn . kTofM x] dh'Os dg"to\;+ Ajlt sfn xF . g]skf a}Bof plddl5 VofRjMof cy{ dGt . lhtM 5fo\ 5fo\ Yj r'gfj le+u' h'Oof lg+lt+ h'ofRj+u' y]+ dRj+ . vnf cfM ts 5' le+u'of lg+lt+ h'n g]kfno\ wOu' g+ GXo;M b' . ofOu' j x] vM===ps'Gx' ltlg laP; bf;of æl;lSsd ufyfÆ Ajgfu' . r'gfj vgfM x] Uofgf jM lh .

af3f} lnkf bSj lkxfF jg]u' wfn . Ujt'nfRjgfDx lhtM lh+ x] ygfM Sjt Ajgfo+sf . km;+ s'r's'r' gsn . GXoMg];+ zfSo Hj]n;{ . o]Fof ulNn y]+ — kmf]x/, nF :o+, pu'y'u'+ jf+ 5\joftMu' . em\ofhMdfhM tf/, nF lrafnf, 5]F ttMhfM . nFo\ g+ uHofMuHofMlk+ dg"t .

lhlk+ nf 5sn+ rf}/:tf Yog . efg'eQmof zflns lhldt vgfM km'?ª\u h'n . lhlk+ cgof uf]N8gl6K; wfMu' Rofk;no\ b'Yog . cg kfn+kfM lhldt lrlrUjMu' sko\ Kotflh Rof Tj+sn . 5' 5' xF . cn] ltlg efM sg, ;ft' x] j+s .

cg+ lkxfF jofM ahf/o\ ;/// ldvf Ajof . g]kfn+ jMu' ;fdfgt, rLg+ jMu' ;fdfg, ef/tof x] ;fdfg . bSj+ 5yfo\ x] b;]+ln cg jgfM Gofo] yg jgfM Gofo] 5fo\ < af+nfMu' ahf/ nf dv' t/ g+ 5]FhM n'd+sfM 5tflgtf ;fdfg Hjgf . 5]F n'd+s]y]+ hs h'n . lh 5sn+ 5]Fo\ Yog .

)))

@) ge]Da/, a'waf/ s'Gx' ;'yo\ Sjyfo\ Rjg]dk'mt . ;'y+lg;]+ g]kfMof r'gfjof ;dfrf/ u;" b'xfF jg]y]+ lhu' Gxfo\kgo\ . jfyfOyf+ bgfM 5emfM rfMlxpjgf . 5fo\ 5u" zx/ ;kmf 5u" ;x/ kmf]x/ h'O < j x] lx b'lk+ g]kfnL d"noflk+ dg"t RjgLu' ufGtf]s u'ln or'lkr', Yj bflh{lnª 5fo\ lvvf+d'uMy]+ < ulNn+ ulNn+ 5emfM rfMlxnfM Sjo\ a;:6ko\ ts jgf . nFo\ lrof ldofRj+lkGyfo\ ldvf+ ldvf+ SjfSs 5lunf; lrof Tjgf . WofrM, kmf]x/, wM NjfsHofMu' nf k;M b"u' ulNnrf+ h'ofM yfxf+ jof .  ljsf;ln;]+ Joj:yf jO, Joj:yfof lnp lnp cJoj:yf jO . yHofMu' x] cj:yfo\ nfgfRj+u' b' Yj bflh{lnª .

c+uno\ lgkfM KokfM :jtGqtfof kf]i6/ Kok'gfRjg . u'lnl;t+ :jtGq uf]vf{Nof08 dfM, u'lnl;t+ l;lSsdo\ Kok'g]b';f lhp . t/ klZrda+ufnof d'¶LO b'g] cgRj+lk+ g]kfnLefifLto\;+ yMu' ;f;M :jtGq h'n wsfM wfo]kmofRj+u db'lg . ef/t b'g] ;' :jtGq, u'ln :jtGq .

;f]gfbf h'ofM lhlk+ s'xfF jof . dGXo+ dGXo+ bgfRj+lk+ ufl8t, ONnlaNn g]kfMld VjfMjMlk+ dg"t . plsO kfo\l5 cMvM a+ufnL VjfMjMlk+ dg"t . nF af+nfMu' ug+ db' , j x] nfy]kfy], 3f/f+3'?+ .

v;f{ªof a; :6]zg TjMtfjof . 5u" jfpFu' :ju{ . :ju{of /+u uHofMu' h'O j nf dl;p, t/ ygnf jfFpu' x] :ju{ vM . gfua]nL sfMu' nF h'ofM s'xfF s'xfF jof . /f]lxgL dfu{ — bo]s]u' OR5f j ljsf;of WjfFo\ Ajo]s]u' nIo hs dfM GXofyf;+ GXofu'+ bo]s] lhp vgL .

s'xfF jMln;] tfMGjofjn . lh uano\ GXojn, lh+ dl;p . !@ ah] tL df]6/ £ofrfSs lbpanpo\ nf lhlk+ ef/tof ;Ldf cWofudg /fgLu+h Yog]w'+sn . jof+lnkf g]kfMof cWofudgof Hof bSj l;wo]sfM xfg+ cgof x] nf]sn dfOqmf]no\ nF tKo+sf .

£oftftftf ;MjOu' dfOqmf]a;, 5to\ tofM g+ dGXo+u' lhldu' ;fdfgof åF, lhlk+ lem+lgDx cn] 8«fOe/ afx]s d]lk+ lgDx ldh+t ofgfM lhldu' df]6/ hfn . u'ln jg pln df]6/ lt+Gx'ofxn, eMeMGx"Dx ;ny]+ . lhlk+ b'g] 8f]sf]+ Tjk'oftMlk+ vfrfty]+ jfyfjfyf .

g]kfMof nF . jx] YjfyMu' XjXju+u', ToftMu' nF SogfM ;+ljwfg ;efof r'gfj ts jg]u' nF bo]sLlkG;+ hgtfof nFof 5' jf:tf ofO < g]kfMof nF j ;+ljwfg ;efof nF py]+ x] . lhldu' df]6/ ;+ljwfg ;ef kfv]GXoft .

Wednesday, July 9, 2014

तराइया ताल्ला

नियात्रा

राजेन मानन्धर

येँयाः वल कि गय् गय् जि । सिचुया कुचुकुचुं खःला वा मोहनी वयेके हथाय् जयाः खः, थ्वँया नतुंं जक हे ध्यय्ध्यय् चुइके यः । गबलें सिकापतिंचां यःसिं थनाबिइथें, गबलें, याकःचा बसन्तपुलिइ वनाः झिंनालिसिन्तां प्याखं हुलाबिइथें । दछि दुने येँय् दकलय् न्ह्यइपुगु ई खः थ्व, जिगु लागि, न्हूदँ धुंकाः ।

येँयाःबलय् व याये थ्व याये धकाः म्ये हालाच्वनाबलय् ध्वाक्क नापलात पदम, नेवाः देय्दबूया उलेज्या ज्याझ्वलय् ।

“सिक्किम वनेगु खःला७तिस अन थुगुसी येँयाःया विशेष ज्याझ्वः जुइत्यंगु दु । स्वनिगलं च्याम्ह झिम्ह पत्रकारत मुनाःयंकेगु खँ जुयाच्व्रगु दु । नु ।”

सिक्किम धायेवं मनय् वनेवने जुल । अनया राज्यं ग्वहालि यायेवं अनच्वनाच्वंपिं नेवाःतय्सं नं थःगु भाय् संस्कृतिया बारे चिउताः क्यनाहल धकाः यक्व न्यनेधुन । आः थ्व मिखा निगलं नं स्वयेखंसा जि धन्य जुय धइगु मतिइ वयाच्वंगु यक्व दयेधुंकल ।

तर थः आः अज्याःगु तपाःगु ब्रोडशिट पत्रिकाया जागिरे पत्रकार मखये धुंकूगुलिं अज्याःगु पुचलय् जि मन्ह्यंगु महशुस याना । जिं धया, “थः अज्यागु मूलप्रवाहलय् लाःगु पत्रकारिता यानाच्वनाबलय् ला अथे पुचलय् घानाः वनेगु कुतः मयाना, आः वंसा हानं उगुंथुगुंं यानाः लबः काःजुल धाइ धैगु भय नं दनि । छु याये७तिस”

“अथे मनय् तयाच्वने म्वाः । यक्व आदर्शबादी जुइ मजिउ । गज्याःगज्याःपिं ला वनेजिउ, झी ला झन् ज्या याना हे च्वनापिं खः । नु, म्हाः धायेमते । ”

“का सा का । जिगु नं नां तयाबिउ, अले वनेगु गबलय् धयाहिं । नेवारल्याण्डया स्वहाने गयाः सां वनेगु” ज्या यानाः नं पाठकया मन त्याके मफुगु अंग्रेजी लय्पौया न्हिपं ज्वनाः हे सिक्किमय् वनेगु क्वःछिना ।

म ताक्छु मुढा... धाःथें जिगु अफिसय् मेगु हे ग्वसाः जुयाच्वन । निला दत ख्वपया बोडेय् च्वंगु जरी कारखानाय् अवैध रुपं ज्यायाकातःपिं मस्तय्गु उद्धार यानाः छेँय् तयाथिकागु । आ उमिगु लागि अन हान अज्याःगु ज्याय् वनेम्वायेक छात्रवृत्ति व मेमेगु व्यवस्था यानाबिइगु जूगुलिं अन महिला तथा बालबालिका कार्यालय, जिल्ला बालकल्याण समिति लिसे स्थानीय गैरसरकारी संस्थाया संझौता पत्रय् ल्हाःचिं तयेकेत व ज्याझ्वः न्ह्याकेत महोत्तरी व सर्लाही वनेमाल धैगु सुचं वल ।

इच्छा व कर्तव्यया ल्वापु जुल घोराघोर हे जुल । दुनें दुनें इच्छा उलुउलु सनाः जितः घ्वानाच्वन, पिनें पिनें कर्तव्य, त्यतुमतुत्यलाः इच्छायात ल्हाकाच्वन । अन्तय् जीत कर्तव्यया जुल । सिक्किमयात ल्वःमंकेगु बाहेक मेगु उपमय् मन्त, जि मू हायेकातःम्ह दुगुचा ।

अफिसया ज्याय् जि, देवी डोटल व सन्तोष थापा वनेगु खँ जुल । मं मदयाः लाकि छु , जितः थ्वपालय् भ्वंभिंया जिम्मा कायेत ल्हाः मवन । दक्वदिक्व देवीयात स्व धकाः थः पिनेपिने जुयाच्वना । जि मवँसे मगाःम्ह छम्ह पात्र ला खःनि । याकःचा ह्वांग चाःगु मिखां सिक्किमया म्हगस खनाच्वना ।

जुलाइ २६ सुथय् याकःचा एअरपोर्टय् वना । गाडीया इन्जिनं हे बँय् थिइ थेंच्वंगु गाः दयाच्वंगु लँ पुलेवं अन दुहाँ वलकि झितका नीतका न्यालाय्थें ध्यबा पुइकीपिं पार्किङया ठेकेदारत म्हुतुवानाः ख्याः यानाच्वंगु ला खन, तर देय् या राजधानीया एअरपोर्ट छाय थुभनं स्यंगु, सुनां दयेकीगु, अले व दयेकूपिं ठेकेदारतय्गु उत्तरदायीत्व गनवन धकः धाइपिं सुं मदु । अनं न्हियान्हिथं जुइपिं द्वलंद्वः यात्रीतय्सं नं व मछालापुसेच्वंगु प्रवेशद्वार खनाः प्रतिक्रिया मक्यं । उमितः नेपाःया अव्यवस्था थुलि सहज व पाच्य जुइधुंकल, जाकेँ थें ।

धू ब्वःसां सिचुगु फय् पासा दु । ई स्वयाः न्हापा थ्यंगुलिं बँय् सिमन्तिया मसिन लिथनाः नं ढलानया कंकर जक खनेदयाच्वंगु फःचाय् प्mयतुनाः भिष्म उप्रेतीया उकुन्हु तिनि पिहाँ वःगु एकपल्ट टोकियो ब्वनाच्वना । छम्ह छम्ह यानाः पासापिं थ्यंकः वल ।

मचाबलय् सितुपातु वंक ख्याइगु, ध्यबा पुलाः ग्यायेमाःगु मनोरंजनया छेँ भूतवंगलाया प्रवेश लुखा थें खिउँसे, झिझांमिझां दंगु डोमेस्टिक एअरपोर्टया लबि । थाय् थासय् सरसामानया बोरा चाङ चाङ तयातल । मनूत नं अथे हे । गुम्हं गुम्हं उकिइ हे ग्वतुलाच्वन । लाकां त्वःता तःपिं, सँ भागलां तयातःपिं । बोरा पियाच्वंपिं मनूत, मनू पियाच्वंपिं बोरात । गुलिं ध्याक्वय् च्वनाः खासाखुसु यानाच्वन, गुलिं न्ह्यःने दनाः हे अव्यवस्थाया प्रदर्शन यानाच्वन । अनया व्यवस्थांं जितः छकलं ग्वंगःबुँया बसपार्कय् थ्यंकाबिल । छु पाः७तिस देश व हे जुसेंलि ।

बुद्ध एअरया काउन्टरय् टिकट क्यनेगु औपचारितकता व एअरपोर्ट कर पुलेगु ज्या धुंकाः बेन्चय् च्वंगु धू हुयाः फ्यतुना अले हानं सपूm पुइका । कर पुलेमाः अन एअरपोर्ट जुयाः यात्रा यानाया, वा व भूतबंगलाया मनोरञ्जन कयाया । “”

बँय् धू व खिति पाँय् पाँय्, अंगलय् सिलिङय् माकःचिया जाः, प्लास्टर लिवयाच्वंगु, रंग ब्वलावयाच्वंगु अंगः । तारतिर यात्रांपात्रां यगानाच्वंगु दु । गनं नांगागु तारं “आसे जितः थिजक थिउ ले” धयाच्वन, गनं मेनबोर्ड स्वीचया पुचा लिहाँ वयाः दुनेच्वंगु क्यनेमजिउगु गुप्तांग उलाः “का स्व”, धकाः म्हुतु ल्हानाच्वन । सुथसिया च्याताइलय् हे पलाः तय्त पचिपचि यायेमाःगु थासय् सुद्र्यःया उपहास जुयाच्वंगु दु । मत च्यायेगु स्वयाः मत सिइगुया हिसाबकिताब तइम्ह विद्युत प्राधिकरणया ला छु, इज्जत हे मदुम्हस्या गय् बेइज्जत जुइ । अले थ्व हे नेपाःयात पर्यटक नगरी दयेके धाइपिनि नं लज्जा मदु खनी । थ्व एअरर्पोटं ला बरु देय्या सलंसः सरकारी ज्याकू मछामजुसे अव्यवस्था क्यनाजुइ जिउसा जिं जक दक्व देय्या ठेक्का कयाच्वनेमाःगु ला७तिस धकाः जितः हे हिस्यानाच्वन का ।

थम्हं क्वबियावयागु ब्याग एक्सरे मिशिनय् छ्वया, म्हय् वास्यावास्या यानाः याइगु सुरक्षा जाँच फयाकया, अले पिने दिकाःगु बसय् च्वना । ल्हातिइ वाकिटकि ज्वनातम्ह नकतिन्हियाम्ह ल्हाय्म्ह छम्हस्यां जिपिं दक्वसित झ्यालखानय् कुनेयंकेत्यंपिं अपराधीतय्तथें “थःथःगु बोर्डिङपास क्यँ” धकाः थारा न्हुइक अर्डर बिल । जिमिसं लुरुक्क च्वनाः ३६००तका दां पुलाः वयापिं खः धकाः दसु क्यना ।

जिमित झ्वः छुइकाः प्लेनय् दुत छ्वल । लुखाय् मछ्रिक दनाच्वंम्ह एअरहोस्टेसं प्लास्टिकया न्हिलाख्वाः ब्वायाः नमस्ते बिल, जिं ला मकया । छम्वः हे मवंगु छगू पिपिचा व नितकाः ति वंगु बागू ग्लास बोटल्ड लः फ्वसा कयाः जिमिसं येँनिसें जनकपुरतकया ३९० किमिया यात्रा ३० मिनेट दुने क्वचायेका ।

प्लेनं कुहाँ वयेवं मिया धाःथें जरक्क क्वाःगु जनकपुरया फसं जिमित लसकुस यात, वयेसा वा मखुसा उकिइ हे च्वनाः लिहाँ हुँ धकाः । जिपिं इइपन । लिहाँ वनेधाःसां दुकाइमखु, न्ह्याः वये धाःसां च्वनेफइमखु । आः न्ह्याः वनाः जनकपुरया ताल्लां म्वःल्हुइगु बाहेक जिमिके मेगु विकल्प मदु ।

पिने विश्व शिक्षाया शंकर विमली जिमिति पियाच्वन, निम्ह मेपिं पासापिं सहित स्वम्ह स्वंगः मोटरसाइकल ज्वनाः। सामान्य औपचारिकता धुंकाः जिपिं स्वम्हं व मोटरसाइकलय् सवार जुयाः एअरपोर्टं पिहाँ वया । मोटरसाइकल न्ह्यात, लःसुनाः चागःया चागः जक ल्यनाच्वंगु खुसिया बँ थेंज्याःगु लँजुयाः जिपिं जनकपुर नगरपालिकाया विकासलिसे खँल्हाबल्हा यानावना । जनकपुर नगरपालिकाया छगू जक एअरपोर्ट वनेगु लँ थसः पानाच्वन वायेयंकेत्यंम्ह गथांमुगःथें ।

वनेमाःगु जिपिं ला महोत्तरी जिल्लाया सदरमुकाम जलेश्वर नगरपालिकाय् खः तर अन हवाइमार्गया सुविधा मदूगुलिं जिमित धनुषा जिल्लाया जनकपुर नगरपालिकां सालाकाल । “नेपालय् हवाइमार्ग शुरु जूगु बासःदँ निसें न्हाय्कं क्यनेथें क्यनाजक तःगु थ्व थाय्यात सुनां झंगःलात७तिस” विकास यायेत भौगोलिक अवस्थां साथ मजुयाः नेपालय् विकास मजूगु धकाः थःगु खि त्वपुया जुइपिं नेपाली विद्वानतय्त थ्व न्ह्यसः तराइया छगू उन्नत जिल्ला जुयाःनं थःगु छातीइ हवाइजहाजया टायरं क्यय्के मखंगु महोत्तरी न्यनाच्वन ।

लँय् ध्याच्वःया ला खँ हे ल्हायेम्वाःल । लँय् लँय् गाः, लँसिथय् फोहरया द्वँ, खा, हँय् फा नांगां वा कटुचा जक न्ह्यानाः ब्वाँय् ब्वाँय् जुयाच्वंपिं मस्त अले सुल्प्याथें वनेला मवनेला यानाः न्ह्यानाच्वंगु पलाःत — दक्वस्यां जनकपुरयात मत्यवं जूगु नगरपालिकाया घोषणायात हिस्यानाच्वन, अले गुगुं इलय् नेपाः व भारतया हे छगू समृद्ध नगर जुयाच्वंगु विद्वान जुजु जनक महाराजया राज्यया बलात्कार यानाच्वन । अबलय् अयोध्यानिसें सभ्याताया देय् धकाः राजकुमार राम थनया म्ह्याय्मचा लिसे इहिपा यायेत असम्भव धयातःगु स्वयम्बरया धेंधें बल्लाकासय् ब्वति काः वल, आः थःगु मछालापुगु ख्वाः सुचुकेत ख्वाः तपुइला, प्यं तपुइला यानाच्वन । स्व, ई गुलि बलवान ।

अथे सां नापसं च्वंगु थ्व स्वयाः नं खतमगु जिल्ला महोत्तरीया नगरपालिका जलेश्वरं वःपिं भाजुपिन्सं जनक महाराजया इज्जत तल, जिमित एअरपार्टय् थ्यंक वयाः काःवयाः । उमिगु मोटरसाइकलय् च्वनाः जिपिं जनकपूरया जिरोमाइल त्वःता महोत्तरीया जलेश्वरपाखे वनाच्वना ।

थथे मेगु जिल्लां सुं पासा वा सहकर्मि वलकि झी एअरपोर्टय् थ्यंक वनाः काःवनीला७तिस सुं वंसा अपवाद हे जुइ । झीगु संस्कृतिइ पाहाँ चःह्रेया बाखं दुसां सामान्यतयाः थःथिति हे बाहेक मेपिं सुयातं उलिमछि ग्वहालि यायेगु परिच्छेद लोडशेडिङ जुइबलय् मोबाइलया पिलिपिलि ज्वनाः लँय् छुं मालेथें जक जुइ । थन या निभाः छाःसां मनूतय्गु नुगः नायु, झीथाय् निभाः नायुसां मनूतय्गु नुगः छाः ।

जनकपुर नगरपालिका निसें जलेश्वर नगरपालिका तक १८ किमी जक दु तर लँया अवस्थां जिमित प्वाथय्या आतापति हे गुइँगुइँ नीका बिल । तराइया घाःप्वींथें पाप्रापाप्रा लिहाँ वःगु पीचं उकिया दुनेजूगु भ्रष्टाचारया दुबिस्ता प्वंकाच्वन । व हे घालय् चिमल्ता ह्वलेथें धुफ्वःदंक जिमिगु मोटरसाइकलं उकियात सास्ना बियाच्वन — धुइँधुइँ, घ्याराघ्यारा, घ्याच्च । गबलें गबलें जिच्वनागु मोटरसाइकल चलेयानाच्वंम्ह अरुणयात व पीचया अवस्था खनाः थुलि दया वनी कि वं पीच त्वःताः जवंखवं च्वंगु कच्ची लं मोटरसाइकल ब्वाकी । पीच स्वयाः उखें यंकेबलय् अपुयाः आः पीचय् स्वयाः अन गाः वनाच्वंगु दु ।

नगरपालिका भवन न्ह्यःने च्वंगु छगू पसलय् व सवाः थ्व सवाः मदुगु जा नयाः ज्याय् ब्वाँय् वनेमाल ।

जिमिगु मोटरसाइकलत तप्यंक वनाः महोत्तरीया सिडिओ ज्याकूया न्ह्यःने दित । वाउँसे च्वंगु, चिकीचा धंगु पुखूचा व चाकलाः फल्चा नं दूगु व छेँ स्वये हे खानदानीथें च्वं । तर दुने ला औसत नेपाली सरकारी ज्याकू स्वःसा स्वये हे म्वाः, धाःसा धायेहे म्वाः ।

वंगु बैशाख २० गते ख्वपया बोडे देसय् अनया सरकारी व गैरसरकारी संस्थातय्गु मंकाः कुतलं १२७बmउसम्ह मचा ज्यामिपिनिगु उद्धार जुल । देय्या कानूनं १४स्वयाः क्वकालिपिन्त गुगुं नं ज्याय् लगेयायेमजिउ धयाःतःसां अन अज्याःगु ज्या यक्व न्ह्यःनिसे जुयाच्वंगु खः। लिपा दक्वसिगु कुतलं व मस्तय्त उमि छेँय् थ्यंकेगु ज्या जुल सा वयां लिपा व मस्तय्तमाःगु शैक्षिक छात्रवृत्ति र व्यावसायिक तालिमया ग्वसाः ग्वयाः उकिया ज्या न्ह्याकेत महोत्तरी जिल्लाय् ७बmउस,३२,००० तका व सर्लाहीइ ६,०२,००० तका बिइगु क्वःजिउगु खः। थ्व ज्याया ध्यबा केन्द्रीय बालकल्याण समितिं जिल्ला जिल्लाया महिला तथा बालबालिका कार्यालयय् वनी,  उकिया ध्यबा पाय्छि कथं खर्च याकेत जिल्ला बालकल्याण समितिया रोहवर आवश्यक जुइ । अथे जुयाः थ्व समितिया अध्यक्षकथं जिमिसं अनया प्रमुख जिल्ला अधिकारीया ग्वहालि माःगु खः ।

तर अजू चायापूगु घटना जुल । प्यन्हुतिनि न्ह्यः दाङं सरुवा जुयाः झाःम्ह प्रजिअ मधुसुदन बुर्लाकाटीं तप्यंक अज्याःगु भ्वँतय् सही तयेमखु धकाः भ्वंदक्व लित बियादिल ।

“थ्व ला एनजिओया ज्या जुल, जिं सही यायेत ला गृह मन्त्रालयया पत्र माः ।”

वय्कलं थः अनया जिल्ला बालकल्याण समितिया अध्यक्ष खः धकाः मसिउ जक मखु, जिमित न्यंकेथे अन च्वंमह छम्ह कर्मचारीयात न्यन, “झीगु जिल्लाय् जिल्ला बालकल्याण समिति धैगु छुं दुला७तिस”
“”
थुइकां थुइके मफुसेंलि जिपिं हारे चायाः लिहाँ वया । बरु लिपा वनेत्ययेकाः परिचयया क्रमय् जिपिं मध्ये छम्ह वयगु जिल्लायाम्ह जूगुलिं जिमित हागुगु चाकुगु च्या त्वंका दिल ।

अन छगू स्कूलया ब्यवस्थापन मिले मजुया छपुचलं तालाबन्दी यानाबिउगु जुयाच्वनु । वय्कलं सहमतिइ हयेगु स्वयाः ताः तछ्याकेगु बिचाः यानादिल । “तालं ग्वयेगु धैगु नं ज्या ला७तिस थुतित ला जनतां कथिं कथिं मुइके माः । अज्याःगु छुं जुल धाःसा प्रहरी प्रशासनं छुं मयाकेगु व्यवस्था जिं यानाबिइ । ”

वय्कःया खँ न्यनाः जिपिं हिन्दी फिलिमया सुं पात्रया डाइलगथें न्ह्यइपुसेच्वन ।

लिपा खँ थुल । वय्कःयात ला दाङय् नं आन्दोलनयानाः हे सरुवा यानाहःगु जुयाच्वन । वहे कारणं थौ नागरिक दैनिकय् वय्क समासार जुयादिल खनी । शायद जिमित प्वंकूगु तं वहे समाचारया लिच्वः खःला ७तिस

अनं जिपिं वना व जिल्लाया महिला तथा बालबालिका कार्यालयय् । धयाच्वनेम्वाः, अन नं मेमेगु सरकारी ज्याकुथिइथें खिउँसे, भूतछेँथें झिझांमिझां दं । हाकिम महिला विकास अधिकृत येँय् वयां लिउनेच्वंम्ह सुपरभाइजर नं मदु । वयां क्वय्याम्ह लेखापालयात नापलाये धयां व नं अन वं थन वं मदु । मोबाइलय् बल्लबल्ल सम्पर्क जुल । वयेत्यल धयाहल, उजुंसुजुं मवः ।

सरकारी अफिस धैगु सरकारी हे जुइ । थन मसःमसिउपिन्त झुलेयायेगु व हाय्लकाय्ल यानाः निगः प्यंगः ध्यबा च्वायेमदुतले उखेया सिन्का थुखे तइमखु अधिकांश जनताया करय् म्वानाच्वनीपिं राष्ट्रसेवक धाःपिन्सं । अले झी जनता नं थुमित लाइनय् हयेगु प्रकृयाय् वनाः झंझट क्वबीगु स्वयाः सछि निसः दां वयागु ह्वखनातःगु खल्तिइ तयाः थःगु ज्या तिप्यंकेगु अःपु तायेका च्वना । अथेजुयाः थ्व प्रवृतिं हा कयाच्वंगु ।

थ्व हे मौकाया फाइदा काल अनया कार्यालय सहायक रामशोभित पाण्डें । तःदँ न्ह्यःनिसें व पदय् ज्या यानाच्वंम्ह जूसां अनया हाकिमं सह मयाः धैगु वया विन्ती । अले हाकिम ला अख्तियारय् मुद्दा फयाच्वंगु दु हँ अनया ध्यबा हिनामिना याःगु यात कयाः। खँय् खँय् ल्हाः प्यपुंकाः बिन्ती यायेमाःम्ह वया खँ न्यन्यं घौछि ई पूmगु हे मचाः ।

बल्लबल्ल झायेकल लेखापालजु । न्हापां ला खँ हे न्यनामदी । सही यायेमखु धकाः भ्वं हे मस्वः । लिपा जिं येँय् झायाच्वंम्ह अनया हाकिमलिसे फोनय् खँ ल्हानाः थुइकाबियाः वयात हे फोनय् खँ ल्हाकुसेंलि तिनि माने जुल । अले येँय् हे वनाः सहि याकेगु खँ जुल ।

थुलि यायां अफिसया ई सिधइन । जिपिं हानं मोटरसाइकलय् च्वनाः जनकपुर वया अले अनया वीरगंज वनेगु बससय् च्वनाः सर्लाहीया लालबन्दीइ वनाः च्वनेगु बाय्या ब्वयवस्था याना ।

अले घ्वाल्ल म्वःल्हुयाः येँनिसेंया चःति खिति चुइका छ्वयेवं जिगु पुनर्जन्म जूथें जुल । त्यानु लंकाः आनन्दया सासः ल्हाना । पलख पिने वनाः च्यास्या त्वनाः दुनें दुनें दनावयाच्वंगु न्ह्यःयात ल्हाकाछ्वया ।

लालबन्दी धैगु पूव पश्चिम राजमार्गया उगु थाय् ख ःगन सर्लाहीया सदरमुकाम मलंगवा वनेगु लँ स्वाइ । तर मलंगवा वनेगु लँया बिजोग जूगुलिं उगु भारतया सिमानालिसे सतीगु थासय् च्वंगु सदरमुकामय् जुइगु व जुइमाःगु ज्या यक्व हे थनंतुं जुइ । विकास व अवसर नं थन हे द्वँ मुनाच्वन । राजमार्ग जुयाः थन मधेशया लागा जूसाें ब्यापारया जिम्मा खय्बर्मूतय्सं व जनजातितय्सं कयाबिउगुदु, मधेशीतय्त शायद विरोध व राजनीति यायेगु ज्या जक ल्यंदनि । अज्याःगु लुँ सइगु राजमार्गय् नं पसःपिसः, स्कूल कलेज आदि दक्व पिनेयापिन्सं कयाबिउगु दु ।

अपाय्मछि धंगु मधेश आन्दोलन जुइधुंकाः पिनें वःपिन्सं लँ ला त्वःताबीधुंकूगु खःनि । तर ग्व ले७तिस आः अन मधेशीया कब्जा खनेमदु । तरकारी मिउवःपिं तकं पहाडियात जक । थुलि हे यायेत मधेशी आन्दोलन जूगु ला७तिस उगु आन्दोलन लिपा अन्तरिम संविधानय् नेपाल संघीय राज्य जुइ धकाः च्वयेत पार्टीया नेतात बाध्य ला जुल तर देय्यात संघीय यायेत उगु संविधान बाध्य मजुल । छं दायेथें या, जि ख्वयेथें याये धाधां स्वदँ प्यदँ फुत, मधेशया भाग्यय् स्वां मह्वः ।

दयेत ला जलेश्वरंनिसें मलंगवातकया तप्यंगु लँ नेपाल—भारत सिमानाया लिक्कलिक्कं दु तर उगु लँ भ्वँतय् जक दयाच्वन, गन गाडी गुडेजुइगु गाडीयात नं कसा, मनूयात नं कसा । अथे जुयाः जिपिं जलेश्वरं राजमार्ग थाहां वया, राजमार्गया लँ जुयाः लालबन्दी वयाः हानं लालबन्दीं क्वय् मलंगवा वनेमाल ।

न्हापा मधेशीतय्सं मधेश दक्वं पहाडियातय्गु ल्हातिइ लाःगुलिं मधेशया विकास मजुल धकाः हालाजुल । ल्यतुल्ययाः पहाडियातय्त ख्यानाछ्वत, थनाछ्वत । अले थ्व हे थासं यक्व मधेशी नेतात नं जन्मेजुल । तर इपिं थासय् थ्यंलिसे राजधानी येँलिसे सतिनावन, थःगु जन्मथाय्लिसे तापानावन । अले चुनाव याकनं याकनं मजूगुलिं उमिसं थःगु गांया लँ नं ल्वःमंकल । मधेशी आन्दोलनय् थःगु ज्यान पाःपिनिगु आत्मां उमिगु लासया स्वहाने गयाः थौं सत्ताय् थ्यनाच्वंपिं नेतातय्त “ग्व जिमिगु मधेश दयेकःवयेगु मखुला७तिस” धकाः न्यनाच्वन जुइ ।

दछिन्यंक छुं न छुं पी जिउगु, वांउँगुया भण्डार अले भौगोलिक रुपं थथ्याःक्वथ्याः मदुगुलिं विकास नं याये अःपु तराइ । थ्व ल्याखं मनूत तं पिहाँ वलकि देय्या दक्व विकास तराइलय् जक मुंकल धकाः राजनीतिक घुर्कि क्यने नं सः। तर बिडम्बना, तराइया थ्व अब्यवस्था खनाः धायेवइ — भौगोलिक सुगमता जक नं मखु खनी विकास धैगु ।

लिहाँ वयेवं बहनी जुल । ताःन्वःगु व त्यानुसेच्वंगु ल्वाकज्यानाः न्ह्यः जुयावल जिगु न्ह्यपुइ । ख्याकं त्यलेथें त्यल न्ह्यलं ।

सेम्टेम्बर २८ कुन्हु सुथय् जिगु न्ह्यपुया खापा घाराघारा यानाः जितः थंवल, येँया गबलें न्यनेमनंगु समाचारं । नकतिनि लुक्ला वनेत ब्वःगु सीता एअरया डोर्नियर विमान ब्वःगु न्यागू मिनेत मजायेवं मनोहरा खुसि सिथय् न्हासं चूवन हँ । अले, धयाच्वने म्वाः, उकिइ च्वंपिं १९म्ह यात्रुत दक्वं ह्यंग्वाः जुल । मनूत तमासे जुइगु बाहेक छु यायेफइ । बागू दर्जन टिभी च्यानलं दिपाः मदयेका थी थी दृष्य क्यनाच्वन । व जुल हँ थ्व जुल हँ । अथे हँ थथे हँ ।

जिमिगु नुगलय् धिमय् थात । अथेंला प्लेन गये ग्याः धयाच्वनाम्ह, नकतिनि थज्याःगु खँ क्वाः क्वाः न्यनेमाःबलय् म्हय् क्वाःलखं लुइथें जुल । काचाक्क जिगु म्हुतुं पिहाँ वल, “छन्हुं हे निगु प्लेन दुर्घटना ला जुइमखुनि । आःतक गबलें थथे जुल धाःगु मन्यनानि ।”

सर्लाहीया अनया जिल्ला बालकल्याण समितिइ, अथे धैगु अनया जिल्ला प्रशासन कार्यालयय् वनाः अन नं प्रमुख जिल्ला अधिकारीयात जिल्ला बालकल्याण समितिया अध्यक्षया नातां अथे हे जरी कारखानां लिगनाहःपिं मस्तय्गु शिक्षा दीक्षाया ज्याझ्वःया निंतिं अनया स्थानीया संस्था बाल संरक्षण संस्थायात ज्या बिइके माःगु । सुथं निसें ज्या तिप्यंकेमालाः वना ।

सरकारी ज्याकूया हालत सर्लाहीइ नं मपाः । सदरमुकाम मलंगवा खःसां अन प्रशासनिक केन्द्र धायेबहगु विकास जुयाच्वंगु मदु । जिल्लाया अधिकांश कर्मचारी थुखे राजमार्गया लालबन्दी पाखे हे च्वनेगु याइ । जिमिगु छलफल नं अथे हे जुल ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारीया मलाः, जिल्ला बालकल्याण समितिया छम्ह दुजःयात खटेयानातल । महिला विकास अधिकृत येँय् झायाच्वनादीगुलिं वय्कलं नं छम्ह मेम्ह मय्जुयात खटेयानातल । उकिसं जिपिं मलंगवा हे वनेम्वाःल । सुं हे मलंगवाय् मदइगु जुयाः नापलायेगु नं सदरमुकामय् मजुसे लालबन्दीइ हे जुल । पायक परेमजुलकि जिल्ला सदरमुकाम जक जुयाः नं ज्या मवः । मनूत गन विकासया मौका दइ अन च्वनी — अथे जुयाः आः मनूत राजमार्गया लालबन्दीइ यक्व मुनाच्वंगु दु , सदरमुकामय् ला खाली ध्वाँय् जक धस्वानाच्वनी ।

ज्या सिधल । लिहाँ वनेत हानं जिपिं जनकपुर हे वनेमानि । लँय् दनाच्वना , उजुसुजुं गाडी हे मवः, हडताल वा चक्काजाम जकं जुल ला । बालसंरक्षण सस्थाया पासापिन्सं कनाच्वन  । अनया रत्नज्योति क्याम्पस बन्द हँ थौं कन्हय् ।
“छु जुल७तिस छाय् ७तिस” जिं उत्सुकता प्वंका ।
“छु जुइ, थथे हे ला खः नि झीगु देसय् । अनया छपुचः गुण्डां छम्ह मिसायात हायेकल खनी, मिसां मिजंयात दाल धकाः हानं मिसायात व हे मिजंया पुचलं बांमलाक दाल हँ । थ्व ल्वापु तधनावन धकाः क्याम्पस प्रशासनं व मिजंयात लिकानाबिल । आः व मिजंया समर्थनय् अनया विद्यार्थी युनियनं क्याम्पस संचालन हे याके मबिउ का ।”

जितः बिचाः याकल । थ्व हे शिक्षा बिल ला झीत थनया शिक्षा नीतिं थज्याःगु देश जुया वन । अले अज्याःपि युवातय्सं देय् या निंतिं कन्हय् छु याइ जुइ७तिस

बल्लबल्ल घौछित्या पियाः वःगु गाडीइ थःत त्यतुमतुत्यलाः न्ह्यंकाः उखे पाखे वनाछ्वया । जनकपुर ला थ्यन तर एअरपोर्ट मथ्यंनि । नगरपालिकाय् यातायातया नामय् मनुखं चलेयायेमाःगु रिक्सा स्वयाः मेगु छुं मदु । स्वम्हस्यां स्वंगः रिक्सा कया । बुराम्ह रिक्सावालं जितः वयागु रिक्साय् फ्यतुकल अले पलख घ्वानाः गयाः यंकल खुसिया बगःथेंज्याःगु व नगरपालिकाया साइनबोर्डयात ल्वाप्पा नकाच्वंगु लं जुयाः ।

रिक्साया प्mयतुइमजीक न्वःगु सीटय् च्वनाः खनेदक्व दृष्ययात मिखाय् स्वथनाच्वना । ह्यंग्वाःथे. हाकुगु ब्वहलय् मिहेनतया पुसा व ताल्लाया साः लायेवं सागरया सिपिइ मोति लुयावःथें झल्ल थीक चःतिकनावल । वहे चःतिया फुति नं निभाःद्यःया साथ दयेवं झन् स्वन्तिया येँदेय् थें झल्लमिनावल । झुलिझुलिवःगु व रिक्साया हुडं जनकपुरया ज्यायाये अल्छिपिनिगु थथ्याःक्वथ्याःगु लँ खनेदयाच्वन, अले रिक्सावालया ह्वःहवःगंगु गन्जिं ज्यायानानइम्हसिगु बपिक्वेँ खनेदयाच्वन । वयागु व लिगिलिगिगु बपिक्वँचं शायद मधेशया नामय् सत्ताया राजनीति याइपिन्त थ्व हे धयाच्वन जुइ, छिमिगु खँ नं न्यनेधुन, छिमिसं याइगु नं स्वये धुन । आः धाथें जिमिगु सत्ता मवःतले हे जक खः छिमिसं राजधानीइ वनाः जिमिगु गरीबी मियाः राज यायेगु मखुला७तिस — वयेकेबिउ जिमिगु सत्ता अले क्यनाबिइ, छिमित राजनीति धैगु छु धकाः ।

एअरपोर्टय् थ्यन । अन ला मेला हे जुया च्वन । दक्वं हथाय् चाःथें, गनं वनेमाःपिं थें छुं जुइगु योजना जुयाच्वंथें । जिगु नं गःपः तःहाकः जुल । अनया हुलमुल, ताःन्वःगु, चःत नवःगु, उसुक्क ग्वाः ल्ह्वयातःगुया गन्ध स्वयाः न अन मेगु छुं दु । निम्ह स्वःम्ह मनूत इपाःथिपाः मदयेज इरुथिरु जुयाच्वन । का आः धाःसा देस बनेजुइख्वाः वल । देश हे बनेमजूसां जनकपुर धाःसा पक्कां बनेजुइन । स्वयाच्वच्वं जिमिगु मिखा न्ह्यःने अनया भिआइपित वनेगु लँय् हुलहुल खनेदत । थ्वदेसय् ज्यायानाः नइपिं बाहेक दक्वं भिआइपि अले ज्यायानाःनइपिं स्वयाः ज्या मयासे नइपिं अप्वः जुसेंलं सामान्य लँय् स्वयाः भिआइपित वनीगु लँय् यक्व हुलमुल जुइगु ला स्वभाविक हे जुल । जिं नं चस्माया खाः लंचं हुयाः गःपः तःहाकःयाना । अन ला मसिहा हे वःगु थें मनूत ब्वाँय् ब्वाँय् वना निम्ह नेताख्वाःवःपिं निम्हसिगु स्वागत यानाच्वन । सु थुपिं गनं खनाथें च्वं, समाचारय् खंगु जुइका । अँ, वहे खः । महन्थ ठाकुर व गगनथापा...। का आःधाःसा जनकपुरया विकास जुइगु जुल । थनया लँ नं एअरपोर्टया मैदानथें यचुइ, धःनं थासं थासं बाःवनी, दक्व मस्त इस्कुलय् वनी, मांबौपिन्सं सम्मानित ज्या यायेखनी । गज्याःगु भिंगु दिनय् जिमिसं थ्व एअरपोर्टय् पलाःतयेखन । जि न्हापं धन्य जुल ।

द्दण्ज्ञद्दरण्ढरद्दड

गन बुद्ध बुल अन बुद्ध बुत (1)

नियात्रा

राजेन मानन्धर


थिकुथिकु पंगु जिमिगु बस रामग्रामया सिथय् दित । सुथंनिसें बसं जाकि हायेथें भछ्यां भछ्यां यानाः हायाहःगु जिमिगु याग्ला प्याग्ला वंगु म्हत छम्ह छम्ह यायां गाडीं कुहाँ वल । खिउँसे वा ख्वाउँसे ल्वाकाज्याःगु लकसय् अन धिमय् थानाः हे जिमित सुनांनं लसकुस याःसां जिमिगु मन लय्ताइगु अवस्था मदु ।

छथाय् सिद्धार्थ जन्मया छगू मुर्ति थनातल । लिक्कसं जापानी परम्पराकथंया च्वयातःगु नामुम्योहोरेन्गेक्योया सूत्रं जिमित जिपिं बौद्ध स्मारकया जःखः दूगु लुमंकाबियाच्वन । नेपालं थनातःगु साइनबोर्ड यक्वकथं अर्थपूर्ण — अंग्रेजी भासं धयातल, “विश्व शान्ति, नेपाः उन्नति” । अन बुद्ध नं मदु, बौद्ध नं मदु । जिमिगु मिखां खंगु थ्व हे खः, विश्वयात शान्ति माः, नेपाःयात उन्नति दुसा गाः (उन्नतिया नामय् मयःम्हसिया छ्यं त्वाःल्हानाबिउसां जिउ) । सुं थः मनू सिनाः किरिया च्वनाच्वंगु थज्याःगु लकसय् जिमिसं थःत सहजताया खतय् तयाः ल्ह्ययायंका । व निफ्वःप्यफ्वः स्वां व गबलें गबलें भचाभचा सम्भार नं यानातःगु बगिंचाया लिउने सुलाच्वंगु चाद्वँ जिमित खनाः मछाल । उकियात संसारया दक्व बौद्धतय्सं तथागतया अस्थिधातु लिकायेमलाःगु विश्वया छगू जक स्तूप रामग्राम धकाः गर्वं छ्यं क्वछुकाः अभिवादन याइ । सम्राट अशोकं दक्वदिक्व स्तुपय् तयातःगु अस्थिधातुयात लेहेंथन, थन जक लिकाये मखन हँ, नागतय्सं रक्षा यानातःगुलिं । तर व नागतय्सं स्वयम् थ्व स्तुपया रक्षा यायेमफुगुलिं ईया ग्वफसय् लानाः चाद्वँ हे जक जुयाः थःगु अस्तित्व ल्यंकातयेमाल । यलया अशोकथूर स्वया उलि मपाःगु उगु संरचनाय् मनू सभ्यताया भ्याः तकं ल्यनाच्वंगु मदु । लिक्कसं छमा तमागु सिमां बौद्ध सभ्यता व इतिहासयात बुकागु घमण्डं छ्यं धस्वाकाच्वन ।

न्हाय्पं तपूगु तपुलि व तुयुगु गम्छां न्ययातःम्ह छम्ह स्थानीय युवकं जिमित अनया बाखं कन । उगु पवित्र स्तूपया लिउने छकू खालि जग्गा दु हँ, अन सुनां नं बुँज्या यातकि वया नाश जुइ हँ । पलख दनाः बुद्ध स्मरण व अनया ऐतिहासिकताया विवेचना यानाः जिपिं अनं लिहाँ वया । तापाक्क पश्चिमय् सुद्र्यः बुलुयावन ।

हानं विद्या तताया कविता छामछाम छुमछुम थें खिउँसे च्वंगु थासय् जिमिगु गाडी दित । चाकःलिं नयेत्वने हे मखंपिं थज्याःपिं मनूतय्सं भुंवल । खिउँगु थासय् पिलपिल मत च्याकातःगु बलेचात झ्वःझ्वः छुनाः छु छु खासखुस खँ ल्हानाच्वन । बौद्धत वल धकाः धयाच्वंगु थें च्वं — इपिं मनूत, जिपिं बौद्धत । खः, संसारयात ज्ञानया जः ह्वलाः नं थःगु जन्मभूमियात दन्न च्वंकेमसःम्ह सिद्धार्थ गौतम जन्म जूगु थ्व थाय् लुम्बिनी । जिमिगु पलाः पवित्र जुयाः नं अभागीगु व लुम्बिनीया मैलावारय् लात । लोडशेडिङया कोपभाजनयात मोबाइल व चिचिःप्वाःगु चाइनिज टर्चलाईटया बलं चिइकाः जिपिं अनसं च्वंगु छगू होटेलय् वना । अंगलय् धर्मचक्रया चिंलिसें अन “बि ह्याप्पी” धकाः च्वयातल । च्वये नं माः अन । छाय् धाःसा अल वँक्वपतिं हरेक बौद्ध तीर्थयात्रीयात लुम्बिनीया ख्वाःपाःचा खँखं ख्वखुमखु धायेकाबी । अज्याःथाय् व बि ह्याप्पीं यक्व ज्या याइ, जिमित थःत थम्हं सम्हालेयायेत । संसार हिल, बुद्धया जन्मभूमि महिउ । बुद्धं संसारयात जःबिल, थःम्हं न्हापांगु पलाःतयागु थाय्यात अझं पलाःतय्बहगु थाय् दय्के मफुनि २५५५ दँ लिपा बुद्ध नेपालय् जन्मेजूगु खः भारतय् मखु धकाः बुद्धया नामय् राजनीति याइपिनिगु थ्व देसय् ।

चिकुलाया बिदा लाकाः जिपिं लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालय अन्तर्गतया थेरवाद बुद्धिस्ट एकेदमिया भन्ते–गुरुमांपिं, शिक्षकपिं व विद्यार्थीपिं नापं स्वंगू दर्जन धर्मबन्धुपिं लुम्बिनीइ वयागु, २०१२ फुइ निन्हुजक न्ह्यः । लुम्बिनी धुंकाः कपिलबस्तुया बौद्धतीर्थया भ्रमणलिपा सुर्खेतया काँक्रेबिहार स्वयेगु जिमिगु योजना ।

कांथें खिउँगु होटेलय् घौछि मैनमतया पिलिपिलिलिसे ल्वायेवं लोडसेडिङ सिधल धकाः मतमित जुरुजारुं दन, मिखा गिलिगिलि यायां । नयेत्यःगु संकेत वल । चिन्वःगु ल्वसालिसे जाप्यय् धुतकाः जिमि द्यनेगु गौतमी विहारय् वनाः थसः पाया ।

०००

सुथ जुल, अय्सां सुथ मजूनि । चिकुलाया लुम्बिनी, छगू न्हूगु अनुभव — क्वथां पिहाँ वयां नं ख्वाउँगु सिलखं भुनातल । सित वा गायाच्वन, ससिवाथें, मिखाय् थ्यंक हे वया पिइकः वयाच्वन । गुलि म्हाइपुजुइ सुथया नं, सुद्र्यःयात बाराय् तयाः थः याकःचा जक वये । ग्वंगः महायेकं जूगु सुथ थें ।

क्वाःगु च्यालिसे थःथःगु म्हयात ख्वाउँगु तराइया शितलहरलिसे ल्वायेगु शक्ति त्याय्कयाः जिपिं वना पवित्र बगिंचाय् पियाच्वनां खइमखुत धकाः । लाकांया थेकेदारयात लाकां बुझ्ेयानाः बगिंचाय् दुहाँ वना । नायुगु फय्, नायुगु घाँय्, नाइसेहे च्वंगु सुत्र वचनं थ्वयाच्वन सर्गः नं । अन उगुं थुगुं दयेकेगु ज्याः न्ह्याबले जुयाच्वनी । मचांनिसें लुम्बिनी वलकि अन छतां छतां दयेका हे च्वंगु जुयाच्वनी (सन् १९८५य् तयार जूगु केन्जो तान्गेया गुरुयोजनाया इज्जत नेपालं थुकथं तयाच्वंगु दु)। थ्व हे खः थनया विशेषता — अल्सिख्वाः ज्यामित यायेला मयायेला यानाः कुतिकुति सनाच्वन । बँ दयेकेगु ज्या ला यक्व जुइधुंकल, बस, नुगः दयेकेमानि । बुद्धनुगः दयेकेमानि अन बँ दयेकाः ध्यबा दयेकीपिनिगु नुगलय् ।

मनूत म्वः म्वः । पलख लाइन च्वनाः युनेस्कों धाःथे यानाः दयेकातःगु मायादेवी द्यःगः दुने सिद्धार्थ जन्मजूगु ईयात नुगःमिखां फयाकया । पलख सिथय् दनाः बुद्धजन्म, जन्मभूमि व उकिया ऐतिहासिक, साँस्कृतिक व धार्मिक महत्वया भचा विवेचना जुल ७नतसद्धेय भन्तेपिं व गुरुजनपिं पाखें । न्हाय्पनय् चिकं तयातःगु जक मखु, न्हापय्पं निपां हे चिकंया पुखुलिइ थुनातःपिं लुम्बिनी दयेकेगु जिम्मा कयाः जागिर नइपिन्सं थ्व खँ ताइला थें ।

अनं अशोक स्तम्भया न्ह्यःने बुद्धपूजायाया सूत्रपाठय् थःत तंका । बुद्ध, धर्म व संघया स्मरण जुल । नुगलय् दुनेथ्यंक शान्तिया खुसिबाः वल । चाकःलिं मिखा ब्वया । थी थी देय्यापिं बौद्धभिक्षु–भिक्षुणी अले उपासक–उपासिकापिं थम्हं फुथें–चाःथें सःथें–स्यनातःथें बुद्ध लुमंकःवयाच्वन । अझ धाये, अन बुद्ध दु धकाः झीत लुमंकाबिउवयाच्वन ।

नापसं च्वंगु बुलुगु लःदूगु पुखुली नक्कलीगु प्लास्टिकया पलेस्वानं जिमिगु ७नतसद्धानं प्लास्टिकयागु जक खःला धकाः शंकाया मिखां स्वयाच्वन । पुचः पुचः ल्याय्म्ह ल्यासेत घ्वातुमतुघ्वानाः वयाच्वन, मोबाइलया सिन्हफुति थेंज्याःगु लेन्सयात थः थ्व थासय् वयागुया दसु मुंकातय्त उजं बियाच्वन । थ्व दक्व स्वयाः अशोक स्तम्भ अचम्भ जुयाच्वन । छु जूगु खः ल्याः थ्व धकाः ।


डा. फुहरर, पिसि मुखर्जी, खड्ग समशेर, देवाला मित्रा, ऊ थान्त... अले सु सु । थौंतक गुलि नं लुम्बिनीया संरक्षण÷विकास जुल, व कि विदेशीया करकापं जुल, कि लुम्बिनीया विकास यातकि ध्यबा कमेयायेखनी धैगु सिद्धान्तं जुल । विश्वसम्पदाया धलखय् लाःगु लुम्बिनीया नां कायेत्यलकि पर्यटन व आर्थिक विकासया खँ ल्ह्वनेसःपिं सरकारी कर्मचारी व लुम्बिनी विकास कोषया जागिरे प्रतिनिधितय्गु तःताजि ख्वाःस्वयेधुन । लुम्बिनी न्ह्याबलें लुम्बिनीया लुम्बिनी तुं । बसय् न्यनावयागु मदनकृष्णया मे छपु न्हाय्पनय् घुन्न हाःवल “लुम्बिनी विकास यायां यक्वसिया काय्बुल, तर अय्नं ज्या मजुया बुद्धया हे आय्बुल ।”

पलख जिपिं अनया राजकीय बुद्धबिहारय् वनाः लुम्बिनीया संरक्षण यायेत योगदान बियाबिज्याःपिं भन्तेपिन्त लुमंका । अले अनं जिपिं खसुया सिलखं भुनातःपिं ७नतसीलङ्कन, म्यानमार, थाइ विहारया अवलोकन यायेधुंकाः ज्यःनां याःवना ।

लुम्बिनीया मू लुखा न्ह्यःने चिकुयाः स्थानीय मनूत, दुगुचात व खिचात छथाय् हे मि पनाच्वन । धाथें लुम्बिनीइ स्थानीय मनूत धकाः सुयात धायेगु७तिस बुद्धया जन्मस्थल धकाः विश्वं धयाच्वंथाय् भ्याभचा हे बुद्धभावना मदुपिं पहाडी खय्बर्मूत, अनया मधेसीत, वा आदिवासी थारुत वा मुस्लिमत वा क्रिश्चियनत वा भुटानी शरणार्थीत स्थानीय ला ७तिस उपिं अन च्वंवःगु ग्वःदँ दत धकाः मसिउसां सरकारं स्थानीयबासी धकाः उमिगु हे ख्वाः ब्वइ । सलंसः दँनिसें पशुपतिया सेवा यानाच्वंपिं नेवाःहिन्दूतय्त थनेगु गुरुयोजना दयेकीपिं सरकारी कर्मचारीतय्सं बुद्धया ब नं उच्चारण मयाइपिन्त छाय् स्थानीय धयाच्वन जुइ७तिस अन च्वंपिनिगु आर्थिक विकासया नामय् दर्जनौं प्रोजेक्टत स्वस्वं रिपोर्टय् परिणत जुल, उमि वहे मुलु वहे सुका । न अनया स्थानीयबासीत बौद्ध जुइफु, न बौद्धत अन च्वंवनेफु ।

ग्वाः पसःत व नपसःत दनाः अन वःपिं हरेक तीर्थयात्रुयात आस्कुति ख्वालं स्वयाच्वन । अन निताजि मनूत दइ — ब्यापार यानाच्वंपिं दक्व नेपालीत, अन तीर्थयात्रा वइपिं मनूत दक्व बौद्ध ।


थौं ज्यःनां यायेगु लुम्बिनीया मूलुखा न्ह्यःने च्वंगु सिद्धार्थ नांगु अय्लाः पसलय् । अय्लाः पसलय् जा नं नयेगु दु । मथू जिं, छाय् मनूत अय्लाः त्वनेत नं बुद्धया जन्मभूमिइ थ्यंक वयेमाः धकाः । न्हिनय्निसें ह्वासाह्वासां नवयाच्वन, अय्लाःयालिसें अय्लाः नवःगु खँ नं थ्वयाच्वन । बुद्धया जन्मभूमिइ बुद्धया वातावरण मालेत झी नेपालय् मखु विदेशय् वनेमाली ।

नयेधुंकाः जिमिगु बसं थःगु लँ माल । निभाः त्वये थाकुयाः ब्यथा जुयाच्वन । वँचुगु सर्गःयात खसुं मत्वःतूनि । हः हायावनाः कचाया कचा जक जुयाच्वंगु सिमात, नकतिनि वा लयातःगु बुँ, तुयुपिं सात, हाकुपिं मेय्त, जःवयाच्वंपिं बुरात । तराइलय् थ्व हे छगू जक ऋतु दइगु ला७तिस लुम्बिनीस्वयाः २७बmउस किमि पश्चिमय् लाःगु कुदान वा निग्रोधाराम धैगु थासय् जिपिं बसं कुहाँ वया । अपाय्जिगु ऐतिहासिक महत्व दूगु — सुद्धोदन महाराजं बुद्धयात वसपोलया नीद्वः भिक्षुगणपिन्त लसकुस यायेत दयेकातःगु धयातःगु थ्व थाय् । प्रजापतिं थन हे बुद्धयात काषाय वस्त्र दानयात, राहुल थन हे भिक्षु जुल । गुम्हस्यां ला थ्व थाय्यात क्रकुच्छन्द बुद्धयागु थाय् धकाः नं धाल । न्ह्याम्हस्यां न्ह्यागु धाःसां जिगु मिखाया न्ह्यःनं संरक्षणया अभावय् व खण्डहर कन्नाचायापुक्क दनाच्वन ।

वनेवं खवय् छगः शिवमन्दिर दु । मू विहारया खण्डहरया दथुइ शिवलिङ्गथेंज्याःगु छगू आकृति धस्वानाच्वन । इतिहास इतिहास खः — बुद्धविहारया इतिहास नं इतिहास, उकिइ हिन्दूतय्सं आक्रमण यानाः शैव संरचाना द्यतनाथिकूगु नं इतिहास अले हानं मुश्लिमतय्सं हिन्दूतय्त ख्यानछ्वःगु नं इतिहास । गुगु कायेगु गुगु मकायेगु । त्याःपिन्सं इतिहास च्वइ, बूपिं पुरातत्वया चाद्वँ तःलय् सुलाच्वनी । धर्मया नामय् जुयावंगु व जुयाच्वंगु इतिहासपाखें तापाक्क च्वनाच्वने धाइपिं बौद्धत न्ह्याबलें छगू धर्म जक धर्म धकाः धाइपिं जुजुपिन्सं यानावंगु निसःत्यादँ पुलांगु शासन व द्वलंद्वःदँ निसेंया पुलांगु रुढया लिधंसाय् शासन यायेगु झीगु परम्पराया न्ह्यने नाय्या न्ह्यःने मेय् ख्वयेथें जक ।


अनं जिपिं तिलौराकोट वा कपिलबस्तुया राजधानी, सुद्धोधन महाराजया राजदरवारय् थ्यन । अन साइनबोर्ड ला दु तर दरवारया नामय् पश्चिमद्वार धयातःगु जमिन स्वयाः निगू स्वंगू फिटति तजाःगु पःखाःया संरचनात ल्यनाच्वंगु बाहेक छुं मदु । दु सा व हे न्ह्याःन्ह्याथे सयाच्वंगु सिमा, व कंझाः जक । अन लूगु धाःगु आठौं व सातौं शताब्दी इशापूर्वया पुरातात्विक बस्तुत कि गाइडबुकय् दइ कि म्यूजियमय् ।

बरु लिक्कसं थःगु भाकल पुवंका बिइम्ह बनदेवीया सतःथज्याःगु द्यःगलय् धाःसा मनूत वयेवने जुयाच्वन । मनूतय्त थःगु नाथ थःहे जुइगु शिक्षा बिउम्ह बुद्ध बुनाच्वन, भाकल पुवंकाबिइम्ह धकाः झीसं धयातयातःम्ह चा, ल्वहँया नाथ गुलजार जुयाच्वन । मिसा छम्ह नगडा थानाच्वन, तुकुतुकु यानाः । थःगु इच्छा पुवंगुलिंजुइ, अन झ्वःझ्वःलाक्क सिमन्टीया किसिया कलाबिहिन मूर्तित थनातल, वख्वाःथ्वख्वाः मवःपिं ।

अनं सिद्धार्थं महाभिनिष्क्रमण यानावंगु ध्वाखा स्वयेवं जिमिगु निष्क्रमण जुल पःखाः थुनाः दयेकातःगु ह्वतं खुँतथें पुलिंचुयाः, घ्वंस्यानाः । मनू मजुइगु निर्जन थज्याःगु गामय् नं येँयागु स्वयाः बांलाःगु पिच लँ । पलख न्यासिवनेवं निगः स्तूपथेंज्याःगु स्मारकत ध्वदुत । उकियात सुद्धोधन व मायादेवीया अन्तिम संस्कार याःगु थाय् धकाः नं धायेगु चलन दु, झी इतिहासकारतय् — आखः सिइमदयेधुंकूगु पुलांगु छगू साइनबार्डं अथे धकाः धयाच्वन ।


सोमबार जूगुलिं अनया संग्रहालय स्वये मखनीगु जुसेंलि जिमिगु गाडी नेपाल भारतया सिमापाखे वन । गाडी नेपालसिमाय् दिकाः जिपिं उत्सुक जुयाः सिमापारी वना, अनया कपिलवस्तु स्वयेत । झिंन्यागू मिनेट न्यासिवनेवं जवय् तःधंगु लुखां जिमित लसकुस यात । उकुन्हु २९ दिसेम्बर कुन्हु तिनि उमिसं अन कपिलवस्तु महोत्सव याःगु जुयाच्वन । बिइत्यंगु ह्याउँगु निभालय् यचुपिचु, वाउँक सितु घाँय् लानातःगु थाय्या दथुइ निगू प्यंगू भग्नावशेष दनाः जिमित स्वयाच्वन, लिक्कसं छगू मनोहर पुखुलिइ पलेस्वां ह्वयाच्वन । जिमि पुचःया पासापिं पूर्वाग्रहरहित जुइमफुत । छम्हनिम्हस्यां धात, “थ्व ला नक्कली भग्नावशेषथें च्वं, थ्व ला नेपालं खुयाहःगु पुरातात्विक अपाया द्वँ जक खः |”


नेपालय् लुम्बिनी दूगुलिइ गर्वं छाति चकंकाः भाषण याइपिन्सं थःगु स्मारक बांलाक संरक्षण यायेम्हासेंलि वा यायेमफुसेंलि भारतीय सरकारं उमिथाय् नक्कली कपिलबस्तु दयेकल धकाः इलय् ब्वयलय् भाषण यानाः थःगु राष्ट्रियताया प्रदर्शन याइपिं नेपाली नेतातय्सं सहमयाःगु उगु स्मारकय् जिगु तटस्थ मिखां उलि बांमलाःगु, तय्मजिउगु छुँ मखन । अज्याःगु थासय् उलि व्यवस्थित सुन्दर संरचना अले यचुपिचु नं उतिकं । पलख फ्यतुनाः बुद्ध लुमंकेखनकि नेपाल व भारतया सिमा अन गौण जुइ । जापान व कोरियाया ततःधंगु बौद्ध द्यःगः व बगिंचा स्वयावयागु दु — अन बुद्धया जन्म जूगु मखुसां फसय् बुद्ध दु , झीत जक छाय् बुद्धया जन्मभूमि नेपालय् हे माःगु७तिस नेपाली जुइ अःपु, बौद्ध जुइथाकु ।

लँय् दथुइ सुरेनदाइलिसे उकुन्हुनिसें या च्या त्वनेगु प्याःचाःलंकाः जिपिं हानं बसय् च्वना ।

०००

हानं सुथया खसु । ताबाय्त तक लः क्वाकेत च्याकातःगु मिं जिमित प्यपुंक चिनातल । न्हूदँ २०१३या न्हूगु सुथ — भिन्तुनाया कालबिल जुल । खसुं तेलकासा म्हिताहे च्वनतिनि । त्यःसां मत्यःसां वल धकाः जिपिं तप्यंक वनाछ्वया विश्वशान्ति स्तूपय् । अपाय्धंगु स्तुपयात नं माखां खाचा त्वपुइथें त्वपुनाहे तल तिनि । खसु भचा सालुलकि स्तुपं जिमित तय्जु याइ, अले हान खनेमदुमदु । जिगु मिखाया न्ह्यःने जापानी भन्ते युताका नावातामेया हि बाःवःगु मदिउनि । गुलि थाकु शान्तिया सः न्यनेमयःपिन्थाय् शान्ति स्तूप दयेके । स्तूपया उपस्थिति हे नं शान्तिया विजय खः ।

चीनियाँ, कोरियाली, जर्मन व यूएस धाःगु मेमेगु धाःगु विहारत लिसें नेपाली बज्रयानकथं परम्परागत विहार दयेके धकाः धलान यानातःगु संरचना स्वयाः दुपिन्सं फुपिन्सं याइनि लुम्बिनीया विकास धयाथें मन तया । अनया अधिकांश विहार विदेशी ध्यबां । नेपालीत ला अन लुखाय् च्वनाः चाइनिज व इण्डियन लुमन्तिया चिं मियाच्वंपिं जक । अझ अजू चायापु, अन लुम्बिनी क्षेत्रय् बनेजूगु कलाकौशलया चिं छुं न्यायेगु मदु, लुम्बिनी लुमंककाबिइत उमिके झीत बिइगु छुं मदु । जिमिसं लुम्बिनीयाके बिदा कया ।

हिं बुलातःगु हिरोशिमा


नियात्रा


राजेन मानन्धर

गुलि गुलि जि हिरोशिमाया लिक्क थ्यन उलि उलि जितः मछिना वल । मसां कुँ नवःथें, ह्वानाह्वाना छुं च्याःथें, मस्तमिस्त ख्वयाहःथें । झ्यालं खनेदयाच्वंगु छेँ जक मखु जि च्वनाच्वनागु व आरामदायी ट्रेन हे लिगलिग संथें । का, भ्वखाय् ब्वल ला ? मखु, मखु, थ्व ला बमवर्षा जूगु का ! मचायेक जिगु म्हय् चःति वल, पिने न्ह्याक्व ताःन्वःसां ट्रेन दुने ला एसिया ख्वाउँ बाहेक मेगु छुं दुहाँ वयेफइगु अवस्था हे मदु । अले छु ले थ्व ? जितः च्वने मफया वल, जि जक जिउसा जि ला टे»न हे लिफःतुइकाः लित ब्वनायंकेमाःथें जुयावल । जिं फइमखु थ्व हिरोशिमा स्वये । गथे स्वये जिं थ्व चित्कार, पिडा, खंकखंक द्वलंद्वः दँया सभ्यता नौ जूगु, गथे सहयाये जिं व अबोध मस्त मिया रापं ह्यंग्वाः जुयावंगु । बिचाः यानाच्वच्वं ट्रेन घ्याच्याक्क दित । जिगु सासः नं फ्यास्स त्वःफित । काचाकाचां मालाहयाः सासःयात थासय् तया । न्ह्याःसां म्हाःसां जि हिरोशिमाय् । जिकय् हिरोशिमा । थौं सन् २००७या अगष्ट या २२ तारिख, जापानया योकोहामाय् जुगु विश्व एस्पेरान्तो महाधिवेशनय् नेपाःया प्रतिनिधि कथं ब्वतिकाये धुंकाः ल्यांदूगु इलय् जापानया थी थी शहर चाहिउवयाच्वना जि याकःचा ।

पिने वयाः स्वयां बागःचाम्ह ओशिओका ताएको भाजु दनाच्वन मुसुं न्हिलाः । योकोहामाय् एस्पेरान्तो महाधिवेशन सिधयेकाः जितः दोइपिनिगु छेँय् तक मोटरं यंकाबिउम्ह अले बहनीतक माकुक्क खँ मुइकाम्ह । सुटकेश वयागु मोटरय् स्वथनाः जिपिं वना । गन वनागु मसिउ । सामान्य खँ जुल । चकंगु लँ, यचुगु वातावरण अले नियमय् वनीगु ट्राफिक । शहर अथे हे च्वंसां नां पाः । छाय् थुयात हिरोशिमा धाःगु जुइ ?; टोकियो वा ओकायामा हे धाःसा मजिउ ला ?; जितः च्वंच्वंथें च्वनेमफया वल ।

“का आ छ थन कुहाँ हुँ । जि हनिचा न्याताइलय् थन हे वया काः वये,” लँ सिथय् मोटर दिकाः ओशिओकां धाल । जि न्ह्यलय् ला ज्वलय् ला । अथे नं धाये धइगु दइ ला ? नकतिनि वयाम्ह जिं गन कुहाँ वनेगु अले गन चाःहिलेगु? जि ला ख्वखमख हे धाल । लछि तःहाकःगु जिगु यात्राया थ्व दकलय् हाकुगु दिं जुइ धयाथें ताल । जि दुनें ककु ब्यक्वयेकाः झ्यालं पिने छुं खनेदइला धकाः स्वयाच्वना, म्हुतुं छसः नं पिहाँ मवः ।

जिं बल यानाः न्यना, “जि गन थ्यन आः?”

“थ्व हे ला खःनि हिरोशिमाय् बम कयेकूगु थाय् । पिने वनाः स्व ।”

का, जिगु मोटरया न्ह्यःने मनूत बछि बछि म्ह दाः प्यातां नायाः झ्वातां दनाच्वंपिं खन जिं । ग्यानाः वा हे किटकिट न्ह्यल । वने ला मवनेला यानाच्वनां व भचा हिमीचाःथें यानाः हाल, “थन ताबाय्त मोटर दिकातय् मजिउ । हुँ, जिं बहनी काःवये ।”

जितः ला वं लाकमं च्वनाः पितुंथें जुल । मोटरं जितः छु त्वःती, जिं मोटरयात त्वःताबिया, तमं । जमिनं जितः मकाः । जि गन जिं हे मसिउ । जितः खिफाये ला च्वफाये ला । हिरोशिमाया बारे इन्टरनेटय् व जिं बाःछिनिसें ब्वकुंच्यानातयागु जापानया बारे च्वयातःगु सपूm ब्वनाच्वनागुलिं खः मसिउ । जि थःथःम्हं हे छगू हरर फिल्मय् दुहाँ वनाथें जुयाच्वन । तिन्हिनय्या निभालय् नं खिउँसे च्वंथें, वा–फय् वःथें, फसं लालटिन स्यानाबिउथें अले गनं गनं किपालु छम्ह जिगु न्ह्यने दंवःथें । झ्वांन्त्यांग ।

जिं मसिउ जि थपाय्सकं भावुक नं जुइ धकाः । न मांया थः, न अबुया थः सुं दु थन । थन च्वनेगु हे जि स्वन्हु जक । अले लिपा थ्व जुनिइ जिं थ्व भुमिइ पलाः हे नं तइगु संभावना मदु । अथे सा छाय् जितः थ्व हिरोशिमाया जमिनं थपाय्सकं थातामाता यानाच्वन ? जिगु नुगः भाराभारा मिंगु जिं चाः । प्यखेरं स्वया — मनूत थःथःगु मतापय् जुयाच्वन । गुलिं सिचुथाय् फ्यतुनाच्वन, गुलिं कुसा ज्वनाः ताःन्वःया रापलिसे ल्वानाच्वन । दक्वं सामान्य, सहज । अले जि जक छाय् विचलित जुइमाःगु ?; सखे म्हिगः चान्हय् जिं ब्वनाच्वनागु सपूmया भूत वा युद्धया त्रास खनाः बिसिउँ वनेत वाथाइथां दनाच्वंगु दु जिगु ग्याफरापह । जिमिसं नं स्वयेनं युद्ध, नेपालय् वंगु झिदँ निसें माओबादीतय्सं यानावःगु । टिभिइ ल्हाःतुति छ्याछ्या यानातःगु लास स्वस्वं जा नयेगु लिमिगु लागि ला जाकेँ थें सामान्य । व नं युद्ध खःसा थ्व हिरोशिमाय् अणुबम कयेकूगु नं युद्ध हे खः । युद्ध हे जक ।

ल्वहँतं सियातःगु चकंगु मैदानय् जि दिशाहिन उखेंथुखें वनाच्वना । न्ह्याखे वंसां काचाक्क ध्वदुइगु छुं मखु । तातापाक्क छगू निगू स्मारकतथें बुलुक्क दनाच्वन । जिं न्हापा गनं खनेधुंकूगुथें, जि गबलें अन थ्यनेधुंकूगुथें । काचाक्क जिगु मिखा हे ध्वयेक न्ह्यने च्वंवल ग्यानापुसेच्वंगु ख्वाः ब्वयाः गेनबाकु दोमु । जितः छकः हानं भावुक यात । जिगु मिखाय् न्ह्यने हानं बमवर्षाया नुगः पिपिच्याकीगु दृष्यत झ्वःलिक दुपिउवल । प्यपुना हे च्वन । गज्याःगु हाल जुल जुइ व जनताया, ज्या यानाः नयेमाःपिनि, मस्त तःधिकः जूगु स्वयाः फुदनाच्वंगु मांबौपिनिगु मिखाया, मांबौयात बांलाक सुसाःकुसाः यायेधकाः थःत पानाः ज्या यानाच्वंपिं ल्याय्म्हल्यासेतय् अले थःगु जीवन खनि न्हापाया पुस्ताया सरह दुख सिइम्वाःगु थजुइमा धकाः निगःप्यंगः आखः ब्वनाः शिक्षित जुइगु म्हगस खनाच्वंपिं मस्तय् ।

थ्व हे खः आःया हिरोशिमा शान्ति स्मारक । थ्व छेँयात हे खः, एटोमिक बम डोम वा ए–बम डोम धकाः नं धाइ । अन चाकःलिं च्वंगु शहर, बजार, अस्पताल, स्कूल आदि दक्व ध्वस्त जुइधुंकाः नं, अझ दूगुयात नं स्यंकाः विशाल लुमन्ति पार्क दयेकेगु खँ जुयाच्वंबलय् नं मनुतय्सं थ्व छखा छेँयात धाःसा मस्यंकेगु इच्छायात । थुकियात उमिसं व अपाय्धंगु पार्कया केन्द्रविन्दु दयेकल । मेगु न्ह्यागु दुसां मदुसां थ्व छेँ हे जक अन बम कयेके न्ह्यःया हिरोशिमायात लुमंकाबिइगु स्मारक जुयाः धस्वानाच्वंगु दु । थुकिं लुमंकाबिइ अन जूगु व बमबारी व उकिया विशाल धनजनया क्षतियात । प्यतँ जाःगु छेँया द्यःने हानं छतँ जाःगु गजूथज्याःगु द्वम्बःचा पौ । थुकियात चेकोस्लाभाकियाया आर्किटेक्ट यान लेत्जेलं डिजाइन याःगु खः अले सन् १९१५य् निर्माण क्वचाल ।

हिरोशिमाय् कुतकूगु अणुबम थ्व छेँ स्वयाः १५० मिटर तापाक्क व ६०० मिटर च्वय् मूगु खः । थ्व छेँय् अबलय् ज्या यानाच्वंपिं दक्वं उघ्रिमय् हे सिइगु खःसां थ्व छेँयात धाःसा पूर्णरुपं क्षति यायेमफुत । तयातयेगु लाकि स्यंकाछ्वयेगु धइगु विवादया दथुइ थुकिया संरक्षण जुल । अले सन् १९९६य् थुकियात युनेस्कों विश्वसम्पदाया धलखय् लाकल, चीन व संयुक्त राज्य अमेरिकाया असन्तुष्टीया बाबजुद नं ।

जितः थ्व थासय् वयाः सहज रुपं थ्व दक्व स्वयेत भचा ई काल । किसिम किसिमया भावनात बाःवयाच्वन । किसिद्वम्वः दनाच्वन । वा–फय् हे वयाच्वन । नेपालं वसांनिसें हिरोशिमाया बमवर्षा जूगु थासय् पलाः तयेमानि धकाः धयावयाच्वनागु खःसां थन हे थ्यनेवं धाःसा जिं थःत भाःपिइ मफुगु स्वीकार मयासे मगाः । गज्याःगु जुइ व बम । छु युद्धया अन्य युद्धं हे जक सम्भव जुइगु ला ?

सन् १९४५, अगष्ट ६ (दिं जक स्वयेगु खःसा थनिं स्ववाः न्ह्यः)। सुथसिया ८.१५ जुल । चिकीचाधिकःम्ह मचा (लिटिल ब्वइ) वल । व हिसिचा दुम्ह हे थजुइबिउ, वयागु नियत मचायागु मखु । वयात दयेकूम्हस्यां जक वयागु नां तयाबिउगु का चिकीचाधिकःम्ह मचा धकाः ।

सुथया ई, मनूत जाजि नयाः अफिस वनेगु तरखर वा थःगु बनेज्याय् वनेगु सुरसार, मस्त स्कूल वनेत्यल, गनं गनं अफिस हे चालेधुंकल, अस्पतालय् बिरामीपिनिगु सेवासुसार जुयाच्वन । ग्वंगः हालेगु मदिउनि, चखुं, बखु, खिचा, भौचा थःगु तालं सनाजुयाच्वन, प्याखं हुलाच्वन । स्वःपिं अजू तकं चाये मलाः । उमिगु मिखा न्ह्यःने सलंसःम्ह सुद्र्यःयाथें तेज व प्रकाशया उत्पत्ति जुल । बमं थःगु थी थी चरणय् विध्वंशया ज्या यात । ३०० मिटर तापाक्कतक थ्यंक छकः मि ल्ह्वल । मनूतय्गु म्हय् मिया वा गाःथें पुत । छ्यंगू हे मन्त, म्ह हे मन्त । ४,००० डिग्री सेल्सियल । पिने च्वनाच्वंपिं तुरन्त हे कि बाफ जुयाः फसय् तनावन, कि ह्यंग्वाः जुल । संहारया प्याखं, विनाशया प्याखं, मृत्युया प्याखं । दयेगु धइगु मदयेत खःसां मदयेगु धइगु मदइम्हस्या नं यइमखु । दयेकूपिनि गनं यइ ?

धाथें धायेगु खःसा थ्व पार्कया हरेक चाया कुचाय्, ल्वहँतय्, घाँसय्, सिमाय्, फसय् बाखं दु । बाखं नं गज्याःगु, मदूगु, पूmगु, स्यंगु, सिधःगु बाखं । थनया हरेक बस्तु छगू स्मारक । ख्वबि स्वःस्वः वयेकाच्वंपिं स्वांमात । बरखि च्वनाच्वंपिं मूर्त, अर्धमूर्त स्मारकत । मस्वसे नं च्वने मफइगु, स्वयाच्वने नं मफइगु । लँय् लानातःगु हरेक प्यकुंप्यकुंलाःगु ल्वहँतय् बाखं कियातःगु दु । न्यनाजक स्वयेफयेमाः हरेक ल्वहँतय् चिल्लाय्या सः दु । पिनें दुरुथेंच्वंसां दुनें दुनें ह्यंग्वाः दु । चुपिया तं क्वलात जुइ, त्वाकःया घाः थौं नं घाः हे तिनि । जि उमित त्वःता बिसिउँ वनेत्यना । जिगु ल्हाः ज्वनाः सालातल । छकः जकसां न्यनाहुँ हँ उमिगु बाखं ।

उखें थुखें स्वयामच्वना । अपाय्मछिधंगु पार्कय् स्वयेगु छु मस्वयेगु छु । जितः अनया संग्रहालयं “दुने वा, खँ छता ल्हायेमाःगु दु” धकाः न्हाय्पनय् स्वांपुयाच्वंगुथें ताल । जितः झुमिं यंकल, दने दुने ।

इलचं, घडी । संसारय् तःताजिगु घडीया आविष्कारयात इलं । ई मदुसा घडी मदु, घडी मदुसा ई गय् यानाः कने । तर गबलें गबलें ई थज्याःगु नं वयेयः, कि स्वयम् घडीयात हे ई धयाच्वनेमाःबलय् मछाले यः । मेगु छुं यायेमफुत कि व थः हे द्यनाबिइ, न्ह्यः ला गन वइ वया जक, बस् मिखा तिसिनाछ्वइ । छगः घडी अज्याःगु हे अन खाःया बाकसय् च्वनाः थःगु ख्वाःपाः सुचुकेगु कुतः यानाच्वन । दक्वस्यां थःत भ्वाँय् भ्वाँय् स्वयाच्वन, मानौं दक्व हे वयागु गल्ति खः । ई कनेगु हे वयागु अपराध । वयागु ज्या ला ई कनेगु धकाः । मनुखं हे थम्हं दयेकागु ई म्हमसिल, छु यायेगु? व हे घडीयागु अंगः पाय्पाःगु पोस्टरया न्ह्यने व ८.१५ जूगु क्यनाच्वंगु उगु घडीं बम कुतुंवःगु पाय्छि ई कनाच्वंगु दु, मनूयात मनूजुयाः मछालापुसे च्वंकीगु ई ।

अन कुतकूगु बमया नक्कल आकृति । अबलय् ह्यंग्वाः जुइमलाःगु छपा सिँया लाकां । अबलय् स्कूलय् वनीपिनिगु यूनिफोर्म, मचां गयाच्वंगु स्वचाः घःचाःदूगु साइकलचा । मियागु रापं नाया हे वंगु अपा, चाया थलबल, खाःया सिसि, न, सिजः व मेमेगु धातुया बसजाः । रेडिएशनया विकराल प्रभाव । म्वायेगु इच्छा दयाः नं म्वायेमखंम्ह मिसामचा सोदाको ख्वयाच्वन । छथाय् ला स्वयम् बुद्ध थः हे नायावनाच्वन । उमि दक्वस्या छगू हे सः — दक्वं चिल्लाय् चिल्लाय् दनाच्वन । शान्ति ! शान्ति ! शान्ति !

युद्ध जुइगु दकलय् बांमलाःगु खः । अपरेशन डाउनफल नं न्ह्याःगु जूसा युद्ध हे जुइगु जुइ, लिटलब्वाइ नं युद्ध हे जक खः । बुद्धं शाक्यपिन्त ल्वानाच्वंथाय् धयाबिज्याःगु खः युद्ध बांमलाः धकाः । युद्धय् बुइगु झं बांमलाःगु खः । थ्व हे बमबारी धुंकाः निक्वःगु विश्वयुद्ध छगू निर्णायक मोडय् थ्यन । त्याःपिं त्यात, बूपिं बुत । अमेरिकी राष्ट्रपति ह्यारी एस ट्रमन, बेलायती प्रधानमन्त्री विन्स्टन चर्चिल व चीनिया सरकारया अध्यक्ष च्याङ काइ शेकया अल्टिमेटम । गुन्हुलिपा जापानया सम्राटं आत्मसमर्पण यानागु घोषणा यायेमाल । प्रधानमन्त्री कान्तारो सुजुकिया सरकारया कपालय् दोष दक्व लात । थुकिया हे घाःखू जुयाः थौं अमेरिकी सेनाया क्याम्पत क्वबियाच्वनेत जापान थौं बाध्य जुल ।

जापान बूगु तःधंगु खँ मखु, जापानयात बुकूपिन्सं नं तःधंगु ज्या मयाः । धाइ न्हापं युद्ध व मतिनाय् न्ह्यागुं यायेथ्याः । तर थन युद्ध जक मजू, नरसंहार नं जुल । थन थज्याःगु त्याःबू जुल कि त्यापिन्त नं लज्जित यानाबिल । अले बूपिं बुनाः नं त्यात । म्हुतुं मधाःसां थ्व नरसंहारया कारण जूपिन्सं वा उमिगु नुगलय् द्यनाच्वंपिं द्यःपिन्सं थ्व अवश्य धाइ, थ्व ला मखुथे जुल धकाः । थ्व हे मखुथे हानं मजुइमा धकाः, युद्ध धइगु सुयागुं निंतिं भिंगु मखु अले विशेष यानाः अणु बम व परमाणु बम थज्याःगु आमविनाशकारी हतियार दयेकेगु ज्या विश्वय् आवंलि गबलें मजुइमा धकाः थ्व संग्रहालयया निर्माण जुल । बमं ध्वस्त जूगु झिदँ लिपा १९५५ अगस्टय् व हे थासय् थ्व संग्रहालयया पलिस्था जुल । २००५ तकया दुने ५३० लाख मनूतय्सं स्वयेधुंकूगु थ्व संग्रहालयया डिजाइन नं व हे प्रसिद्ध जापानी योजनाकार केन्जो तान्गेपाखें जुल, सुनां झीत लुम्बिनीया गुरुयोजना बिउगु खः ।

युद्धं नेपालय् नं थिउगु खः । गोरखायाम्ह जुजुयात थौंया नेपाःया बछिभूभागया जुजुपिन्सं जिलाजं धकाः स्वामालं क्वखायेकाः लसकुस यात खइमखु । बासःत्या दँ फुत नं थौतक व राष्ट्रविस्तारय् गन गन ग्वःम्ह मनूत सित, सैनिक जक लात लाकि आमजनताया नं नरसंहार जुल, गज्याःगज्याःगु हतियारया प्रयोग जुल धकाः सुं इतिहासकारं च्वःगु मखनानि । पृथ्वीनारायणं गनं लिटल ब्वाइ हे मकुतकूसां वयागु ज्या जक म्हो बर्बर जुल खइमखु । इतिहासकारपिनि च्वयेगु आँट मदूगु किपूया न्हाय् ध्यंगु इतिहासं क्यं व गज्याःगु राष्ट्र निर्माण खः धकाः । जुजुपिनिगु ला ज्या हे छु, कायेगु व त्याकेगु जक हे । तर थःत सरस्वतीया सन्तान धायेकेयःपिं विद्वानपिन्सं नं सिँन्हाय् छुनाः युद्धकालया बर्बरतायात भौचां खि त्वपुइथें त्वपुनाच्वंपिं नेपाःया इतिहासकारयात छु नां बिइ ? स्याःसी हे मजुइकं युद्ध त्यानावनेगु, कर्किया राज्य व सभ्यतायात मदयेकावनेगु इतिहास नेपाःया इतिहासकारत बाहेक मेथाय्या इतिहासकारतय्सं च्वयेगु नं हिम्मत याइमखु ।

नुगलय् खँ ग्वाराग्वारा दायाच्वन । जिं तःथाय् थःत सम्हालेयायेमफुत । जि नं ला मनू खः । जिं नं युद्ध खनागु दु, युद्धभुमिइ मखुसां जिं ज्या यानाच्वनागु अखबारया मैदानय्, न्हिंन्हिं न्यनेगु रेडियोया म्हुतुइ व टेलिभिजनया ख्वापालय् । न्हियान्हिथं खनीगु व क्षतविक्षत लासया झ्वः, सिइपिनि थःथितिया ख्वःसः । स्याःपिनिगु प्रेस विज्ञप्ति, विजयया हुँकार ।

निभाः क्यातुया वल । नकतिनि होस वल । थौं ला सुथय् कौला धुंकाःनिसें म्हुतुइ छुं हे मलाःनि । थौं जिं हिरोशिमा हे नया, हिरोशिमा हे त्वना ।

सनिलया पाय्छि ५ताइलय् ओशिओका भाजु थ्यंकः वल । वं खुल्ला मैदानय् मातुमालाः जितः लुइकल । जितः याकःचा त्वःताथिकल धकाः तं क्यनेमास्ति ला वःगु खः । तर व थौं बुल्गारियाया भ्लादिमिर पोपोभ भाजु वइ अले वयात कायेमाः धकाः ट्रेन स्टेशनय् वनं ला व भाजु व हे मवः हँ । जितः नं म्हाइपुल । अथे जुल कि ला गन गन का थपाय्धंगु महासागर थज्याःगु शहरय् । जिपिं निम्हं हानं छकः स्टेशनय् वना । पोपोभ भाजु ला याकःचा अन च्वनाच्वनादिल न्हाय्पं ह्याउँसे च्वंकाः । जिपिं दक्वं लय्ताल ।

(थ्व लेखकया पिदनेत्यंगु नियात्रा सफू बुनाःत्याःपिं या छगू अंश खः । न्हू हिसु ल्याः ११३४य् पिदंगु )

ख्वबि

निबन्ध


राजेन मानन्धर


काय्मचा जि । धाइ, काय्मचा जुयाः नं ख्वइ ला७तिस जि मसिउ ख्वइ लाकि मख्वइ । तर जितः लुमं जि तःकः ख्वये नं । सुकुसुक, हिहिलनाः, ह्वाँय्ह्वाँय् । छाय् ख्वइ मनूत७तिस अले मिजंत७तिस छाय् मिजंतय् जक ख्वयेगु भाग्य मदुला ७तिस न जि सुयातं क्यनेत ख्वया, न सुनां ख्व धाल धकाः ख्वया । बस ख्वये वल, अले । अले ख्वया । थःत थम्हं ख्वयेमते धाधां ख्वया । मिखया ज्या ख्वयेगु जक ला मखु, तर थ्व ज्या छता मदुसा मिखा – ग्व । छु यायेत७तिस छु स्वयेत । बांलाःगु यःगु स्वयेगु हे गुलि दु थन ७तिस संसारया धू घानाः पालुक्क ब्वब्व स्यायेत ला७तिस कि यःगु स्वयाः ईष्र्या यायेत, कि मयःगु स्वया घच्चायेत । थ्व मिखा मदुसा थ्व संसारया घाघः घिघः हे मदइगु नि । न यःगु स्वयेमाली, न मयःगु स्वयेमाली । बरु धाथें धायेगु खःसा मिखा धयागु ला ख्वयेत हे खः । ख्वयेनंपिन्सं जक सिउ ख्वयेगुया आनन्द ।

सुख दुख धइगु न्हि व चा । यःसां वयाच्वनी, मयःसां वयाच्वनी । न यःगु ल्यंकातयेफु, न मयःगु हाकुतिना छ्वयेफु । धाइ, सुखय् मातेजुइमते, दुखे आतेजुइमते । धायेबलय् अःपु । सुखय् मातेमजूसा व ला सुखया अपमान जुल । हानं दुखय् आतेमजूसा दुखया अवमूल्यन । म्वाःहिं सुख व दुख धइगु सिउ । मसिउम्ह ला बुद्ध । जि बुद्ध मखु । म्हाः जि बुद्ध जुइ । ग्याः जि बुद्ध जुइ ।

दक्वसित सुख यः, दुख मयः । सुख धइगु हे यइगु, दुख धइगु हे मयइगु । यःगु यइ, मयःगु यइमखु । यः मयः धइगु मदु सा सुख दुख धइगु नं दइमखु जुइ । अथवा, सुख दुख धइगु मदुसा यः मयःया नं अर्थ दइमखु । मनं धयाच्वनी – ए दुख, लिहाँ लिहाँ हुँ, ए सुख, लिहाँ लिहाँ वा । वा धयां सुख वइगु खःसा, हुँ धयां दुख वनीगु खःसा व ला सुख वा दुख हे मजुल । अथे जुयाः ला झी विवश । विवश जुइगु ला जिन्दगी । यः व मयः, सुख व दुखय् थःगु नियन्त्रण मदयाः ला झी हिमी चाइ । थ्व हिमी चायां गुलिसित आत्महत्या याकी, गुलिसिति हानं ल्वाल्वां म्वाकेत कुँथनी । थ्व हे हिमी खः जिगु ख्वया ।

भचा थः धइथे मजुल, ख्वल, भचा थःम्हं याःगु मेपिन्सं मययेकल, ख्वल । गुलि अःपु । ख्वयाबिल, खँ फछ्या । न्हिछि ल्वाःसां हाःसां बुइयः तर छकः ख्वलकि निःसन्देह त्याइ । थ्व गज्याःगु खेल । ख्वबि हे ल्वाभः, ख्वबि हे नियम । याना याना मजिल कि छकः सुकुसुकु याना बिउ, जिइ । जि ला अय्यानाः मख्वया । न जिगु ख्वबिया मू हे सुनां तइ थन । थज्याःगु मू तयेकेगु भाग्य नं ज्वनावयेमाः, भाग्यबादीतय्गु खँ ।

दुख सुख सुया जीवनय् मवइ७तिस जिगु जीवनय् नं वः । छकः निकः बरां प्वलाः ननं बिचाः यायेगु सुख यक्व लाकि दुख यक्व ७तिस माकुगु बरां यक्व लात लाकि फाकुगु ७तिस बरांया सवालय् ला भचा सां थःगु बुद्धि छ्यलेथाय् दु । ख्वला दुनेच्वंगु ह्याउँगु छ्यंगू प्वलास्वयाः तुइसे चुलुसे च्वंसा माकुइ, भ्वइसे छ्याकः जूसा फाकुइ । अझ गुलिं गुलिं बरां ला थुस्स नवइ । तर जीवनय् सुख दुखया रंग दइमखु । अले प्वलेधुंकाः फाकुइथेंच्वन धकाः हानं प्वःचिनाः लित नं तयेमजिउ । थम्हं प्वलेधुंकूगु बरां मनयेगु जीवनया सवालय् कायरता जुइ । अथवा, लिहाँ वनेगु लँ नं ला दइमखु, येँया वान–वे लँथें । माकुगु बरां गुलि त्वःते नं जिं, थःगु बशय् मदुगु फाकुगु बरां यक्व नये नं थ्व जीवनय् । नयेत तयार नं ला जुइमानि । अझ गुलि नयेमानि जुइ ।

यक्व दुख खनागु दु जिं । भौतिक अभाव ला स्वयेमनं तर मगाःगु छुं मलूगु धाःसा यक्व । भौतिक सामानया अभावं जितः मचांनिसें उलि आकर्षण थाःथें मच्वं । वा, धाये, जितः अथे जूगु लुमं मजू । जितः लुमं । मचां निसें जिगु इच्छात पुवनाच्वनी मखु । छगू धुंकाः मेगु, मेगु धुंकाः मेगु । जिगु म्हगस, इच्छा, आकांक्षा बैकया मुद्दती खाताय् थाति लानाच्वनी । ब्याजय् स्याज धाःसा वयाच्वनी, सावाँ पाःजुइ मखु । शायद जिगु जन्म हे अज्याःबलय् जुल जुइ गबलय् इच्छा यायेगु हे निषेध । जिगु इच्छा पुरा यानाबिइपिनि स्टक हे फुइधुंकूगु । स्टक धइगु धुकू वा ध्यबा मखु । अन मदूगु छुं खःसा इच्छा । इच्छा पुवंकाबिइत नं इच्छा माः । व ला इच्छा स्वयाः नं दये थाकु । तःधिकः जूबलय् तक नं तःगु इच्छा सिमाय् हे यगागां ध्वगित । हायावन । मेगु इच्छा बुयावयेत थाय् बिइमाला वन । जिगु इच्छा पुवंका मबिइगु सुयागुं अधिकार । व धाःसा जिं पुवंका बियागु दु ।

दुखय् ख्वया जि । दुखय् मख्वःम्ह सु दइ७तिस जि जक वँय् ला७तिस अले जि जक बुद्ध ला ७तिस दुख ला किचः हे जुल नि । वयां च्वनी । बाखनय् न्यनातयागु, तपुलि माल ला७तिस धकाः बिउसां वयाच्वनी , लं माल ला धकाः बिउसां वयाच्वनी । खिउँथाय् थ्यनकि तिनि त्वःती वं । छकः निकः बरु खिउँगु हे यः धकाः च्वने, लय्ताये । हानं बेमानम्ह जः त्वालाहाँ कंवइ । छंगु लिउने किचः दु, पत्याः मजूसा स्व धकाः क्यनेत जक । थज्याःगु दुखय् ख्वयाच्वनां नं लाः ला७तिस ।

दुखं उलि भनं मख्वयेकू जितः, गुलि सुखं ख्वयेकल । सुख ला गुलि वल७तिस शायद पतिंचाय् हे ल्याःखायेत गाइमखु । अज्याःगु छगू छगू क्षणया मू दयाच्वनी । कोहिनूर हिरायाथें । गन ल्वःमनी व । पत्याः हे मजुइक छकः निकः थः धयाथे जुयाबिइ । थम्हं धइथे मजुइगुलिइ नं छगू दुख दु , वेदना दु, थ्व झीसं सिउ । तर व स्वयाः थम्हं धइथे जुयाबिलकि मेगु दुख दु । व दुखय् हानं आनन्द दु । नुगः हिइगु आनन्द । ख्वखमख धायेगु आनन्द ।

दुख भाःपिइफु । किचः खनाः ग्यायेगु त्वःतेधुन जिं । तर सुख । वल कि वल । लुसि–कापिया खिति पाय्कूगु नं, भिंपू पाय्ग्वःगु नं, ख्यें पाय्ग्वःगु नं, अले जुलं जुलं थ्व पृथ्वी पायेग्वःगु हे नं । गन तयेगु, गय्यानाः फयाकायेगु ७तिस ल्हातिइ फयाकायेगु लाकि गाय् फयाकायेगु लाकि । अले छुयायेगु७तिस घय्पुनातयेगु लाकि, मुलय् तयाः तितिपापा यायेगु लाकि, छकः साक्क चुप्पा नयेगु । थन थाय् का जि वँय् जुइगु । धाथें सुखयात गय्यानाः थासय् तयेगु७तिस अले थः व सुख खनाः लय्ताः धकाः नं गय्यानाः अभिव्यक्ति यायेगु ७तिस जि लय्ताःगु खँ व लसतां गय् यानाः सिइकी ७तिस हानं जिं वयात छाय् धयाच्वनेगु ७तिस न सुख सुयागु इच्छां वइ, न दुख हे । तर सुख वल कि ला, वल नि भाइ । बागमति दछियंक कँलाय् कँलाय् जुयाच्वनी । नवयाः च्वनां च्वनेजिइमखु । तर जब छकः बाः वइ, व वइ, धाथें वइ । भाःपिइमफयेक वइ ।

अज्याःबलय् छु यायेगु७तिस जिं सिउ, जिगु नुगः चिकू, क्यातु, नायु । अज्याःगु नुगलय् छफासः जक सुखं लुयाबिउसां इइपनी, थुनांचुइ, भ्यलुक दइ । जितः जिगु जीवनया अनुभवं दुखलिसे पाचिनेगु ला स्यनाबिल , तर सुयाकें सुखया सामना यायेगु सयेके मनं । सयेके हे मलात । सयेकेमाः थें मच्वंगु ला दहे दु । अथे जुयाः सुखं त्यःवलकि, थिउ जक वःसां जि वँय् चाइ, वाथावाथा कनी । गन तयेगु व७तिस स्यंसा ७तिस तज्याःसा ७तिस तं चाःसा७तिस थाकु सुखया म्हलासाला याये । बरु अःपूगु ला ख्वयेगु खः । अले जि सुख खनकि ख्वये वइ । सुयातं क्यनेत मखु, त्यायेत मखु । बस, सुखयात थःगु नियन्त्रणतय्त, पलख घौछिसां वयागु लुमुगु घय्पुइदुने सुलेत ।

थौं नं जि ख्वया । जिं पिइ हे मफुत । ख्वया, लुधंक ख्वया । सत्य सत्य ख्वया । जिगु मिखां ख्वबि बाःवयेवं तिनि चाल । जि ला ख्वल खनी का । जित सुखं चुपा नयावन खनीका । उकिं जि ख्वया ।

थाय्भु पत्रिका २०७बmउस१ य् पिदंगु

साहित्यकारपिनि अनिकल निसे ब्वथला

प्रतिक्रिया

राजेन मानन्धर

खँया खँय् खँ वइगु । प्यक्वःगु नःलि साहित्यिक ज्याझ्वलय् वना । सहभागी तकसं म्हो, बाघौ पिलं नं बछि हे मेच भाग्यमानी जुइमखं । न्हापा नं अथे हे च्वनीगु ला खः, तर थ्व पालय् धाःसा मन हे मच्वन ।

सायद जिगु मिखाया भ्रम नं जुइफु, जिगु मिखां गुलि दु व स्वयाः अप्वः स्वयेगु चाहना याःगु नं जुइफु । खला साहित्यिक ज्याझ्वः जुइगु हे नं म्हो, अथवा हानं धाये, जिगु मिखां गुलि जू व स्वयाः अप्वः स्वयेगु चाहना याःगु नं जुइफु । झं झं म्हो जुयावनाच्वंगु मदु धकाः सुनां नं ल्याःचाः तयाः हे धयाबिउसा यः ।

जिगु मिखां खनाच्वन । साहित्यिक ज्याझ्वः (रचना ब्वनाः न्यनेगु, न्यंकेगु कथंया) हे म्हो, उकिसं गनं गबलें जुहे जूसां ब्वतिकाइपिं साहित्यकारपिं नं म्हो जक खनेदयाच्वनी । थुकिया हे छगू दसु व ज्याझ्वः खः । जिं खना, अन छम्ह निम्ह बाहेक दक्व हे नकतिनि च्वयेगु यानाहःपिं जि थज्याःपिं न्हूपिं साहित्यकारपिं जक थ्यनाच्वन । यक्व धयाथें ला नःलिं दयेकूपिं नःलित । जिं जितः हे न्ह्यसःया गसुलिं सुया — छु झी धइपिं थुलि हे ला७तिस


साहित्यया पुनर्जागरण जूगु सछिदँ दइन धाइ । उलिमछिस्यां सिउ च्वयेमाः धकाः, ब्वनेमाः धकाः नं । च्वयाच्वंगु नं खः, ब्वनाच्वंगु नं खः — न्ह्याःथे च्वल, यःथे ब्वन । तर दिउगु ला मखुनि । थ्व दथुइ उमिमछिस्यां उलिमछिसित हन, सिरपाः बिल, दोसलाया गां न्ययेकल, खादां क्वखायेकल, सगं बिल, छु छु न्ह्याः दक्व बिल । सयाः, ययाः वा बांलानाः ला जुइ नि । अथे धइगु झीगु साहित्यया ख्यः झःझःधाःगु मखुला७तिस पत्याः मजूसा वय्कपिं साहित्यकारपिनिगु छेँय् स्वःझासँ । सिजःपौ वथं मगःनि जुइ, दोसलाया गा नं किलं मनःनि जुइ ।

जिपिं २२सालया आन्दोलन स्वये मखंपिं । जिमिसं यक्व न्यना, वं अथे यात थ्वं थथे यात । जिमित गर्वित याइगु छपु बाखं, क्लाइमेक्स मकनीगु प्याखं । व हे न्यनाः जिपिं प्रोत्साहित जुइगु । जिमित नं अन छकः वनाः व त्वालय् बहालय्, लँय्, बजारय् साहित्य सम्मेलन याइगु, साहित्यया माध्यमं भाषिक अधिकारया इन्कलाब याइगु घटनाक्रमयात प्रत्यक्ष स्वयेथें जुइगु । घ्वातुमतु घ्वाकेथें जुइगु ।

आः ला बागमतिइ यक्व लः बाःवने धुंकल, फोहर नं जुइधुंकल । अझ मनसूनया इलय् बाहेक मेबलय् ला धीचिनाच्वनी । जितः विश्वास बियादिसँ, झीगु साहित्य चिकुलाया बागमति थ्यंक मजूनि । थुखे राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक विकास नं उगु हे ल्याखं यक्व जुइ धुंकल । आः थःगु मांभासं च्वयेत सुंखनाः ग्यायेम्वाः, छाति तफायानाः न्ह्याःगु न्ह्याःथे च्वःसां जिउ । च्वयेफक्व बः । थज्याःबलय् हे झन् च्वइपिंं खनेमदया वन च्वनथें जुयाच्वन । थ्व ला न्ह्यइपुगु खँ जुइफइमखु ।

गन धाये गन धाये जुल कि च्वयेगु थाय् फेसबुक । च्वया बिया थःगु ग्वरलय् — “नःलि साहित्य दबूया थौंया साहित्यिक ज्याझ्वलय् नांजाःपिं साहित्यकारपिं मथ्यंगु खनाः दुख ताल । खँ जक सयेकाः नयेगु बानी दुपिं थज्याःथाय् थ्यनी मखुगु जुयाच्वन । धाथें नेपालभाषाय् साहित्यकारपिनिगु अनिकाल जूगु घोषणा याये मत्यःनि ला ७तिस” लिपा थ्व हे खँ लहना ज्याझ्वः व नेवाः च्वसू पुचलय् नं थ्यंका बिया ।

थ्व खँयात लहना ज्याझ्वलय् सिल्भियाजुं कुला दिल अले नरेशवीरजुं लिसः बियादिल , स्वनामधन्य लेखकपिं मथ्यं धाःगु जुइ धकाः । उखे नेवाः च्वसू पुचलय् लाभरत्नजुं खँ उलादिल “थ्व सालुगु उपस्थितिया लिउने आयोजकया कमजोरी नं जिम्मेवार जुइ ।” अले सुधीरजुं तनादिल,“झाःपिं दक्व नां मजाःपिं... मझाःपिं दक्व नां जाःपिं ७तिस उम्क्या माछो ठूलो धाइ थें जुल कि७तिस”

जितः हानं उत्साह वल । जिगु खँ स्पष्ट याना,“लाभ दाइ, आयोजकया कमजोरी, शक्ति छुकियात धायेगु । जिं म्हसिक्वसित खबर यानाच्वंगु खनागु खः, फेसबुकय् नं बियातःगु हे खः । आः बासालानाः काःवनेमाःपिं साहित्यकारपिनिगु खँ झीसं मल्हाये । वइम्हस्या मन दुसा थ्यंकः वइ, मवइम्हस्या बुधबार बर्त, मखुला७तिस . . . सुधिरजु । ज्याझ्वलय् झाःपिं ला अथें महान् थथें महान् । मझाःपिनिगु नं ल्याःचाःयायेमाल अले सु गन थ्यनाच्वन धइगु खँ सिइदइ । अथे मखुला७तिस”

उलिं नं मगात । लाभरत्नजुं हानं सुझाव तनादिल, “ग्वसाः ताःलाकेत छुं खँ सुधार जुइमाःगु खनेदु – उद्देश्य स्पष्ट जुइक प्रचार यायेगु, विधा गुगु खः, ध्वाथुइक कनेगु, न्हू व पुलांपिन्त वर्गिकरण यायेगु, मुख्य, पूर्वाग्रह व दुराग्रह त्याग यानाः स्वस्थ दृष्टिकोण नालेगु ।”

जिं न्हापां निसें धयाच्वनेगु फेसबुक झीगु ल्हातिइ दुसां, यक्व नेवाःतय्सं छ्यलाच्वंगु खनेदुसां माःगु, गम्भीर विषयय् सहलह यायेत झीसं थ्व ज्याकाये मफयाच्वन धकाः । तर थन ला अजब हे जुल । २७बmउस६म्ह दुजः दूगु पुचलय् निम्हस्यां जक ब्वति कयाः नं खँ ब्यात । थथे यानाः जक झी थवं थवय् खँ ब्याकेखंसा, मथूपिन्त थुइका बिइखंसा झीगु यक्व ई म्हंचाइ, प्रत्यक्ष खँ ल्हायेथें हे जुइ ।

लाभ दाइयागु दक्व खँ पाय्छि ताया । थन जिं मथूगु छता सुझावयात कयाः भचा कुले । मेगु खँ छखेतयाः थ्व न्हू व पुलांपिन्त वर्गिकरण यायेगु धइगु छु जुइ७तिस धाथें अथे याये सम्भव दुला, अले यात हे धाःसा गथे जुइ७तिस ख्याःथें नीथें वय्कलं छगू गंभीर खँ पितहयादीगु दु । थ्व वय्कःया जक मखु, वय्कःया पुस्ताया हे प्रतिनिधि सः जुइगु तायेका । अले आः नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् खनेदयाच्वंगु, नां कायेमत्यःगु छगू प्रवृतिया नं परावर्तन मखु धायेफइमखु थ्व उद्गार ।

धयादीगु जिं मथूगु लाकि मसिउ । साहित्यकारया दुने न्हूपिं व पुलांपिं धकाः दायेगु दापू छु७तिस न्हूपिं सुयात धायेगु७तिस पुलांपिं सुयात धायेगु७तिस अले पुलांपिं सुयात तक कायेगु७तिस ग्वःदँ निसें पुलांम्ह७तिस०७बmउससालया कसा नःपिं ला७तिस अथवा च्वयेगु ज्या त्वःतेधुंकूपिं जक ला७तिस गबलय् च्ववयेगु त्वःतूम्हसित पुलांम्ह धायेगु
थन वृद्धभत्ताया खँ जुयाच्वंगु मखु सिर्जनाया खँ जुयाच्वंगु खः । खँ उमेरयागु लाकि लेखन शैलीयागु७तिस सुं स्कूलया इलय् निसें च्वयाच्वंपिं, सुं ६० पुलाः जक कलमया पुचा चायेकीपिं । सु पुलां ७तिस मेखे थौं सुं २०दुम्ह ल्याय्म्हं स्वस्थानीथेंच्वंगु शैली व विषयवस्तुयात कयाः च्वल धाःसा व न्हूम्ह जुइलाकि पुलांम्ह७तिस सुं ६०दँम्हस्यां थौंकन्हय् खनेदयाच्वंगु स्वयाः नं बिस्कंगु प्रवाह बियादिल धाःसा वय्कःयात पुलांम्ह हे धायेगु ला७तिस अले सुनां नं सँ भुइसे च्वनेधुंकाः नं साहित्यया विद्यार्थीं होमवर्क यायेथें जक च्वयाच्वन धाःसा वयात पुलांम्ह धायेगु औचित्य छु दइ७तिस हानं गुलिं गुलिं ३० न्ह्यः निसें कलमय् भुजिं भुंकाच्वंपिं दु, उमित छु धायेगु ७तिस पुलांम्ह धकाः हिस्यायेगु लाकि पुलांम्ह धकाः हनेगु७तिस अथवा थी थी सिरपाः, हना व पदवि कायेधुंकल कि पुलांम्ह जुइगु ला७तिस कि जंक्व यायेधुंकूपिं ७तिस


अथे धायेबलय् जिपिं न्हूपिं आवंलि पुलांपिं लिसे च्वने दइमखुत ला७तिस जिमिसं पुलांपिन्सं थौंकन्हय् गथेयानाः च्वइ धकाः गन न्यनेगु, गन ब्वनेगु७तिस उमित हे जिमिसं थःगु प्रेरणाया ७नतसोत व उर्जा कथं कयाच्वना । उमिगु पाखें जिमिसं छुं सयेक कायेखनी मखुला७तिस कि वय्कःपिनि जिमित स्यनेत छुं मन्त ला७तिस

नेवाःतय्त ब्वथलेगु, थवंथवय् ल्वाकेगु यक्व लँ दु, सुनां थूगु जा सुनां नयेमखु धकाः ल्वाःगु खँ ल्वःमंकेमफुपिं दनि । गबलें इतर व भितर धकाः ल्वाना, गबलें पञ्चे, प्रजातान्त्रिक व बामपन्थी धकाः ल्वाना । गबलें शास्त्रीय व आधुनिक धकाः ल्वाना । भाषा भाषा धकाः हालाच्वनीपिं छम्हूचा साहित्यकारपिनि नं ल्वायेगु गुलि लँ दु । आः हानं ब्वदलेगु मेगु लँ उमेर ला७तिस झी छाय् थपाय्जि असहिष्णगु ७तिस

सुनां तछ्यानाः धायेगु व मधायेगु जक खः । तर खनेदयाच्वंगु दु, नेपालभाषाया थ्व छथ्वःचा साहित्यकारपिनि दुने तःताजि पःखाः दु । उकिइमध्ये छगू पःखाः उमेरयागु नं खः । थःत पुलां तायेकाच्वंपिन्सं न्हूपिन्त ल्याखय् तयाच्वंगु मदु । उमिगु निम्ति न्हूपिं धइगु कुमिचा, थुमिसं छु च्वयानइ७तिस थज्याःगु नं साहित्य ला७तिस थ्व शास्त्र कथं मिले मजू , जिमिसं बासःदँ न्हापा गज्याःगज्याःगु च्वयेधुन । थ्व मनोवृत्ति काचाक्क खनेदइमखु, खनेदतकि न्हूवःपिं थारान्हुइक क्यनाहइ, च्वयेत संगु ल्हाः थरथर खाइ । मेखे न्हूपिनिगु नं धायेगु दु पुलांपिन्त । थ्व हे कि न्हापा इतिहास दयेकेधुंकूपिन्सं थौंकन्हय् च्वयेगु त्वःतल, वय्कःपिनिगु कृति पिहाँ मवल । न्हूपिन्त स्यनामबिल, प्रोत्साहन मजुल, उमिगु पाखें न्हूपिन्सं छुं सयेके मखन । साहित्यिक संस्था घय्पुयातःगु ला दँ हे दनि ।

थज्याःगु अवस्थाय् छम्ह हनेवहम्ह च्वमिं साहित्यकारयात न्हूपिं व पुलांपिं धकाः ब्वथलेगु खँ वःगु दु । ग्व, थुकिं झीत गन थ्यंकीगु खः । गुलि ब्वदले झी, गुलि कुचादले झी७तिस समय र मेमेगु भासं त्यात्या यानाः कः ला ति ला हे सिइ मदयेधुन । हानं गुलि ब्वथलेगु झीसं झीत७तिस

This is me, Thank you Gemini